Beweging
Inhoudsopgave
1. Doelen en doelgericht werken ................................................................................................................ 3
2. Brede bewegingsvorming op school ........................................................................................................ 3
2.1. Vierluik voor bewegen .......................................................................................................................... 3
2.2. Bewegingsintegratie en/of bewegend leren ........................................................................................ 3
2.3. Bewegen, hersenen en spel .................................................................................................................. 5
3. De motorische ontwikkeling .................................................................................................................... 5
3.1. Psychomotoriek .................................................................................................................................... 5
3.2. Theorie grote motorische ontwikkeling ................................................................................................ 6
3.2.1. Van reflexen naar intentioneel bewegen......................................................................................... 6
3.2.2. Motorische mijlpalen .................................................................................................................. 6
3.2.3. Zandloper van Gallahue .............................................................................................................. 7
3.2.4. De ontwikkelingslijnen van Gesell .............................................................................................. 8
3.2.5. De ontwikkelingslijnen volgens Mesker ...................................................................................... 8
3.2.6. Bewegen rond assen en in vlakken ............................................................................................. 8
3.3. Het dynamisch ei schema ................................................................................................................... 10
3.3.1. Begrippen ................................................................................................................................. 10
3.3.2. Lateralisatie .............................................................................................................................. 10
4. Het vierluik: Luik A: bewegen in de klas ................................................................................................ 12
4.1. Bewegingstussendoortjes .................................................................................................................. 12
4.2. Bewegingshoeken .............................................................................................................................. 12
4.3. Dynamisch zitten en bewegen ............................................................................................................ 13
5. Het vierluik: Luik B: bewegen op de speelplaats .................................................................................... 13
6. Het vierluik: Luik C: bewegen op verplaatsing of als huiswerk ............................................................... 13
7. Het vierluik: Luik D: bewegen in de turnles ........................................................................................... 14
7.1. Basisdidactiek LO................................................................................................................................ 14
7.1.1. Afspraken maken ...................................................................................................................... 14
7.1.2. De stap-voor-stap strategie ...................................................................................................... 15
7.1.3. Organisatie en werkvormen ..................................................................................................... 16
7.1.4. Werkvorm: ‘bos in de zaal’ ....................................................................................................... 17
7.1.5. Zaalplannen .............................................................................................................................. 17
7.1.6. Kijkwijzers ................................................................................................................................. 17
7.1.7. Helpen ...................................................................................................................................... 17
7.1.8. Differentiëren en variëren ........................................................................................................ 18
7.1.9. Evalueren .................................................................................................................................. 19
7.2. Kijk op spel: ontwerpen ...................................................................................................................... 19
7.2.1. Bewegingsspelen ...................................................................................................................... 19
7.2.2. Hoe begin je eraan .................................................................................................................... 19
7.2.3. Specifieke speldidactiek ............................................................................................................ 20
1
, 7.2.4. Soorten bewegingsspelen......................................................................................................... 21
7.2.5. Zelf een spel ontwerpen ........................................................................................................... 24
8. Grove motoriek ..................................................................................................................................... 25
8.1. Evenwicht , balanceren en hinkelen ................................................................................................... 25
8.2. Lichaamsschema en proprioceptie ..................................................................................................... 26
8.3. Coördinatie ......................................................................................................................................... 28
8.4. Oog-handcoördinatie en balvaardigheid (dingvaardigheid) .............................................................. 28
8.4.1. Technieken ..................................................................................................................................... 28
8.4.2. Variaties en differentiatie .............................................................................................................. 29
8.5. Conditionele vaardigheden ................................................................................................................ 29
8.5.1. Lopen, gaan, wandelen ............................................................................................................. 29
8.5.2. Kracht – KLUS ............................................................................................................................ 29
8.5.3. Lenigheid – KLUS....................................................................................................................... 29
8.5.4. Uithouding – KLUS .................................................................................................................... 30
8.5.5. Snelheid – KLUS ........................................................................................................................ 31
8.6. Heffen en dragen ................................................................................................................................ 31
8.7. Trekken en duwen .............................................................................................................................. 31
8.8. Sluipen en kruipen .............................................................................................................................. 32
8.9. Klimmen en klauteren ........................................................................................................................ 32
8.10. Hangen en zwaaien ............................................................................................................................ 32
8.11. Roteren en rollen ................................................................................................................................ 33
8.12. Springen en landen............................................................................................................................. 35
8.13. Dansante vorming .............................................................................................................................. 35
9. Leren zwemmen .................................................................................................................................... 36
2
,Deel 1: motoriek
1. Doelen en doelgericht werken
Motorische basisvorming: van bewegingsnatuur naar bewegingscultuur
Een goede motorische basisvorming neemt dus de bewegingsnatuur van het kind als
uitgangspunt en maakt daaruit de brug naar bewegingscutuur. We maken een geleidelijke
trend van het natuur naar cultuur. Van kleuter naar secundair. In de derde graad gaan we
veel meer over specifieke sporten leren.
Ontwikkelingsfasen bewegen: → ook wel een ontwikkelingsgang van natuur naar cultuur.
Kleuters: beleven
1e graad ervaren 6 -8
Algemene bewegingsvaardigheden
Kernwoorden: spelen egocentrisch, experimenteren, ervaren
➔ Bewegingen automatiseren
➔ Te weinig motorische competenties waardoor er meer kans is op slechtere
schoolprestaties
2e graad beseffen 8-10
Kernwoorden: bewust leren, beseffen, tot inzicht komen, verfijnd
→ geautomatiseerde bewegingen
3de graad beheersen 10-12
Specifieke sport en bewegingsvaardigheden
Kernwoorden: beheersen van bewegingstechnieken, tactische, samenwerken, doelgericht,
gereglementeerd, sportcultuur.
2. Brede bewegingsvorming op school
2.1. Vierluik voor bewegen
Pos effecten van bewegen:
- hersenstructuur en executieve
functies;
- aandacht en concentratie;
- motorische vaardigheden en fysieke
fitheid;
- sociaal gedrag, zelfbeeld en
zelfvertrouwen;
- schoolprestaties
2.2. Bewegingsintegratie en/of
bewegend leren
bewegingsintegratie = bewegend leren of leren in beweging.
3
, Het omvat alle activiteiten die de leerkracht in de klaspraktijk kan toepassen met het oog op
het bereiken van kennis, vaardigheden en attitudes enerzijds, en het verhogen van de
fysieke activiteit anderzijds.
3 vormen van bewegingsintegratie:
1. Beweging als middel
Geen rechtstreeks verband tss beweging en leerinhoud.
Gezondheid, werken aan psychomotoriek, bewegingstussendoortje ifv focus
Vb lln moeten op rechterbeen staan bij antw A, op linkerbeen bij antw B, met beide benen
springen bij antw C.
2. Leren door beweging
De bewegingen die worden uitgevoerd zijn een manier om de leerstof onder de knie te
krijgen of te automatiseren.
Vb
- Fijne motoriek: functionele grepen (pengreep, middenlijn kruisen) oefenen in
spelvorm
- Maaltafels via springspel, ritmespel
- Woorden spellen via springoefening (hoepels)
*leren in bewegen boek.
3. Inzichtelijk leren
De beweging krijgen een functionele invulling. Door te bewegen op een bepaalde manier
verwerven leerlingen inzicht in de leerstof.
Vb afstanden inschatten, tijd meten, inhoud kubus, trappen gebruiken om erbij en eraf in te
oefenen.
→ bewegingsintegratie is een goede manier om lln meer te doen bewegen zonder de focus
op de ontwikkeling van kennis, vaardigheden en attitudes te verliezen.
Bewegingsintegratie
Praktische tips:
- Zoek leerinhouden die je kan inoefenen via beweging
- Bewegingstas (balanceeroefening, stok, balletjes, kleine kegeltjes, kleine hoepels)
- Beweeghoek van de maand
- Buiten kan maar zoek zoveel mogelijk praktische invullingen in de klas, in de gang.
4. Leren bewegen
Tijdens het bewegen leren ze ook:
- Sociale, emotionele en cognitieve ontwikkeling
- Attitudes
- Samenwerken met anderen
- …
4
Inhoudsopgave
1. Doelen en doelgericht werken ................................................................................................................ 3
2. Brede bewegingsvorming op school ........................................................................................................ 3
2.1. Vierluik voor bewegen .......................................................................................................................... 3
2.2. Bewegingsintegratie en/of bewegend leren ........................................................................................ 3
2.3. Bewegen, hersenen en spel .................................................................................................................. 5
3. De motorische ontwikkeling .................................................................................................................... 5
3.1. Psychomotoriek .................................................................................................................................... 5
3.2. Theorie grote motorische ontwikkeling ................................................................................................ 6
3.2.1. Van reflexen naar intentioneel bewegen......................................................................................... 6
3.2.2. Motorische mijlpalen .................................................................................................................. 6
3.2.3. Zandloper van Gallahue .............................................................................................................. 7
3.2.4. De ontwikkelingslijnen van Gesell .............................................................................................. 8
3.2.5. De ontwikkelingslijnen volgens Mesker ...................................................................................... 8
3.2.6. Bewegen rond assen en in vlakken ............................................................................................. 8
3.3. Het dynamisch ei schema ................................................................................................................... 10
3.3.1. Begrippen ................................................................................................................................. 10
3.3.2. Lateralisatie .............................................................................................................................. 10
4. Het vierluik: Luik A: bewegen in de klas ................................................................................................ 12
4.1. Bewegingstussendoortjes .................................................................................................................. 12
4.2. Bewegingshoeken .............................................................................................................................. 12
4.3. Dynamisch zitten en bewegen ............................................................................................................ 13
5. Het vierluik: Luik B: bewegen op de speelplaats .................................................................................... 13
6. Het vierluik: Luik C: bewegen op verplaatsing of als huiswerk ............................................................... 13
7. Het vierluik: Luik D: bewegen in de turnles ........................................................................................... 14
7.1. Basisdidactiek LO................................................................................................................................ 14
7.1.1. Afspraken maken ...................................................................................................................... 14
7.1.2. De stap-voor-stap strategie ...................................................................................................... 15
7.1.3. Organisatie en werkvormen ..................................................................................................... 16
7.1.4. Werkvorm: ‘bos in de zaal’ ....................................................................................................... 17
7.1.5. Zaalplannen .............................................................................................................................. 17
7.1.6. Kijkwijzers ................................................................................................................................. 17
7.1.7. Helpen ...................................................................................................................................... 17
7.1.8. Differentiëren en variëren ........................................................................................................ 18
7.1.9. Evalueren .................................................................................................................................. 19
7.2. Kijk op spel: ontwerpen ...................................................................................................................... 19
7.2.1. Bewegingsspelen ...................................................................................................................... 19
7.2.2. Hoe begin je eraan .................................................................................................................... 19
7.2.3. Specifieke speldidactiek ............................................................................................................ 20
1
, 7.2.4. Soorten bewegingsspelen......................................................................................................... 21
7.2.5. Zelf een spel ontwerpen ........................................................................................................... 24
8. Grove motoriek ..................................................................................................................................... 25
8.1. Evenwicht , balanceren en hinkelen ................................................................................................... 25
8.2. Lichaamsschema en proprioceptie ..................................................................................................... 26
8.3. Coördinatie ......................................................................................................................................... 28
8.4. Oog-handcoördinatie en balvaardigheid (dingvaardigheid) .............................................................. 28
8.4.1. Technieken ..................................................................................................................................... 28
8.4.2. Variaties en differentiatie .............................................................................................................. 29
8.5. Conditionele vaardigheden ................................................................................................................ 29
8.5.1. Lopen, gaan, wandelen ............................................................................................................. 29
8.5.2. Kracht – KLUS ............................................................................................................................ 29
8.5.3. Lenigheid – KLUS....................................................................................................................... 29
8.5.4. Uithouding – KLUS .................................................................................................................... 30
8.5.5. Snelheid – KLUS ........................................................................................................................ 31
8.6. Heffen en dragen ................................................................................................................................ 31
8.7. Trekken en duwen .............................................................................................................................. 31
8.8. Sluipen en kruipen .............................................................................................................................. 32
8.9. Klimmen en klauteren ........................................................................................................................ 32
8.10. Hangen en zwaaien ............................................................................................................................ 32
8.11. Roteren en rollen ................................................................................................................................ 33
8.12. Springen en landen............................................................................................................................. 35
8.13. Dansante vorming .............................................................................................................................. 35
9. Leren zwemmen .................................................................................................................................... 36
2
,Deel 1: motoriek
1. Doelen en doelgericht werken
Motorische basisvorming: van bewegingsnatuur naar bewegingscultuur
Een goede motorische basisvorming neemt dus de bewegingsnatuur van het kind als
uitgangspunt en maakt daaruit de brug naar bewegingscutuur. We maken een geleidelijke
trend van het natuur naar cultuur. Van kleuter naar secundair. In de derde graad gaan we
veel meer over specifieke sporten leren.
Ontwikkelingsfasen bewegen: → ook wel een ontwikkelingsgang van natuur naar cultuur.
Kleuters: beleven
1e graad ervaren 6 -8
Algemene bewegingsvaardigheden
Kernwoorden: spelen egocentrisch, experimenteren, ervaren
➔ Bewegingen automatiseren
➔ Te weinig motorische competenties waardoor er meer kans is op slechtere
schoolprestaties
2e graad beseffen 8-10
Kernwoorden: bewust leren, beseffen, tot inzicht komen, verfijnd
→ geautomatiseerde bewegingen
3de graad beheersen 10-12
Specifieke sport en bewegingsvaardigheden
Kernwoorden: beheersen van bewegingstechnieken, tactische, samenwerken, doelgericht,
gereglementeerd, sportcultuur.
2. Brede bewegingsvorming op school
2.1. Vierluik voor bewegen
Pos effecten van bewegen:
- hersenstructuur en executieve
functies;
- aandacht en concentratie;
- motorische vaardigheden en fysieke
fitheid;
- sociaal gedrag, zelfbeeld en
zelfvertrouwen;
- schoolprestaties
2.2. Bewegingsintegratie en/of
bewegend leren
bewegingsintegratie = bewegend leren of leren in beweging.
3
, Het omvat alle activiteiten die de leerkracht in de klaspraktijk kan toepassen met het oog op
het bereiken van kennis, vaardigheden en attitudes enerzijds, en het verhogen van de
fysieke activiteit anderzijds.
3 vormen van bewegingsintegratie:
1. Beweging als middel
Geen rechtstreeks verband tss beweging en leerinhoud.
Gezondheid, werken aan psychomotoriek, bewegingstussendoortje ifv focus
Vb lln moeten op rechterbeen staan bij antw A, op linkerbeen bij antw B, met beide benen
springen bij antw C.
2. Leren door beweging
De bewegingen die worden uitgevoerd zijn een manier om de leerstof onder de knie te
krijgen of te automatiseren.
Vb
- Fijne motoriek: functionele grepen (pengreep, middenlijn kruisen) oefenen in
spelvorm
- Maaltafels via springspel, ritmespel
- Woorden spellen via springoefening (hoepels)
*leren in bewegen boek.
3. Inzichtelijk leren
De beweging krijgen een functionele invulling. Door te bewegen op een bepaalde manier
verwerven leerlingen inzicht in de leerstof.
Vb afstanden inschatten, tijd meten, inhoud kubus, trappen gebruiken om erbij en eraf in te
oefenen.
→ bewegingsintegratie is een goede manier om lln meer te doen bewegen zonder de focus
op de ontwikkeling van kennis, vaardigheden en attitudes te verliezen.
Bewegingsintegratie
Praktische tips:
- Zoek leerinhouden die je kan inoefenen via beweging
- Bewegingstas (balanceeroefening, stok, balletjes, kleine kegeltjes, kleine hoepels)
- Beweeghoek van de maand
- Buiten kan maar zoek zoveel mogelijk praktische invullingen in de klas, in de gang.
4. Leren bewegen
Tijdens het bewegen leren ze ook:
- Sociale, emotionele en cognitieve ontwikkeling
- Attitudes
- Samenwerken met anderen
- …
4
