CRIMINOLOGIE
Prof. Dr. Pieter Leloup
2023 - 2024
0
,Inhoudsopgave
Deel 1. Definities criminaliteit en criminologie...............................................................................................3
Hoofdstuk 1. Definitie criminologie......................................................................................................................3
Hoofdstuk 2. Definitie criminaliteit......................................................................................................................6
Deel 2. Overzicht criminologische theorieën................................................................................................... 8
Hoofdstuk 1. Criminologie in de 18de eeuw: classicisme en het verlichtingsdenken............................................9
1. Classiscisme en het Verlichtingsdenken......................................................................................................9
2. Cesare Beccaria (1738 – 1794)...................................................................................................................10
3. Jeremy Bentham (1748 – 1832).................................................................................................................10
4. Adolphe Quetelet (1796 – 1874): morele statistiek..................................................................................11
Hoofdstuk 2. Italiaans antropologische school (19de eeuw)...............................................................................12
Hoofdstuk 3. Franse Milieuschool (19de eeuw)...................................................................................................12
Hoofdstuk 4. Criminologie in de 19de eeuw: positivisme....................................................................................13
1. Individueel positivisme..............................................................................................................................13
2. Ecologische criminaliteitstheorie = de concentrische zonetheorie...........................................................14
3. De differentiële associatietheorie..............................................................................................................15
4. Neutraliseringstechnieken.........................................................................................................................17
5. De anomietheorie van Robert Merton......................................................................................................18
6. De subcultuurtheorie van Albert Cohen....................................................................................................19
7. De sociale controlethoerie – Travis Hirschi................................................................................................20
Hoofstuk 5. Het rechts Realisme........................................................................................................................21
1. Bio-sociaal..................................................................................................................................................21
2. Routine activiteiten....................................................................................................................................22
3. Rational Choice..........................................................................................................................................22
4. Bestuurlijke criminologie...........................................................................................................................22
5. Conservatieve criminologie.......................................................................................................................22
Hoofdstuk 6. Links realisme................................................................................................................................23
Hoofdstuk 7. Labelling........................................................................................................................................24
Hoofdstuk 8. Abolitionisme................................................................................................................................25
Hoofdstuk 9. De verleiding van criminaliteit......................................................................................................26
Hoofdstuk 10. The culture of control..................................................................................................................27
Hoofdstuk 11. Victimologie................................................................................................................................28
Deel 3. Inleiding tot de “kunstcriminaliteit”.................................................................................................. 29
Hoofdstuk 1. Wat is “kunstcriminaliteit”?..........................................................................................................30
Hoofdstuk 2. Diefstal..........................................................................................................................................31
Hoofdstuk 3. Vervalsing en fraude.....................................................................................................................32
Hoofdstuk 4. Plundering.....................................................................................................................................33
Hoofdstuk 5. Illegale handel...............................................................................................................................34
Hoofdstuk 6. Iconoclasme..................................................................................................................................35
Deel 4. Politiek en legitimiteit...................................................................................................................... 36
Hoofdstuk 1. Legitimiteit....................................................................................................................................36
1. Legitimiteit en vertrouwen........................................................................................................................36
1
, 2. De impact van beslissingen op legitimiteit................................................................................................37
Hoofdstuk 2. Ilustratie: onderzoek Handelingskader professioneel profileren (2023).......................................39
Deel 5. Gevangenisreizen om te leren – minder belangrijk............................................................................43
Hoofdstuk 1. John Howard (1726 – 1790)..........................................................................................................43
Hoofdstuk 2. Gevangenissen..............................................................................................................................44
Hoofdstuk 3. Rehabilitatie in context en praktijk...............................................................................................46
Deel 6. Detentie in België............................................................................................................................. 47
Hoofdstuk 1. Naar de gevangenis......................................................................................................................47
Hoofdstuk 2. In de gevangenis...........................................................................................................................49
Hoofdstuk 3. Opnieuw naar de samenleving.....................................................................................................53
2
, Deel 1. Definities criminaliteit en criminologie
Hoofdstuk 1. Definitie criminologie
= Studie diverse types criminaliteit
Elk met eigen uitdagingen (begrijpen, verklaren, reageren en aanpakken)
Wetenschap met kennisobject, theorie en methodologie
o Kennisobject: bepaald interessegebied dat bestudeerd wordt
Humane/menswetenschappen
o ‘jonge’ discipline
Raffaele Garofalo (‘Criminologia’, 1885)
Studie criminologische relatie (= criminologie in brede zin)
o Dader – slachtoffer – criminaliteit – etiologie – reactie
Criminaliteit: feit dat schade berokkend
Reactie: maatschappelijke reactie (preventief/repressief)
o Opleiding criminologie raakt aan elk van deze elementen (vb. ecocriminologie =>
ecologische schade bestuderen)
Centraal thema: waarom plegen mensen criminaliteit?
Mogelijke oorzaken:
Individualiteit (focus: dader zelf)
o Eigen gedrag, vrije wil, rationele keuzes (kosten-batenanalyse)
Heeft een invloed op de bestraffing
o Psychologisch, biologisch, genetisch (frenologie)
Socialiteit
o Interacties (vb. interacties met personen die in het criminologisch milieu aanwezig zijn)
o Social learning theory (vb. jongeren nemen gedrag van anderen over)
Cultuur en structuur
o Politiek, economisch, maatschappelijk
o Armoede, ongelijkheid, discriminatie
o Strain theory
o Subcultuurtheorie (Cohen (kijkt naar hoe jongeren zich in een subcultuur gedragen en zich
afzetten tegen de dominerende cultuur))
Nature, nurture, culture?
Nature: aangeboren
Nurture: opvoeding, omgeving, opleiding
Culture: waarden, normen...
Impact op preventie en aanpak criminaliteit
Prioriteiten strafrechtelijk beleid, functie, omvang en alternatieven straffen
Verschuiving inzichten
Lombroso en de criminele antropologie: L'uomo delinquente (1876)
o Centraal: individu
3
Prof. Dr. Pieter Leloup
2023 - 2024
0
,Inhoudsopgave
Deel 1. Definities criminaliteit en criminologie...............................................................................................3
Hoofdstuk 1. Definitie criminologie......................................................................................................................3
Hoofdstuk 2. Definitie criminaliteit......................................................................................................................6
Deel 2. Overzicht criminologische theorieën................................................................................................... 8
Hoofdstuk 1. Criminologie in de 18de eeuw: classicisme en het verlichtingsdenken............................................9
1. Classiscisme en het Verlichtingsdenken......................................................................................................9
2. Cesare Beccaria (1738 – 1794)...................................................................................................................10
3. Jeremy Bentham (1748 – 1832).................................................................................................................10
4. Adolphe Quetelet (1796 – 1874): morele statistiek..................................................................................11
Hoofdstuk 2. Italiaans antropologische school (19de eeuw)...............................................................................12
Hoofdstuk 3. Franse Milieuschool (19de eeuw)...................................................................................................12
Hoofdstuk 4. Criminologie in de 19de eeuw: positivisme....................................................................................13
1. Individueel positivisme..............................................................................................................................13
2. Ecologische criminaliteitstheorie = de concentrische zonetheorie...........................................................14
3. De differentiële associatietheorie..............................................................................................................15
4. Neutraliseringstechnieken.........................................................................................................................17
5. De anomietheorie van Robert Merton......................................................................................................18
6. De subcultuurtheorie van Albert Cohen....................................................................................................19
7. De sociale controlethoerie – Travis Hirschi................................................................................................20
Hoofstuk 5. Het rechts Realisme........................................................................................................................21
1. Bio-sociaal..................................................................................................................................................21
2. Routine activiteiten....................................................................................................................................22
3. Rational Choice..........................................................................................................................................22
4. Bestuurlijke criminologie...........................................................................................................................22
5. Conservatieve criminologie.......................................................................................................................22
Hoofdstuk 6. Links realisme................................................................................................................................23
Hoofdstuk 7. Labelling........................................................................................................................................24
Hoofdstuk 8. Abolitionisme................................................................................................................................25
Hoofdstuk 9. De verleiding van criminaliteit......................................................................................................26
Hoofdstuk 10. The culture of control..................................................................................................................27
Hoofdstuk 11. Victimologie................................................................................................................................28
Deel 3. Inleiding tot de “kunstcriminaliteit”.................................................................................................. 29
Hoofdstuk 1. Wat is “kunstcriminaliteit”?..........................................................................................................30
Hoofdstuk 2. Diefstal..........................................................................................................................................31
Hoofdstuk 3. Vervalsing en fraude.....................................................................................................................32
Hoofdstuk 4. Plundering.....................................................................................................................................33
Hoofdstuk 5. Illegale handel...............................................................................................................................34
Hoofdstuk 6. Iconoclasme..................................................................................................................................35
Deel 4. Politiek en legitimiteit...................................................................................................................... 36
Hoofdstuk 1. Legitimiteit....................................................................................................................................36
1. Legitimiteit en vertrouwen........................................................................................................................36
1
, 2. De impact van beslissingen op legitimiteit................................................................................................37
Hoofdstuk 2. Ilustratie: onderzoek Handelingskader professioneel profileren (2023).......................................39
Deel 5. Gevangenisreizen om te leren – minder belangrijk............................................................................43
Hoofdstuk 1. John Howard (1726 – 1790)..........................................................................................................43
Hoofdstuk 2. Gevangenissen..............................................................................................................................44
Hoofdstuk 3. Rehabilitatie in context en praktijk...............................................................................................46
Deel 6. Detentie in België............................................................................................................................. 47
Hoofdstuk 1. Naar de gevangenis......................................................................................................................47
Hoofdstuk 2. In de gevangenis...........................................................................................................................49
Hoofdstuk 3. Opnieuw naar de samenleving.....................................................................................................53
2
, Deel 1. Definities criminaliteit en criminologie
Hoofdstuk 1. Definitie criminologie
= Studie diverse types criminaliteit
Elk met eigen uitdagingen (begrijpen, verklaren, reageren en aanpakken)
Wetenschap met kennisobject, theorie en methodologie
o Kennisobject: bepaald interessegebied dat bestudeerd wordt
Humane/menswetenschappen
o ‘jonge’ discipline
Raffaele Garofalo (‘Criminologia’, 1885)
Studie criminologische relatie (= criminologie in brede zin)
o Dader – slachtoffer – criminaliteit – etiologie – reactie
Criminaliteit: feit dat schade berokkend
Reactie: maatschappelijke reactie (preventief/repressief)
o Opleiding criminologie raakt aan elk van deze elementen (vb. ecocriminologie =>
ecologische schade bestuderen)
Centraal thema: waarom plegen mensen criminaliteit?
Mogelijke oorzaken:
Individualiteit (focus: dader zelf)
o Eigen gedrag, vrije wil, rationele keuzes (kosten-batenanalyse)
Heeft een invloed op de bestraffing
o Psychologisch, biologisch, genetisch (frenologie)
Socialiteit
o Interacties (vb. interacties met personen die in het criminologisch milieu aanwezig zijn)
o Social learning theory (vb. jongeren nemen gedrag van anderen over)
Cultuur en structuur
o Politiek, economisch, maatschappelijk
o Armoede, ongelijkheid, discriminatie
o Strain theory
o Subcultuurtheorie (Cohen (kijkt naar hoe jongeren zich in een subcultuur gedragen en zich
afzetten tegen de dominerende cultuur))
Nature, nurture, culture?
Nature: aangeboren
Nurture: opvoeding, omgeving, opleiding
Culture: waarden, normen...
Impact op preventie en aanpak criminaliteit
Prioriteiten strafrechtelijk beleid, functie, omvang en alternatieven straffen
Verschuiving inzichten
Lombroso en de criminele antropologie: L'uomo delinquente (1876)
o Centraal: individu
3
