Samenvatting De volledige uitwerking van alle tijdvakken van VWO

Tijdvak 1
 Het levenswijze van jagers-verzamelaars
De leefwijze van de Homo Sapiens :
- Nomaden
o Als hun leefomgeving niet genoeg voedsel meer had, trokken ze verder
- Grotten, hutten en tenten als woningen
- Geen hiërarchie, geen zichtbare sociale verschillen
- Taakverdeling
o Mannen = jagen (koud klimaat op rendieren, toen het wat warmer werd op
rendieren)
o Vrouwen = verzamelen voedsel
- Onderlinge handel van materialen, zoals schelpen en vuursteen
- Gespecialiseerde gereedschappen en wapens
- Mensensoort afbeeldingen in grotten
o grotschilderingen van bizons, etc.
Deze leefwijze was deel van de Prehistorie, de tijd toen ze nog geen schrift kende.



 Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen
De ontstaan van de manier van landbouw (3 theorieën) :
- De ijstijd liep op zijn einde
 begon met meer regenen
 Er ontstond vruchtbaar gebied
- Het werd droog en koud
 minder eetbare planten
 voedseltekort
 Oplossing = zelf graan produceren
- Mensen bleven op één plek
o De planten in de omgeving waren eetbaar
 de natuurlijke omgeving zou uitgeput zijn
 mensen gedwongen om zelf te gewassen te maken

Levenswijze:
- Gevestigde bestaan
- Mens steeds meer natuur in hun handen
- Bossen maakten plaats voor akkers
- Dorpen in het landschap

Gevolgen:
- Snelle bevolkingsgroei
- Stijging van het geboortecijfer
- Ontwikkeling van de veeteelt
- Het toenemende gebruik van metaal

, - Achteruitgang in de gezondheid
o Voedsel eenzijdiger
o dreiging van hongersnood
o risico op infectieziekten
o vee ziekte
- sociale ongelijkheid
o sommige akkers zijn succesvoller, dus verschillen in rijk, hiërarchie




 Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
Het ontstaan van steden begon bij vruchtbaar grond:
- Mesopotamië en Egypte
o Het klimaat was droog en heet
o Allebei de rivieren overstroomde wel tenminste 1 keer per jaar
 Het grond werd vruchtbaar
 Mensen begonnen met oogsten
 Ze kregen een voedseloverschot
 Snelle bevolkingsgroei
o Door aanleg van dijken en kanalen, maar interactie tussen plekken
 Het ontstaan van stedelijke gemeenschappen

Leefwijze:
- Andere beroepen
o Priester
o Verkoopman
o pottenbakker
- Hiërarchie
o onder aan de ladder was boeren
o Doordat priesters en koopmannen veel genot kregen, kwam er verschil tussen
rijkdommen
- Machtige leiders -> koning
o Erfelijke positie
- Schrift (spijkerschrift)

,Tijdvak 2
 De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over
burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat
Burgerschap en politiek:
- Volksvergadering
- Directe democratie
o niet veel burgers
- Polis
o stedelijke kern met omringende platteland
- Burgerrecht voor volwassen, vrije mannen die zelf uit Athene komen
- iedereen had gelijke rechten
- Geregeerd door:
o Tiran (één man met alle macht)
o Aristocratie (rijke belangrijke mannen aan de macht)
- Gewone burgers belangrijker
o Voetsoldaat
- Stadsbestuur van vijftig leden
o Na een maand een nieuwe stadsbestuur
- Rechtspraak via volksjury
- Wegstemmen van mensen te veel macht hebben
o = ostracisme


 De klassieke vormtaal van de Grieks-Romeinse cultuur
Architectuur:
- Pilaren met Dorische, Ionische en Korintische vormen
- Triades
- Tempels
- Triomfbogen
Beeldende kunsten:
- Standbeelden
- Perfecte porporties
- Natuurgetrouw
Klassieke cultuur

 De groei van het Romeins imperium waardoor de Grieks-Romeinse
cultuur zich in Europa verspreidde
Behoefte aan veiligheid en macht -> nieuwe generaties Romeinen die gebieden veroveren
door middel van diplomatie en oorlogsvoering:
- Bondgenootschappen sluiten met lokale heersers
o Bescherming in ruil voor soldaten en gehoorzaamheid
o Als geen gehoorzaamheid, dan geweld met leger

, - Harde wegen neerleggen voor connecties en makkelijk pad voor soldaten
- Soldaten kregen veroverde gebieden, waardoor de invloed groter werd
Romeinse rijk bestond uit boeren en een onverslaanbaar leger, en krijgsgevangen moesten
als slaven werken.

Macht behouden:
- Fatsoenlijke behandeling
- Sommige kregen een Romeins burgerrecht
- Betere rechtsbescherming


 De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse
cultuur van Noordwest-Europa
Het westen werd eerst bewoond door eenvoudige boerenvolken, zoals Germanen ->
bewoners namen in hoog tempo allerlei dingen over:
- Grieks-Romeinse Goden, inplaats van stenen
- Het gebruik van geld en muntgeld
- Romeinse namen overnemen
 Germaanse mannen in dienst van het Romeinse leger
 Ze bewaakte de grens van het Rijk
 De Hunnen verdreven ze weg
 Ze gingen naar meerdere delen in West-Europa en ze wilden eigen stukje land
 Germaanse krijgers gingen het uit het leger van Keizer Romulus Augustulus
 Definitief einde van het West-Romeins Rijk


 De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste
monotheïstische godsdiensten
Kenmerken van jodendom:
- Monotheïsme
o Geloven in één god
o Het volk beschouwen zichzelf als het uitverkoren volk
- Het belang van heilige boeken
o Geschiedverhalen
o Heilige voorschriften
o liederen
o wijsheden
o Christen namen een deel van de heilige schriften
- Hielden zich aan religieuze voorschriften
o Regels
o Duidelijk waardoor zij joden waren

Ontwikkeling van jodendom en de losgekomen christendom:
- Grote verscheidenheid tussen ideeën over Messias