PSYCHODIAGNOSTISCH WERKEN
2
Hoofdstuk 1: wat is intelligentie?
Intelligentie in de naïeve psychologische theorie
- Standpunten mbt intelligentie
- Intuïtieve mensenkennis
- Wat denkt een leek over intelligentie?
- Taak vd psychologie
Wetenschappelijke afbakening van het begrip
- Academische intelligentie
- Intelligentie: wat de test meet
- Wetenschappelijke definities
- Niveaus van intelligentie: A, B en C
- Niet slechts één definitie: wat nu?
Onderzoek van Sternberg
= binnen de naïeve psychologische theorie, opvattingen die in ons dagelijks leven kaderen
Wat denkt een leek over intelligentie?
- Impliciete theorie over intelligentie: iedereen heeft hierover een idee / beeld, dat je niet
persee kan uitspreken, iedereen is hier dus (on) bewust mee bezig
- Inschatting van intelligentie bij anderen correleert hoog met resultaten uit intelligentietesten
(bij iemand die je goed kent) we kunnen goed inschatten hoe intelligent iemand anders is
- Verschil met wetenschap: Leken hebben breder en diffuser (minder afgelijnd) beeld van
intelligentie dan de wetenschap:
o Ook alledaags functioneren in rekening genomen (bv. Handig, sociaal, …)
= intuïtieve mensenkennis: leek brengt gedrag van mensen in kaart
o Common sence = alledaags idee van intelligentie <-> dit meten psychologen niet met
intelligentietests
Taak van psychologie als wetenschap
- Vanuit veelheid aan opvattingen: begrip intelligentie afbakenen
- Door middel van onderzoek: definitie formuleren
- Wetenschappelijke opvattingen onderscheiden zich van ‘leken’-opvattingen:
o zo zuiver mogelijk gedefinieerde en meetbare concepten
o theorieën, hypothesen en verwachtingen over psychologische verschijnselen worden
getoetst (klopt het wat we denken)
1
,Wetenschappelijke afbakening van het begrip
Intelligentie in onderzoek: afgebakend tot academische intelligentie
Boring: intelligentie is dat wat de test meet
- definitie = circulair: de 2 delen van de definitie hebben elkaar nodig: intelligentie is wat de
test meet en de test meet intelligentie
geeft geen verklaring
- zeer veel gebruikt
- eerder verwarrend dan helder, meer kwaad dan goed gedaan: te weinig kritische noot
→ Terug bij de vraag: Wat is intelligentie?
Niveaus van intelligentie: A; B en C
Ordenen van definities in niveaus A, B en C (Vernon)
Niveau A = genotypisch:
- Aangeboren potentieel tot intelligent handelen
- Ligt vast in de hersenen / in de genetica, is bij iedereen uniek
- Cultuuronafhankelijk, omgevingsonafhankelijk en stabiel
zonder invloed van buitenaf
- Niet meetbaar (ligt voorbij dat wat meetbaar is) en is daarom een theoretische
veronderstelling
o Altijd invloed van andere componenten, kunnen omgeving niet uitschakelen
Niveau B = fenotypisch of levensintelligentie:
- Interactie tussen genetische aanleg (A) en omgevingsinvloeden/leerervaringen
- Mede afhankelijk van:
o opvoeding
o leefomstandigheden voor en na de geboorte (voeding, culturele gewoonten)
o onderwijs
o levenservaringen
- Cultuurgebonden en veranderlijk
- In principe meetbaar en observeerbaar
Niveau C:
- wat een intelligentietest meet
- de gemeten intelligentie van een persoon = resultaat intelligentietest
- instrument gebonden en zal altijd een benadering blijven van B en A
→ meeste wetenschappelijke definities van intelligentie: op niveau van intelligentie B en
intelligentie C
Mogelijke definitie: “Intelligentie is een conglomeraat van verstandelijke vermogens, processen en
vaardigheden, zoals abstract, logisch en consistent kunnen redeneren, relaties kunnen ontdekken,
leggen en doorzien, problemen oplossen, regels kunnen ontdekken in schijnbaar ongeordend
2
, materiaal, met bestaande kennis nieuwe taken kunnen oplossen, zich flexibel aanpassen aan nieuwe
situaties, in staat zijn leervermogen te tonen zonder directe en onvolledige instructies.”
Hoofdstuk 2: geschiedenis en theorieën rond intelligentie
- Wetenschappers bestuderen al meer dan honderd jaar het fenomeen van intelligentie
- Veel verschillende soorten onderzoek
- Veel verschillende theorieën
1. Psychometrische theorieën rond intelligentie
- Gebaseerd op statistische analyses
- Uit statistisch onderzoek: één factor intelligentie of meerdere factoren die samen intelligentie
vormen
1. Spearman
- Pionier op vlak van factoranalyse (statistiek: rangcorrelatiecoëfficiënt)
- Eén vd eerste onderzoekers: constructie van een theoretisch intelligentiemodel
- Vond positieve correlaties tussen enerzijds eenvoudige sensorische en motorische proefjes
en anderzijds schoolse prestaties
- Zag dat mensen die op 1 taak goed scoorden, ook op en andere taak goed scoren
Theorie van Spearman
- Intelligentie = ‘g’ of general intelligence
o Fundamentele factor die de verschillende tests gemeenschappelijk meten
- g-factor = latente variabele die de correlaties veroorzaakt tussen de verschillende maten van
cognitieve vaardigheid
= gemeenschappelijke variantie tussen de diverse maten van cognitieve vaardigheid is
bepaalt door g
- aanwezigheid van g verklaar waarom intelligentietesten met elkaar correleren
→ single factor model of intelligence
Naast g-factor ook meer specifieke factoren = s-factoren
- g = algemene mentale activiteit
3
2
Hoofdstuk 1: wat is intelligentie?
Intelligentie in de naïeve psychologische theorie
- Standpunten mbt intelligentie
- Intuïtieve mensenkennis
- Wat denkt een leek over intelligentie?
- Taak vd psychologie
Wetenschappelijke afbakening van het begrip
- Academische intelligentie
- Intelligentie: wat de test meet
- Wetenschappelijke definities
- Niveaus van intelligentie: A, B en C
- Niet slechts één definitie: wat nu?
Onderzoek van Sternberg
= binnen de naïeve psychologische theorie, opvattingen die in ons dagelijks leven kaderen
Wat denkt een leek over intelligentie?
- Impliciete theorie over intelligentie: iedereen heeft hierover een idee / beeld, dat je niet
persee kan uitspreken, iedereen is hier dus (on) bewust mee bezig
- Inschatting van intelligentie bij anderen correleert hoog met resultaten uit intelligentietesten
(bij iemand die je goed kent) we kunnen goed inschatten hoe intelligent iemand anders is
- Verschil met wetenschap: Leken hebben breder en diffuser (minder afgelijnd) beeld van
intelligentie dan de wetenschap:
o Ook alledaags functioneren in rekening genomen (bv. Handig, sociaal, …)
= intuïtieve mensenkennis: leek brengt gedrag van mensen in kaart
o Common sence = alledaags idee van intelligentie <-> dit meten psychologen niet met
intelligentietests
Taak van psychologie als wetenschap
- Vanuit veelheid aan opvattingen: begrip intelligentie afbakenen
- Door middel van onderzoek: definitie formuleren
- Wetenschappelijke opvattingen onderscheiden zich van ‘leken’-opvattingen:
o zo zuiver mogelijk gedefinieerde en meetbare concepten
o theorieën, hypothesen en verwachtingen over psychologische verschijnselen worden
getoetst (klopt het wat we denken)
1
,Wetenschappelijke afbakening van het begrip
Intelligentie in onderzoek: afgebakend tot academische intelligentie
Boring: intelligentie is dat wat de test meet
- definitie = circulair: de 2 delen van de definitie hebben elkaar nodig: intelligentie is wat de
test meet en de test meet intelligentie
geeft geen verklaring
- zeer veel gebruikt
- eerder verwarrend dan helder, meer kwaad dan goed gedaan: te weinig kritische noot
→ Terug bij de vraag: Wat is intelligentie?
Niveaus van intelligentie: A; B en C
Ordenen van definities in niveaus A, B en C (Vernon)
Niveau A = genotypisch:
- Aangeboren potentieel tot intelligent handelen
- Ligt vast in de hersenen / in de genetica, is bij iedereen uniek
- Cultuuronafhankelijk, omgevingsonafhankelijk en stabiel
zonder invloed van buitenaf
- Niet meetbaar (ligt voorbij dat wat meetbaar is) en is daarom een theoretische
veronderstelling
o Altijd invloed van andere componenten, kunnen omgeving niet uitschakelen
Niveau B = fenotypisch of levensintelligentie:
- Interactie tussen genetische aanleg (A) en omgevingsinvloeden/leerervaringen
- Mede afhankelijk van:
o opvoeding
o leefomstandigheden voor en na de geboorte (voeding, culturele gewoonten)
o onderwijs
o levenservaringen
- Cultuurgebonden en veranderlijk
- In principe meetbaar en observeerbaar
Niveau C:
- wat een intelligentietest meet
- de gemeten intelligentie van een persoon = resultaat intelligentietest
- instrument gebonden en zal altijd een benadering blijven van B en A
→ meeste wetenschappelijke definities van intelligentie: op niveau van intelligentie B en
intelligentie C
Mogelijke definitie: “Intelligentie is een conglomeraat van verstandelijke vermogens, processen en
vaardigheden, zoals abstract, logisch en consistent kunnen redeneren, relaties kunnen ontdekken,
leggen en doorzien, problemen oplossen, regels kunnen ontdekken in schijnbaar ongeordend
2
, materiaal, met bestaande kennis nieuwe taken kunnen oplossen, zich flexibel aanpassen aan nieuwe
situaties, in staat zijn leervermogen te tonen zonder directe en onvolledige instructies.”
Hoofdstuk 2: geschiedenis en theorieën rond intelligentie
- Wetenschappers bestuderen al meer dan honderd jaar het fenomeen van intelligentie
- Veel verschillende soorten onderzoek
- Veel verschillende theorieën
1. Psychometrische theorieën rond intelligentie
- Gebaseerd op statistische analyses
- Uit statistisch onderzoek: één factor intelligentie of meerdere factoren die samen intelligentie
vormen
1. Spearman
- Pionier op vlak van factoranalyse (statistiek: rangcorrelatiecoëfficiënt)
- Eén vd eerste onderzoekers: constructie van een theoretisch intelligentiemodel
- Vond positieve correlaties tussen enerzijds eenvoudige sensorische en motorische proefjes
en anderzijds schoolse prestaties
- Zag dat mensen die op 1 taak goed scoorden, ook op en andere taak goed scoren
Theorie van Spearman
- Intelligentie = ‘g’ of general intelligence
o Fundamentele factor die de verschillende tests gemeenschappelijk meten
- g-factor = latente variabele die de correlaties veroorzaakt tussen de verschillende maten van
cognitieve vaardigheid
= gemeenschappelijke variantie tussen de diverse maten van cognitieve vaardigheid is
bepaalt door g
- aanwezigheid van g verklaar waarom intelligentietesten met elkaar correleren
→ single factor model of intelligence
Naast g-factor ook meer specifieke factoren = s-factoren
- g = algemene mentale activiteit
3
