Caro Van Herrewegen M&S: Wonen 1PBASOW
Mens & samenleving: Wonen
Introductie
Wonen: van sociale nood naar recht?
Een proces van onderhandeling en strijd:
- Woonnood in onze samenleving
- Strijd voor het recht op wonen
- Rechten en rechten zijn twee
- Formeel: ‘op papier’
- Substantief: ‘in de feiten
De uitbouw van de welvaartsstaat is een geschiedenis van sociale strijd over sociale noden. Die
noden worden omgezet tot rechten doorheen een proces waarbij ze duidelijk worden geformuleerd
en eisen worden ontwikkeld om die noden te lenigen. Sociale rechten vallen dus niet uit de lucht of
komen niet zomaar voort uit wetten, maar zijn het voorwerp en het resultaat van strijd en
onderhandeling.
Verhelderend is in dat verband het onderscheid tussen
- formele rechten zijn de rechten ‘op papier’ en worden top-down geformuleerd.
- substantieve rechten zijn recht als het lenigen van noden in de praktijk vanuit een bottom-up
eis over wat een basisrecht zou moeten zijn.
Dat proces van nood naar recht is vaak een langdurig proces om een nood te formuleren, in het
publieke debat te brengen, om te zetten naar instellingen en procedures in de welvaartsstaat.
Recht op wonen op papier
Art. 23: “Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden”
Reality checl: recht op wonen in de feiten?
We checken onze situatie volgens de 3 belangrijkste doelstellingen van de Vlaamse wooncode
1) betaalbaarheid
2) kwaliteit
3) woonzekerheid
Bart Van Bouchaute Friday 17 May 2024 1
,Caro Van Herrewegen M&S: Wonen 1PBASOW
LES 1: Schets en historiek van het Vlaamse
woonmodel
Voldoende woningen?
Private Woningen Woningen
huishoudens volgens kadaster per huishouden
1992 2.245.483 2.452.311 1,092
2009 2.601.266 2.928.158 1,127
2014 2.707.723 3.069.975 1,134
Globaal overschot: 300 000 woningen, maar bedenkingen:
1. Theorie en (woon)praktijk: feitelijk woongedrag, domicilie…
2de verblijf of op kot: zowel een thuiswoning als extra woning
2. Mismatch tussen omvang huishoudens en grootte van woningen
3. Geografische verschillen: in sommige streken grote woonvraag
Woningtype
- Eengezinswoning nog altijd het populairste
- Meergezinswoningen in steden, mensen met een kwetsbaar profiel (1/4 van de mensen)
Gemiddelde oppervlakte van een huis: 90 m², 1 of 2 kamers, kavels nieuwbouw (+/- 600m²)
Komt door het toenemend aantal appartementen
Eigendomsstatuut in Vlaanderen
= zijn wij huurders of eigenaars?
- 70% Vlamingen zijn eigenaars
- 7% sociale huurders
- 20% private huurder
- 3% gratis bewoner (bv. conciërge)
Wie zijn die huurders dan?
Private huur
- Helft alleenstaanden
- Weinig hoge inkomens
- Toename oudsten 28%
Sociale huur
- Helft laagste inkomensquintiel
Bart Van Bouchaute Friday 17 May 2024 2
, Caro Van Herrewegen M&S: Wonen 1PBASOW
- Werklozen/ziek/arbeidsongeschikt
- Eenoudergezinnen/alleenstaand
- Toename oudsten (probleem: niet zo’n groot inkomen)
Hoe evolueert dat dan?
Inkomensquintiel: In 2015 bij de laagste inkomensgroep is 50% aan het huren / afbetalen. Bij de
rijkste groep is dit 90%.
Leeftijdsgroep: Mensen wachten met kopen en huren eerst, vrij stabiel.
Huishoudtype: alleenstaande gaan eerder huren dan kopen vanwege budget.
Activiteitstatus: werklozen ¼ is een huis aan het
afbetalen, de overgrote meerderheid is huurder.
Zelfde met mensen die langdurig ziek zijn
Niet EU Belgen: Niet EU Belgen die eigenaar zijn (20%)
en Belgen die eigenaar zijn (75%)
Welke woonomgeving?
Hoeveel % huishoudens wonen in welk gebied?
- 19% grootstedelijk
- 16% regionaal stedelijk
- 13% kleinstedelijk
- 39% overgangsgebied
- 13% platteland
Historische evolutie van de ruimtelijke spreiding
- Er wordt vooral gebouwd in de kleinere gemeenten. (zie laatste kolom)
- Voor WO2 was er maar 45% en dat is nu gestegen tot 60%
- Na 2000 vooral op het platteland gaan bouwen
Ruimtebeslag in Vlaanderen, hoe roder
hoe meer beslag er gelegd is.
Bart Van Bouchaute Friday 17 May 2024 3
Mens & samenleving: Wonen
Introductie
Wonen: van sociale nood naar recht?
Een proces van onderhandeling en strijd:
- Woonnood in onze samenleving
- Strijd voor het recht op wonen
- Rechten en rechten zijn twee
- Formeel: ‘op papier’
- Substantief: ‘in de feiten
De uitbouw van de welvaartsstaat is een geschiedenis van sociale strijd over sociale noden. Die
noden worden omgezet tot rechten doorheen een proces waarbij ze duidelijk worden geformuleerd
en eisen worden ontwikkeld om die noden te lenigen. Sociale rechten vallen dus niet uit de lucht of
komen niet zomaar voort uit wetten, maar zijn het voorwerp en het resultaat van strijd en
onderhandeling.
Verhelderend is in dat verband het onderscheid tussen
- formele rechten zijn de rechten ‘op papier’ en worden top-down geformuleerd.
- substantieve rechten zijn recht als het lenigen van noden in de praktijk vanuit een bottom-up
eis over wat een basisrecht zou moeten zijn.
Dat proces van nood naar recht is vaak een langdurig proces om een nood te formuleren, in het
publieke debat te brengen, om te zetten naar instellingen en procedures in de welvaartsstaat.
Recht op wonen op papier
Art. 23: “Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden”
Reality checl: recht op wonen in de feiten?
We checken onze situatie volgens de 3 belangrijkste doelstellingen van de Vlaamse wooncode
1) betaalbaarheid
2) kwaliteit
3) woonzekerheid
Bart Van Bouchaute Friday 17 May 2024 1
,Caro Van Herrewegen M&S: Wonen 1PBASOW
LES 1: Schets en historiek van het Vlaamse
woonmodel
Voldoende woningen?
Private Woningen Woningen
huishoudens volgens kadaster per huishouden
1992 2.245.483 2.452.311 1,092
2009 2.601.266 2.928.158 1,127
2014 2.707.723 3.069.975 1,134
Globaal overschot: 300 000 woningen, maar bedenkingen:
1. Theorie en (woon)praktijk: feitelijk woongedrag, domicilie…
2de verblijf of op kot: zowel een thuiswoning als extra woning
2. Mismatch tussen omvang huishoudens en grootte van woningen
3. Geografische verschillen: in sommige streken grote woonvraag
Woningtype
- Eengezinswoning nog altijd het populairste
- Meergezinswoningen in steden, mensen met een kwetsbaar profiel (1/4 van de mensen)
Gemiddelde oppervlakte van een huis: 90 m², 1 of 2 kamers, kavels nieuwbouw (+/- 600m²)
Komt door het toenemend aantal appartementen
Eigendomsstatuut in Vlaanderen
= zijn wij huurders of eigenaars?
- 70% Vlamingen zijn eigenaars
- 7% sociale huurders
- 20% private huurder
- 3% gratis bewoner (bv. conciërge)
Wie zijn die huurders dan?
Private huur
- Helft alleenstaanden
- Weinig hoge inkomens
- Toename oudsten 28%
Sociale huur
- Helft laagste inkomensquintiel
Bart Van Bouchaute Friday 17 May 2024 2
, Caro Van Herrewegen M&S: Wonen 1PBASOW
- Werklozen/ziek/arbeidsongeschikt
- Eenoudergezinnen/alleenstaand
- Toename oudsten (probleem: niet zo’n groot inkomen)
Hoe evolueert dat dan?
Inkomensquintiel: In 2015 bij de laagste inkomensgroep is 50% aan het huren / afbetalen. Bij de
rijkste groep is dit 90%.
Leeftijdsgroep: Mensen wachten met kopen en huren eerst, vrij stabiel.
Huishoudtype: alleenstaande gaan eerder huren dan kopen vanwege budget.
Activiteitstatus: werklozen ¼ is een huis aan het
afbetalen, de overgrote meerderheid is huurder.
Zelfde met mensen die langdurig ziek zijn
Niet EU Belgen: Niet EU Belgen die eigenaar zijn (20%)
en Belgen die eigenaar zijn (75%)
Welke woonomgeving?
Hoeveel % huishoudens wonen in welk gebied?
- 19% grootstedelijk
- 16% regionaal stedelijk
- 13% kleinstedelijk
- 39% overgangsgebied
- 13% platteland
Historische evolutie van de ruimtelijke spreiding
- Er wordt vooral gebouwd in de kleinere gemeenten. (zie laatste kolom)
- Voor WO2 was er maar 45% en dat is nu gestegen tot 60%
- Na 2000 vooral op het platteland gaan bouwen
Ruimtebeslag in Vlaanderen, hoe roder
hoe meer beslag er gelegd is.
Bart Van Bouchaute Friday 17 May 2024 3
