Samenvatting Zelfregie - volgens toetsmatrijs
Inhoud
1 Levensgebieden/krachtwerk................................................................................................................4
Krachteninventarisatie....................................................................................................................4
Vormen van krachten......................................................................................................................6
Ecogram..........................................................................................................................................8
Leefgebieden................................................................................................................................11
Hulpbronnen.................................................................................................................................11
2 Sociaal- en psychisch functioneren....................................................................................................12
2.1 Leren...........................................................................................................................................12
Wat is leren?.................................................................................................................................12
Klassieke en operante conditionering...........................................................................................12
Sociaal leren.................................................................................................................................14
2.2 Denken........................................................................................................................................14
Denksystemen..............................................................................................................................14
Cognitieve schema’s.....................................................................................................................16
Vormen van denken en patronen.................................................................................................17
Attributietheorie...........................................................................................................................18
Intelligentie...................................................................................................................................19
2.3 Motivatie....................................................................................................................................20
Definitie van motivatie..................................................................................................................20
Vormen van motivatie..................................................................................................................20
Behoeftehiërarchie van Maslow...................................................................................................20
Zelfdeterminatietheorie................................................................................................................21
Motivatiefasen Proschaska en DiClemente...................................................................................22
Motivatiecirkel..............................................................................................................................22
2.4 Emoties.......................................................................................................................................23
Basisemoties.................................................................................................................................23
Ontstaan van emoties en functies van emoties............................................................................23
Hoe om te gaan met emoties en emotieregulatie in de hulpverleningspraktijk...........................26
2.5 Persoonlijkheid...........................................................................................................................27
Biopsychosociale benadering........................................................................................................27
Concepten persoonlijkheid/identiteit/karakter/zelf.....................................................................27
De Big Five....................................................................................................................................29
, Te onderscheiden copingsstijlen...................................................................................................30
Te onderscheiden leerstijlen.........................................................................................................31
3 Praktisch functioneren.......................................................................................................................32
3.1 Doe- en denkvermogen..............................................................................................................32
Doenvermogen.............................................................................................................................33
Hoe doenvermogen en denkvermogen zich tot elkaar verhouden...............................................33
3.2 Executieve functies bij schulden.................................................................................................33
Hoe schulden en stress doorwerken in andere levensdomeinen..................................................33
Slechter functioneren door schulden............................................................................................34
Een goede aanpak bij vermoeden van schulden...........................................................................35
3.3 Werkalliantie...............................................................................................................................36
Kenmerken van de werkalliantie...................................................................................................36
Opbouwen van een werkalliantie.................................................................................................36
De werkalliantie toepassen in de hulpverleningspraktijk..............................................................37
4 Psychopathologie...............................................................................................................................37
4.1 Psychische aandoeningen...........................................................................................................37
Positieve gezondheid....................................................................................................................37
Psychische klachten......................................................................................................................38
De medische benadering van psychische klachten.......................................................................39
Het biopsychosociaal model.........................................................................................................40
Culturele aspecten van psychische klachten en psychische gezondheidszorg...............................41
4.2 De herstelgerichte benadering in de hulpverlening....................................................................42
Definiete van herstel.....................................................................................................................42
Herstel is een persoonlijk en uniek herstel...................................................................................42
Fasen van herstel..........................................................................................................................42
4 aspecten van herstel..................................................................................................................42
Herstelfactoren.............................................................................................................................43
Herstelondersteunende hulpverlening.........................................................................................44
4.3 Ontstaan van psychische aandoeningen.....................................................................................45
Algemene gezichtspunten.............................................................................................................45
Biologische factoren.....................................................................................................................45
Psychische factoren......................................................................................................................47
Sociale factoren............................................................................................................................48
4.4 persoonlijkheidsproblematiek....................................................................................................49
Persoonlijkheidsproblematiek......................................................................................................49
Verschillende vormen van persoonlijkheidsproblematiek............................................................49
,4.5 Angst...........................................................................................................................................50
Angstproblematiek.......................................................................................................................50
De oorzaak van angstproblematiek...............................................................................................51
Het beloop van angstproblematiek...............................................................................................51
Soorten angst................................................................................................................................51
Gevolgen voor het sociale netwerk..............................................................................................51
Herstellen van angstproblematiek................................................................................................52
4.6 Posttraumatische stress..............................................................................................................52
Trauma..........................................................................................................................................52
Posttraumatische stress (PTSS).....................................................................................................52
, 1 Levensgebieden/krachtwerk
Wolf (2017), krachtwerk H5 inclusief p.248
Krachteninventarisatie
Het belang van een krachteninventarisatie (KI)
De krachteninventarisatie is bedoeld om een overzicht te verkrijgen van de krachten van de cliënt en
zijn omgeving in het verleden, heden en toekomst.
Het hart van de KI wordt gevormd door de vraag wat de cliënt wenst in het leven. Door die vraag
krijgen mensen weer toegang tot voor hen belangrijke waarden en tot wat zij zichzelf beschouwen
als een goed en zingevend leven.
Krachteninventarisatie zorgt ook voor;
- Het ontstaan van hoop en het perspectief dat verandering mogelijk is.
- Ontdekken wat de krachten en kwaliteiten zijn. *geeft zich op hun referentiekader.
- Geeft de cliënt mogelijkheid na te gaan in welke situaties in zijn leven hij succesvol is geweest
als gevolg van eigen acties en krachten.
o Dit zorgt voor; het herkennen van factoren die gunstig zijn voor zijn welbevinden en
zelfrealisatie.
- Het formuleren van doelen en vervolgacties.
- Voorkomt dat de begeleider wegvalt in scepsis of hopeloosheid.
De KI staat in het teken van de empowerment van de cliënt.
Empowerment = een proces van toenemende bewustwording, zelfbeschikking en ontgroeien van
lijdzaamheid en machteloosheid.
- Empowerment vraagt om wederkerigheid en samenwerking en om een focus op het individu,
zijn omgeving en de interactie daartussen.
Het inventariseren van krachten en hulpbronnen is een langzaam proces, gebaseerd op vertrouwen
en samenwerken.
Als begeleider krijg je pas echt zicht in het vermogen tot zelfregulering en de interesses en behoeften
van cliënten als zij zich onderdompelen in hun dagelijks leven. In de eerste fase van de begeleiding
wordt daarom intensief met de cliënt opgetrokken om vast te stellen:
- Wat de belevingswereld is van de cliënt;
- Wat hij doormaakt;
- Hoe hij de dagen doorbrengt;
- Hoe hij zich bepaalde activiteiten of ontmoetingen voelt;
- Etc.
Het samen optrekken is van groot belang om zicht op de situatie van de cliënt te krijgen.
Inhoud
1 Levensgebieden/krachtwerk................................................................................................................4
Krachteninventarisatie....................................................................................................................4
Vormen van krachten......................................................................................................................6
Ecogram..........................................................................................................................................8
Leefgebieden................................................................................................................................11
Hulpbronnen.................................................................................................................................11
2 Sociaal- en psychisch functioneren....................................................................................................12
2.1 Leren...........................................................................................................................................12
Wat is leren?.................................................................................................................................12
Klassieke en operante conditionering...........................................................................................12
Sociaal leren.................................................................................................................................14
2.2 Denken........................................................................................................................................14
Denksystemen..............................................................................................................................14
Cognitieve schema’s.....................................................................................................................16
Vormen van denken en patronen.................................................................................................17
Attributietheorie...........................................................................................................................18
Intelligentie...................................................................................................................................19
2.3 Motivatie....................................................................................................................................20
Definitie van motivatie..................................................................................................................20
Vormen van motivatie..................................................................................................................20
Behoeftehiërarchie van Maslow...................................................................................................20
Zelfdeterminatietheorie................................................................................................................21
Motivatiefasen Proschaska en DiClemente...................................................................................22
Motivatiecirkel..............................................................................................................................22
2.4 Emoties.......................................................................................................................................23
Basisemoties.................................................................................................................................23
Ontstaan van emoties en functies van emoties............................................................................23
Hoe om te gaan met emoties en emotieregulatie in de hulpverleningspraktijk...........................26
2.5 Persoonlijkheid...........................................................................................................................27
Biopsychosociale benadering........................................................................................................27
Concepten persoonlijkheid/identiteit/karakter/zelf.....................................................................27
De Big Five....................................................................................................................................29
, Te onderscheiden copingsstijlen...................................................................................................30
Te onderscheiden leerstijlen.........................................................................................................31
3 Praktisch functioneren.......................................................................................................................32
3.1 Doe- en denkvermogen..............................................................................................................32
Doenvermogen.............................................................................................................................33
Hoe doenvermogen en denkvermogen zich tot elkaar verhouden...............................................33
3.2 Executieve functies bij schulden.................................................................................................33
Hoe schulden en stress doorwerken in andere levensdomeinen..................................................33
Slechter functioneren door schulden............................................................................................34
Een goede aanpak bij vermoeden van schulden...........................................................................35
3.3 Werkalliantie...............................................................................................................................36
Kenmerken van de werkalliantie...................................................................................................36
Opbouwen van een werkalliantie.................................................................................................36
De werkalliantie toepassen in de hulpverleningspraktijk..............................................................37
4 Psychopathologie...............................................................................................................................37
4.1 Psychische aandoeningen...........................................................................................................37
Positieve gezondheid....................................................................................................................37
Psychische klachten......................................................................................................................38
De medische benadering van psychische klachten.......................................................................39
Het biopsychosociaal model.........................................................................................................40
Culturele aspecten van psychische klachten en psychische gezondheidszorg...............................41
4.2 De herstelgerichte benadering in de hulpverlening....................................................................42
Definiete van herstel.....................................................................................................................42
Herstel is een persoonlijk en uniek herstel...................................................................................42
Fasen van herstel..........................................................................................................................42
4 aspecten van herstel..................................................................................................................42
Herstelfactoren.............................................................................................................................43
Herstelondersteunende hulpverlening.........................................................................................44
4.3 Ontstaan van psychische aandoeningen.....................................................................................45
Algemene gezichtspunten.............................................................................................................45
Biologische factoren.....................................................................................................................45
Psychische factoren......................................................................................................................47
Sociale factoren............................................................................................................................48
4.4 persoonlijkheidsproblematiek....................................................................................................49
Persoonlijkheidsproblematiek......................................................................................................49
Verschillende vormen van persoonlijkheidsproblematiek............................................................49
,4.5 Angst...........................................................................................................................................50
Angstproblematiek.......................................................................................................................50
De oorzaak van angstproblematiek...............................................................................................51
Het beloop van angstproblematiek...............................................................................................51
Soorten angst................................................................................................................................51
Gevolgen voor het sociale netwerk..............................................................................................51
Herstellen van angstproblematiek................................................................................................52
4.6 Posttraumatische stress..............................................................................................................52
Trauma..........................................................................................................................................52
Posttraumatische stress (PTSS).....................................................................................................52
, 1 Levensgebieden/krachtwerk
Wolf (2017), krachtwerk H5 inclusief p.248
Krachteninventarisatie
Het belang van een krachteninventarisatie (KI)
De krachteninventarisatie is bedoeld om een overzicht te verkrijgen van de krachten van de cliënt en
zijn omgeving in het verleden, heden en toekomst.
Het hart van de KI wordt gevormd door de vraag wat de cliënt wenst in het leven. Door die vraag
krijgen mensen weer toegang tot voor hen belangrijke waarden en tot wat zij zichzelf beschouwen
als een goed en zingevend leven.
Krachteninventarisatie zorgt ook voor;
- Het ontstaan van hoop en het perspectief dat verandering mogelijk is.
- Ontdekken wat de krachten en kwaliteiten zijn. *geeft zich op hun referentiekader.
- Geeft de cliënt mogelijkheid na te gaan in welke situaties in zijn leven hij succesvol is geweest
als gevolg van eigen acties en krachten.
o Dit zorgt voor; het herkennen van factoren die gunstig zijn voor zijn welbevinden en
zelfrealisatie.
- Het formuleren van doelen en vervolgacties.
- Voorkomt dat de begeleider wegvalt in scepsis of hopeloosheid.
De KI staat in het teken van de empowerment van de cliënt.
Empowerment = een proces van toenemende bewustwording, zelfbeschikking en ontgroeien van
lijdzaamheid en machteloosheid.
- Empowerment vraagt om wederkerigheid en samenwerking en om een focus op het individu,
zijn omgeving en de interactie daartussen.
Het inventariseren van krachten en hulpbronnen is een langzaam proces, gebaseerd op vertrouwen
en samenwerken.
Als begeleider krijg je pas echt zicht in het vermogen tot zelfregulering en de interesses en behoeften
van cliënten als zij zich onderdompelen in hun dagelijks leven. In de eerste fase van de begeleiding
wordt daarom intensief met de cliënt opgetrokken om vast te stellen:
- Wat de belevingswereld is van de cliënt;
- Wat hij doormaakt;
- Hoe hij de dagen doorbrengt;
- Hoe hij zich bepaalde activiteiten of ontmoetingen voelt;
- Etc.
Het samen optrekken is van groot belang om zicht op de situatie van de cliënt te krijgen.
