Hoofstuk 3 ziekteoorzaken
Inleiding
Ziekteoorzaken worden verdeeld in endogene factoren en exogene factoren. Een ziekte wordt vaak
veroorzaakt door beide. Bij een anamnese is het daarom handig om beide factoren te bespreken .
3.1 Endogene factoren
Endogene factoren zijn bij het bevruchten van de eicel al bepaald. Deze factoren zitten allemaal in de
gene.
Belangrijke erfelijkheidspatronen:
- Autosomaal recessieve aandoening
- Autosomaal dominante aandoening
- Geslachtsgebonden recessieve aandoening
Er bestaat ook polygene erfelijkheid. Dit is als er meer dan twee genen een rol spelen. Het
overlevingspatroon is dan ingewikkelder en vaak niet bekend.
Bij een autosomaal recessieve aandoening wordt het kind pas ziek als het van beide ouders het
afwijkende gen krijgt. Als de moeder een normaal gen heeft en de vader een afwijkend dan wordt het
kind niet ziek, maar een drager.
Als beide ouders drager zijn is de kans:
- een ziek kind 25%
- een drager 50%
- een gezond kind 25%
De hielprik krijgt ieder kind een week na de geboorte. Deze prik dient onder andere om Phenyl
Ketonurie (PKU) en Congenitale Hypothyreoïdie (CHT) te ontdekken. Kinderen met PKU krijgen gelijk
een dieet en kinderen met CHT worden met hormonen behandeld.
Bij autosomaal dominante aandoeningen is er maar een afwijkend gen nodig. Dominante
aandoeningen slaan geen generatie over.
Een patiënt en een gezonde partner hebben:
- 50% kans op een kind met aandoening
- 50% kans op een gezond kind
, Bij X-gebonden recessieve aandoeningen zijn alleen de vrouwen dragers. Mannen met een afwijkend
gen worden altijd ziek.
Een draagster en een gezonde partner hebben:
- 25% kans op een zoon met aandoening
- 25% kans op een gezonde zoon
- 25% kans op een gezonde dochter
- 25% kans op een dochter die drager is
3.2 Exogene factoren
Exogene factoren zijn:
- micro-organisme en wormen
- chemische factoren (scheidkundige oorzaken)
- fysische factoren ( natuurkundige oorzaken)
- voedingsgebrek of overvoeding
- stressfactoren
Micro-organisme zijn meestal niet ziekte verwekkers. Een klein gedeelte is wel pathogeen. Sommige
zijn met name pathogeen bij mensen met een verzwakte afweer. Andere maken iedereen ziek
ongeacht hun afweersysteem.
Er zijn vier type micro-organisme:
- bacteriën (colibacil en stafylokok)
- virussen (herpes simplex en hiv)
- gisten of schimmels (aspergillus en Candida)
- protozoën (eencellige parasieten)
Wormen leven in de grond en bij de mensen in de darm. Soms kun je een worm zelfs in de ontlasting
zien maar de wormeitjes zie je alleen onder een microscoop.
De indeling van de vier micro-organisme vormen een belang in de gezondheidszorg omdat bij infectie
elk hoofdsoort moet worden bestreden met eigen tegenmiddel:
- antibiotica tegen bacteriën
- virostatica tegen virussen
- antimycotica tegen gisten en schimmels
- antiprotozoïca tegen protozoën
- anthelmintica tegen wormen
Chemische factoren zijn vaak teer uit sigaretten, uitlaat gassen en schoonmaak middelden. Of
negatieve bijwerkingen van geneesmiddelen.
Inleiding
Ziekteoorzaken worden verdeeld in endogene factoren en exogene factoren. Een ziekte wordt vaak
veroorzaakt door beide. Bij een anamnese is het daarom handig om beide factoren te bespreken .
3.1 Endogene factoren
Endogene factoren zijn bij het bevruchten van de eicel al bepaald. Deze factoren zitten allemaal in de
gene.
Belangrijke erfelijkheidspatronen:
- Autosomaal recessieve aandoening
- Autosomaal dominante aandoening
- Geslachtsgebonden recessieve aandoening
Er bestaat ook polygene erfelijkheid. Dit is als er meer dan twee genen een rol spelen. Het
overlevingspatroon is dan ingewikkelder en vaak niet bekend.
Bij een autosomaal recessieve aandoening wordt het kind pas ziek als het van beide ouders het
afwijkende gen krijgt. Als de moeder een normaal gen heeft en de vader een afwijkend dan wordt het
kind niet ziek, maar een drager.
Als beide ouders drager zijn is de kans:
- een ziek kind 25%
- een drager 50%
- een gezond kind 25%
De hielprik krijgt ieder kind een week na de geboorte. Deze prik dient onder andere om Phenyl
Ketonurie (PKU) en Congenitale Hypothyreoïdie (CHT) te ontdekken. Kinderen met PKU krijgen gelijk
een dieet en kinderen met CHT worden met hormonen behandeld.
Bij autosomaal dominante aandoeningen is er maar een afwijkend gen nodig. Dominante
aandoeningen slaan geen generatie over.
Een patiënt en een gezonde partner hebben:
- 50% kans op een kind met aandoening
- 50% kans op een gezond kind
, Bij X-gebonden recessieve aandoeningen zijn alleen de vrouwen dragers. Mannen met een afwijkend
gen worden altijd ziek.
Een draagster en een gezonde partner hebben:
- 25% kans op een zoon met aandoening
- 25% kans op een gezonde zoon
- 25% kans op een gezonde dochter
- 25% kans op een dochter die drager is
3.2 Exogene factoren
Exogene factoren zijn:
- micro-organisme en wormen
- chemische factoren (scheidkundige oorzaken)
- fysische factoren ( natuurkundige oorzaken)
- voedingsgebrek of overvoeding
- stressfactoren
Micro-organisme zijn meestal niet ziekte verwekkers. Een klein gedeelte is wel pathogeen. Sommige
zijn met name pathogeen bij mensen met een verzwakte afweer. Andere maken iedereen ziek
ongeacht hun afweersysteem.
Er zijn vier type micro-organisme:
- bacteriën (colibacil en stafylokok)
- virussen (herpes simplex en hiv)
- gisten of schimmels (aspergillus en Candida)
- protozoën (eencellige parasieten)
Wormen leven in de grond en bij de mensen in de darm. Soms kun je een worm zelfs in de ontlasting
zien maar de wormeitjes zie je alleen onder een microscoop.
De indeling van de vier micro-organisme vormen een belang in de gezondheidszorg omdat bij infectie
elk hoofdsoort moet worden bestreden met eigen tegenmiddel:
- antibiotica tegen bacteriën
- virostatica tegen virussen
- antimycotica tegen gisten en schimmels
- antiprotozoïca tegen protozoën
- anthelmintica tegen wormen
Chemische factoren zijn vaak teer uit sigaretten, uitlaat gassen en schoonmaak middelden. Of
negatieve bijwerkingen van geneesmiddelen.
