Sociale Psychologie
Inhoud
Leeswijzer................................................................................................................................................ 4
Thema 1: Introductie .............................................................................................................................. 5
Hoofdstuk 1: Inleiding tot de sociale psychologie. ............................................................................. 5
1.1 Wat is sociale psychologie?....................................................................................................... 5
1.2 De macht van de situatie. ......................................................................................................... 6
1.3 De macht van sociale interpretatie. .......................................................................................... 6
1.4 De oorsprong van constructen. ................................................................................................ 6
1.5 Sociale Psychologie en Maatschappelijke problemen .............................................................. 7
Hoofdstuk 2: Methodologie. Hoe doe je onderzoek?......................................................................... 8
2.1 Empirisch onderzoek ................................................................................................................. 8
2.2 De observationele methode ..................................................................................................... 8
2.3 De correlationele methode ....................................................................................................... 9
2.4 De experimentele methode; causale vragen beantwoorden. .................................................. 9
2.5 Nieuwe ontwikkelingen in het sociaal-psychologisch onderzoek........................................... 11
2.6 Ethische thema’s in de sociale psychologie ............................................................................ 11
Thema 2: Sociale cognitie en perceptie ............................................................................................... 12
Hoofdstuk 3: Sociale cognitie. Hoe we denken over de sociale wereld. .......................................... 12
3.1 De sociale denker .................................................................................................................... 12
3.2 Op de automatische piloot ..................................................................................................... 12
3.3 De invloed van Cultuur op sociaal denken. ............................................................................. 15
3.4 Gecontroleerde sociale cognitie: Ingespannen denken ......................................................... 15
Hoofdstuk 4: Sociale perceptie ......................................................................................................... 18
4.1 Non-verbale Communicatie .................................................................................................... 18
4.2 Eerste indrukken: Snel en hardnekkig .................................................................................... 20
4.3 Causale Attributie: Het beantwoorden van het waarom. ...................................................... 20
4.4 Cultuur en sociale perceptie ................................................................................................... 22
Thema 3: Zelfbeeld en zelfwaardering ................................................................................................ 24
Hoofdstuk 5: Ons zelf begrijpen in een sociale context.................................................................... 24
5.1 De oorsprong en aard van het zelfconcept. ............................................................................ 24
5.2 Zelfkennis ................................................................................................................................ 24
5.3 Zelfcontrole: De uitvoerende functie van het zelf. ................................................................. 28
, 5.4 Impressiemanagement: de wereld is een schouwtoneel. ...................................................... 28
5.5 Zelfvertrouwen: Hoe we over onszelf denken. ....................................................................... 29
Hoofdstuk 6: De behoefte om ons handelen te rechtvaardigen ...................................................... 30
6.1 Een stabiel, positief zelfbeeld in stand houden. ..................................................................... 30
6.2 Zelfrechtvaardiging in het dagelijkse leven ............................................................................ 32
6.3 Een negatief zelfbeeld en dissonantie .................................................................................... 34
6.4 Terug naar Heaven’s Gate ....................................................................................................... 34
Thema 4: Intragroepsprocessen .......................................................................................................... 35
Hoofdstuk 9: Groepsprocessen: Invloed in sociale groepen ............................................................ 35
9.1 Wat is een groep? ................................................................................................................... 35
9.2 Groepen en het gedrag van individuen .................................................................................. 36
9.3 Groepsbeslissingen ................................................................................................................. 38
9.4 Conflicten en samenwerking................................................................................................... 40
9.5 Intergroepsprocessen: processen tussen twee groepen ........................................................ 41
Thema 5: Attitudes en attitudeverandering ....................................................................................... 42
Hoofdstuk 7: Attitudes en attitudeverandering: gedachten en gevoelens beïnvloeden. ................ 42
7.1 De aard en oorsprong van attitudes ....................................................................................... 42
7.2 Attitudes en het voorspellen van gedrag ................................................................................ 43
7.3 Attitude verandering ............................................................................................................... 44
7.4 De macht van reclame ............................................................................................................ 46
7.5 Persuasieve boodschappen weerstaan................................................................................... 47
Thema 6: Conformisme ........................................................................................................................ 49
Hoofdstuk 8: Conformisme: Sociale invloed en aanpassing van gedrag. ......................................... 49
8.1 Conformisme: wanneer en waarom ....................................................................................... 49
8.2 Informationele sociale invloed: De behoefte om te weten wat juist is. ................................. 49
8.3 Normatieve sociale invloed: de behoefte om geaccepteerd te worden. ............................... 50
8.4 Strategieën voor het gebruiken van sociale invloed. .............................................................. 52
8.5 Gehoorzamen aan gezag ......................................................................................................... 53
Thema 7: Vooroordelen ....................................................................................................................... 55
Hoofdstuk 13: Vooroordelen: Oorzaken en oplossingen.................................................................. 55
13.1 Vooroordelen: een alomtegenwoordig sociaal verschijnsel ................................................. 55
13.2 Het opsporen van onderdrukte of onbewuste vooroordelen. ............................................. 57
13.3 De effecten van vooroordelen .............................................................................................. 58
13.4 Drie aspecten van het sociale leven die vooroordelen kunnen veroorzaken....................... 58
, 13.5 Het terugdringen van vooroordelen ..................................................................................... 60
Thema 8: Pro- en antisociaal gedrag ................................................................................................... 62
Hoofdstuk 11: Prosociaal gedrag: Waarom helpen mensen? .......................................................... 62
11.1 Basismotieven voor prosociaal gedrag. ................................................................................ 62
11.2 Persoonlijke kwaliteiten en prosociaal gedrag ..................................................................... 63
11.3 situationele determinanten van prosociaal gedrag. ............................................................. 64
11.4 Het bevorderen van prosociaal gedrag................................................................................. 65
Hoofdstuk 12: Agressie en agressief gedrag ..................................................................................... 67
12.1 De definitie en oorzaken van agressie. ................................................................................. 67
12.2 Sociale situaties en agressie.................................................................................................. 69
12.3 Geweld in de media .............................................................................................................. 69
12.4 Agressie terugdringen ........................................................................................................... 70
12.5 De cyclus van afwijzing en woede doorbreken ..................................................................... 71
Thema 9: Interpersoonlijke processen ................................................................................................ 72
Hoofdstuk 10: Interpersoonlijke aantrekkelijkheid: van eerst indrukken tot hechte relaties. ........ 72
10.1 Waardoor wordt aantrekkelijkheid veroorzaakt?................................................................. 72
10.2 Contacten leggen in het tijdperk van de technologie ........................................................... 75
10.3 Liefde en intieme relaties ..................................................................................................... 75
10.4 Het beëindigen van intieme relaties. .................................................................................... 76
,Leeswijzer
Deze samenvatting is als volgt opgebouwd:
De hoofdstukken volgen de thema’s zoals vastgelegd in het rooster. Dat betekent dus dat ze geen
numerieke volgorde aanhouden.
Van elke paragraaf is een korte samenvatting opgenomen en de begrippen in het boek zijn
onderstreept in de tekst. Soms zijn ze verklaard, maar niet allemaal.
Voor deze begrippen is het advies om deze middels flitskaartjes of vergelijkbare (digitale) methode
zelf uit te schrijven.
, Thema 1: Introductie
Hoofdstuk 1 & 2
Hoofdstuk 1: Inleiding tot de sociale psychologie.
1.1 Wat is sociale psychologie?
Sociale psychologie is een onderdeel van de psychologie. De kern ervan is het fenomeen Sociale
invloed.
We worden beïnvloedt door de aanwezigheid van anderen. Zowel door bekenden als door die van
volslagen vreemden waar we geen contact mee hebben. We worden gestuurd door de goed- of
afkeuring van onze ouders, vrienden, leraren en anderen. Door hoe we verwachten dat zij op ons
reageren.
Mensen zijn zich vaak niet bewust van de redenen achter hun eigen reacties en gevoelens. Binnen
sociale psychologie wordt dan ook gezocht naar de meest waarschijnlijke verklaring. Dit doet zij door
empirisch onderzoek. Op basis van een hypothese wordt een onderzoek uitgevoerd om te zien of de
hypothese klopt.
De sociaal psycholoog onderzoekt wat de specifieke eigenschappen zijn van de omstandigheden
waaronder het één of het ander het waarschijnlijkst is.
Sociale psychologie onderscheidt zich van antropologie en sociologie vooral doordat ze zich niet
zozeer bezighoudt met sociale situaties in een objectieve betekenis maar doordat ze zich in eerste
instantie richt op de manier waarop mensen beïnvloed worden door hun interpretatie, oftewel hun
construct van hun sociale omgeving. Je kunt pas begrijpen hoe mensen door hun sociale wereld
worden beïnvloed, als je begrijpt hoe zij die sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren.
Het handelen van een persoon of zijn of haar houding naar anderen toe is afhankelijk van de wijze
waarop zij het gedrag van anderen interpreteren. Het gaat onder andere om de attributie die zij
toewijzen aan gedrag. Daarbij is het van belang om deze te zien in samenhang met de omgeving.
Een attributie toeschrijven aan iemands persoonlijkheid is een fundamentele attributiefout.
Het (empirisch) onderzoek van sociaal psychologen richt zich op determinanten van gedachten,
gevoelens en gedragingen van mensen.
Het werk van een sociaal psycholoog verschilt van het werk van de persoonlijkheidspsycholoog.
Persoonlijkheidspsychologen proberen sociaal gedrag te verklaren door zich te richten op individuele
verschillen. Voor sociaal psychologen is het analyse niveau het individu in de context van een sociale
situatie.
Het doel van de sociale psychologie is het identificeren van de universele eigenschappen van de
menselijke natuur (psychologische processen) die ervoor zorgen dat iedereen gevoelig is voor sociale
invloed, onafhankelijk van sociale klasse of cultuur. Sociale psychologie beweegt zich in het gebied
tussen sociologie en persoonlijkheidspsychologie. Sociaal psychologen richten zich echter meer op
de psychologische gesteldheid van individuen die hun gevoelig maakt voor sociale invloeden.
Wat maakt dat je je in een bepaalde setting op een bepaalde manier reageert?
Inhoud
Leeswijzer................................................................................................................................................ 4
Thema 1: Introductie .............................................................................................................................. 5
Hoofdstuk 1: Inleiding tot de sociale psychologie. ............................................................................. 5
1.1 Wat is sociale psychologie?....................................................................................................... 5
1.2 De macht van de situatie. ......................................................................................................... 6
1.3 De macht van sociale interpretatie. .......................................................................................... 6
1.4 De oorsprong van constructen. ................................................................................................ 6
1.5 Sociale Psychologie en Maatschappelijke problemen .............................................................. 7
Hoofdstuk 2: Methodologie. Hoe doe je onderzoek?......................................................................... 8
2.1 Empirisch onderzoek ................................................................................................................. 8
2.2 De observationele methode ..................................................................................................... 8
2.3 De correlationele methode ....................................................................................................... 9
2.4 De experimentele methode; causale vragen beantwoorden. .................................................. 9
2.5 Nieuwe ontwikkelingen in het sociaal-psychologisch onderzoek........................................... 11
2.6 Ethische thema’s in de sociale psychologie ............................................................................ 11
Thema 2: Sociale cognitie en perceptie ............................................................................................... 12
Hoofdstuk 3: Sociale cognitie. Hoe we denken over de sociale wereld. .......................................... 12
3.1 De sociale denker .................................................................................................................... 12
3.2 Op de automatische piloot ..................................................................................................... 12
3.3 De invloed van Cultuur op sociaal denken. ............................................................................. 15
3.4 Gecontroleerde sociale cognitie: Ingespannen denken ......................................................... 15
Hoofdstuk 4: Sociale perceptie ......................................................................................................... 18
4.1 Non-verbale Communicatie .................................................................................................... 18
4.2 Eerste indrukken: Snel en hardnekkig .................................................................................... 20
4.3 Causale Attributie: Het beantwoorden van het waarom. ...................................................... 20
4.4 Cultuur en sociale perceptie ................................................................................................... 22
Thema 3: Zelfbeeld en zelfwaardering ................................................................................................ 24
Hoofdstuk 5: Ons zelf begrijpen in een sociale context.................................................................... 24
5.1 De oorsprong en aard van het zelfconcept. ............................................................................ 24
5.2 Zelfkennis ................................................................................................................................ 24
5.3 Zelfcontrole: De uitvoerende functie van het zelf. ................................................................. 28
, 5.4 Impressiemanagement: de wereld is een schouwtoneel. ...................................................... 28
5.5 Zelfvertrouwen: Hoe we over onszelf denken. ....................................................................... 29
Hoofdstuk 6: De behoefte om ons handelen te rechtvaardigen ...................................................... 30
6.1 Een stabiel, positief zelfbeeld in stand houden. ..................................................................... 30
6.2 Zelfrechtvaardiging in het dagelijkse leven ............................................................................ 32
6.3 Een negatief zelfbeeld en dissonantie .................................................................................... 34
6.4 Terug naar Heaven’s Gate ....................................................................................................... 34
Thema 4: Intragroepsprocessen .......................................................................................................... 35
Hoofdstuk 9: Groepsprocessen: Invloed in sociale groepen ............................................................ 35
9.1 Wat is een groep? ................................................................................................................... 35
9.2 Groepen en het gedrag van individuen .................................................................................. 36
9.3 Groepsbeslissingen ................................................................................................................. 38
9.4 Conflicten en samenwerking................................................................................................... 40
9.5 Intergroepsprocessen: processen tussen twee groepen ........................................................ 41
Thema 5: Attitudes en attitudeverandering ....................................................................................... 42
Hoofdstuk 7: Attitudes en attitudeverandering: gedachten en gevoelens beïnvloeden. ................ 42
7.1 De aard en oorsprong van attitudes ....................................................................................... 42
7.2 Attitudes en het voorspellen van gedrag ................................................................................ 43
7.3 Attitude verandering ............................................................................................................... 44
7.4 De macht van reclame ............................................................................................................ 46
7.5 Persuasieve boodschappen weerstaan................................................................................... 47
Thema 6: Conformisme ........................................................................................................................ 49
Hoofdstuk 8: Conformisme: Sociale invloed en aanpassing van gedrag. ......................................... 49
8.1 Conformisme: wanneer en waarom ....................................................................................... 49
8.2 Informationele sociale invloed: De behoefte om te weten wat juist is. ................................. 49
8.3 Normatieve sociale invloed: de behoefte om geaccepteerd te worden. ............................... 50
8.4 Strategieën voor het gebruiken van sociale invloed. .............................................................. 52
8.5 Gehoorzamen aan gezag ......................................................................................................... 53
Thema 7: Vooroordelen ....................................................................................................................... 55
Hoofdstuk 13: Vooroordelen: Oorzaken en oplossingen.................................................................. 55
13.1 Vooroordelen: een alomtegenwoordig sociaal verschijnsel ................................................. 55
13.2 Het opsporen van onderdrukte of onbewuste vooroordelen. ............................................. 57
13.3 De effecten van vooroordelen .............................................................................................. 58
13.4 Drie aspecten van het sociale leven die vooroordelen kunnen veroorzaken....................... 58
, 13.5 Het terugdringen van vooroordelen ..................................................................................... 60
Thema 8: Pro- en antisociaal gedrag ................................................................................................... 62
Hoofdstuk 11: Prosociaal gedrag: Waarom helpen mensen? .......................................................... 62
11.1 Basismotieven voor prosociaal gedrag. ................................................................................ 62
11.2 Persoonlijke kwaliteiten en prosociaal gedrag ..................................................................... 63
11.3 situationele determinanten van prosociaal gedrag. ............................................................. 64
11.4 Het bevorderen van prosociaal gedrag................................................................................. 65
Hoofdstuk 12: Agressie en agressief gedrag ..................................................................................... 67
12.1 De definitie en oorzaken van agressie. ................................................................................. 67
12.2 Sociale situaties en agressie.................................................................................................. 69
12.3 Geweld in de media .............................................................................................................. 69
12.4 Agressie terugdringen ........................................................................................................... 70
12.5 De cyclus van afwijzing en woede doorbreken ..................................................................... 71
Thema 9: Interpersoonlijke processen ................................................................................................ 72
Hoofdstuk 10: Interpersoonlijke aantrekkelijkheid: van eerst indrukken tot hechte relaties. ........ 72
10.1 Waardoor wordt aantrekkelijkheid veroorzaakt?................................................................. 72
10.2 Contacten leggen in het tijdperk van de technologie ........................................................... 75
10.3 Liefde en intieme relaties ..................................................................................................... 75
10.4 Het beëindigen van intieme relaties. .................................................................................... 76
,Leeswijzer
Deze samenvatting is als volgt opgebouwd:
De hoofdstukken volgen de thema’s zoals vastgelegd in het rooster. Dat betekent dus dat ze geen
numerieke volgorde aanhouden.
Van elke paragraaf is een korte samenvatting opgenomen en de begrippen in het boek zijn
onderstreept in de tekst. Soms zijn ze verklaard, maar niet allemaal.
Voor deze begrippen is het advies om deze middels flitskaartjes of vergelijkbare (digitale) methode
zelf uit te schrijven.
, Thema 1: Introductie
Hoofdstuk 1 & 2
Hoofdstuk 1: Inleiding tot de sociale psychologie.
1.1 Wat is sociale psychologie?
Sociale psychologie is een onderdeel van de psychologie. De kern ervan is het fenomeen Sociale
invloed.
We worden beïnvloedt door de aanwezigheid van anderen. Zowel door bekenden als door die van
volslagen vreemden waar we geen contact mee hebben. We worden gestuurd door de goed- of
afkeuring van onze ouders, vrienden, leraren en anderen. Door hoe we verwachten dat zij op ons
reageren.
Mensen zijn zich vaak niet bewust van de redenen achter hun eigen reacties en gevoelens. Binnen
sociale psychologie wordt dan ook gezocht naar de meest waarschijnlijke verklaring. Dit doet zij door
empirisch onderzoek. Op basis van een hypothese wordt een onderzoek uitgevoerd om te zien of de
hypothese klopt.
De sociaal psycholoog onderzoekt wat de specifieke eigenschappen zijn van de omstandigheden
waaronder het één of het ander het waarschijnlijkst is.
Sociale psychologie onderscheidt zich van antropologie en sociologie vooral doordat ze zich niet
zozeer bezighoudt met sociale situaties in een objectieve betekenis maar doordat ze zich in eerste
instantie richt op de manier waarop mensen beïnvloed worden door hun interpretatie, oftewel hun
construct van hun sociale omgeving. Je kunt pas begrijpen hoe mensen door hun sociale wereld
worden beïnvloed, als je begrijpt hoe zij die sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren.
Het handelen van een persoon of zijn of haar houding naar anderen toe is afhankelijk van de wijze
waarop zij het gedrag van anderen interpreteren. Het gaat onder andere om de attributie die zij
toewijzen aan gedrag. Daarbij is het van belang om deze te zien in samenhang met de omgeving.
Een attributie toeschrijven aan iemands persoonlijkheid is een fundamentele attributiefout.
Het (empirisch) onderzoek van sociaal psychologen richt zich op determinanten van gedachten,
gevoelens en gedragingen van mensen.
Het werk van een sociaal psycholoog verschilt van het werk van de persoonlijkheidspsycholoog.
Persoonlijkheidspsychologen proberen sociaal gedrag te verklaren door zich te richten op individuele
verschillen. Voor sociaal psychologen is het analyse niveau het individu in de context van een sociale
situatie.
Het doel van de sociale psychologie is het identificeren van de universele eigenschappen van de
menselijke natuur (psychologische processen) die ervoor zorgen dat iedereen gevoelig is voor sociale
invloed, onafhankelijk van sociale klasse of cultuur. Sociale psychologie beweegt zich in het gebied
tussen sociologie en persoonlijkheidspsychologie. Sociaal psychologen richten zich echter meer op
de psychologische gesteldheid van individuen die hun gevoelig maakt voor sociale invloeden.
Wat maakt dat je je in een bepaalde setting op een bepaalde manier reageert?
