Depressie
Depressief is een woord dat vaak te pas en te onpas wordt gebruikt. Als je een
slechte dag hebt gehad, je had een lekke band, kwam te laat op je werk en
kreeg ruzie met een vriendin, dan baal je, je bent verdrietig of boos maar niet
depressief. Depressie komt veel voor bij ouderen. Als een depressie wordt
herkend, is er in veel gevallen iets aan te doen. Daarom is het belangrijk
kennis te hebben over depressie.
De DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) is een classificatiesysteem van
diagnoses in de psychiatrie. De DSM-5 (dat wil zeggen de vijfde versie) is in 2013 verschenen.
Bij de beschrijving van depressie en delier gebruiken we de beschrijving volgens DSM-5. De
symptomen kunnen worden vastgesteld door de zorgvrager zelf, door zijn naasten of door de
zorgverleners.
Wat is een depressie?
Depressie valt volgens de indeling in de DSM-5 onder stemmingsstoornissen. Een
stemmingsstoornis is een psychische stoornis waarbij grote veranderingen in de stemming, in de
emoties voorkomen. De periode waarin de verschijnselen duidelijk te herkennen zijn wordt een
episode genoemd.
De symptomen van een depressieve stoornis zijn:
depressieve stemming bijna de hele dag, bijna elke dag
veel minder interesse voor of plezier in alle – of bijna alle – activiteiten, bijna de hele dag,
bijna elke dag
onopzettelijk gewichtsverlies of gewichtstoename, of een afname of toename van de
eetlust
slaapklachten: niet (voldoende) kunnen slapen, of te veel moeten slapen, bijna elke dag
psychomotorische agitatie (gejaagdheid) of geremdheid bijna elke dag
vermoeidheid of verlies van energie, bijna elke dag
gevoelens van waardeloosheid, of buitensporige schuldgevoelens
vermindering van het vermogen om te denken, zich te concentreren, of besluiteloosheid
gevoelens van wanhoop, terugkerende gedachten aan suïcide (zelfdoding), fantasieën
over suïcide zonder specifieke plannen, een suïcidepoging of een specifiek plan om
suïcide te plegen; angst voor de dood
Er moeten ten minste vijf symptomen tegelijk aanwezig zijn, bijna elke dag gedurende ten minste
twee weken. De symptomen ontstaan meestal in de loop van dagen of weken. De duur van een
depressie kan verschillend zijn. Een onbehandelde depressie duurt normaal gesproken zes
maanden of langer.
Als een depressie langer duurt dan twee jaar is er sprake van een chronische depressie. 40%
van de mensen die een depressie hebben gehad, krijgt binnen twee jaar opnieuw een depressie.
Depressie kan op alle leeftijden voorkomen, zelfs bij kinderen. Bij vrouwen meer dan bij mannen.
Twintig procent van de vrouwen krijgt in haar leven een depressie, bij mannen is dat tien procent.
De meeste depressies doen zich voor in de leeftijd van 25-40 jaar.
Toch is depressie bij ouderen een veelvoorkomend gezondheidsprobleem. Twee tot drie procent
, van de ouderen heeft een ernstige depressie. Een veel groter aantal, vijftien tot twintig procent,
heeft een lichte vorm. Van de 1500 mensen die jaarlijks als gevolg van een depressie hun leven
beëindigen, is een derde ouder dan zestig jaar.
Pagina
Symptomen van een depressie
De symptomen van een depressie zijn onder te verdelen in stoornissen op de
volgende gebieden:
stoornissen in het gevoelsleven
stoornissen in het gedrag
stoornissen in het denken
stoornissen op lichamelijk gebied
Figuur 1 Als de zorgvrager alles somber inziet,
kan er sprake zijn van een depressie.
Stoornis in het gevoelsleven
De gestoorde stemming is het kernsymptoom van een depressie. Overheersend zijn
gevoelens van zwaarmoedigheid, onmacht, nutteloosheid en onwaardigheid.
Sommige zorgvragers omschrijven hun stemming als een kater waarvan zeker is dat
hij nooit meer over zal gaan. Zorgvragers geven ook wel aan dat ze het gevoel
hebben niet te kunnen voelen of het gevoel hebben totaal niets te zijn.
De genoemde symptomen zijn ’s morgens direct bij het ontwaken het sterkst
aanwezig. In de loop van de dag verminderen ze geleidelijk, maar de volgende
morgen komen ze in alle hevigheid weer terug. De depressieve zorgvrager heeft
daarnaast als het ware zijn eigen tijd. Een gezond persoon kan zonder klok of
horloge in de buurt redelijk nauwkeurig aangeven dat bijvoorbeeld een uur is
verlopen; hij denkt in uren, dagen en weken (ik ga vanavond vroeg naar bed, morgen
begint het weekend en over drie weken ben ik jarig). De depressieve zorgvrager
denkt in minuten, die naar zijn gevoel uren lijken; de tijd gaat tergend langzaam
voorbij. Je kunt je wel voorstellen dat het eerste gedeelte van de dag een ware
kwelling is voor een depressieve zorgvrager.
Een ander kenmerk is het gebrek aan interesse: het idee hebben niet meer tussen
de mensen te zijn, er niet meer bij te horen. Uit het bovenstaande wordt duidelijk hoe
kwellend het ziektebeeld wordt beleefd, zeker omdat de zorgvrager ervan overtuigd
is dat hij nooit meer beter wordt. Dit maakt ook duidelijk waarom zelfmoord een van
de belangrijkste complicaties is van de depressie.
Depressief is een woord dat vaak te pas en te onpas wordt gebruikt. Als je een
slechte dag hebt gehad, je had een lekke band, kwam te laat op je werk en
kreeg ruzie met een vriendin, dan baal je, je bent verdrietig of boos maar niet
depressief. Depressie komt veel voor bij ouderen. Als een depressie wordt
herkend, is er in veel gevallen iets aan te doen. Daarom is het belangrijk
kennis te hebben over depressie.
De DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) is een classificatiesysteem van
diagnoses in de psychiatrie. De DSM-5 (dat wil zeggen de vijfde versie) is in 2013 verschenen.
Bij de beschrijving van depressie en delier gebruiken we de beschrijving volgens DSM-5. De
symptomen kunnen worden vastgesteld door de zorgvrager zelf, door zijn naasten of door de
zorgverleners.
Wat is een depressie?
Depressie valt volgens de indeling in de DSM-5 onder stemmingsstoornissen. Een
stemmingsstoornis is een psychische stoornis waarbij grote veranderingen in de stemming, in de
emoties voorkomen. De periode waarin de verschijnselen duidelijk te herkennen zijn wordt een
episode genoemd.
De symptomen van een depressieve stoornis zijn:
depressieve stemming bijna de hele dag, bijna elke dag
veel minder interesse voor of plezier in alle – of bijna alle – activiteiten, bijna de hele dag,
bijna elke dag
onopzettelijk gewichtsverlies of gewichtstoename, of een afname of toename van de
eetlust
slaapklachten: niet (voldoende) kunnen slapen, of te veel moeten slapen, bijna elke dag
psychomotorische agitatie (gejaagdheid) of geremdheid bijna elke dag
vermoeidheid of verlies van energie, bijna elke dag
gevoelens van waardeloosheid, of buitensporige schuldgevoelens
vermindering van het vermogen om te denken, zich te concentreren, of besluiteloosheid
gevoelens van wanhoop, terugkerende gedachten aan suïcide (zelfdoding), fantasieën
over suïcide zonder specifieke plannen, een suïcidepoging of een specifiek plan om
suïcide te plegen; angst voor de dood
Er moeten ten minste vijf symptomen tegelijk aanwezig zijn, bijna elke dag gedurende ten minste
twee weken. De symptomen ontstaan meestal in de loop van dagen of weken. De duur van een
depressie kan verschillend zijn. Een onbehandelde depressie duurt normaal gesproken zes
maanden of langer.
Als een depressie langer duurt dan twee jaar is er sprake van een chronische depressie. 40%
van de mensen die een depressie hebben gehad, krijgt binnen twee jaar opnieuw een depressie.
Depressie kan op alle leeftijden voorkomen, zelfs bij kinderen. Bij vrouwen meer dan bij mannen.
Twintig procent van de vrouwen krijgt in haar leven een depressie, bij mannen is dat tien procent.
De meeste depressies doen zich voor in de leeftijd van 25-40 jaar.
Toch is depressie bij ouderen een veelvoorkomend gezondheidsprobleem. Twee tot drie procent
, van de ouderen heeft een ernstige depressie. Een veel groter aantal, vijftien tot twintig procent,
heeft een lichte vorm. Van de 1500 mensen die jaarlijks als gevolg van een depressie hun leven
beëindigen, is een derde ouder dan zestig jaar.
Pagina
Symptomen van een depressie
De symptomen van een depressie zijn onder te verdelen in stoornissen op de
volgende gebieden:
stoornissen in het gevoelsleven
stoornissen in het gedrag
stoornissen in het denken
stoornissen op lichamelijk gebied
Figuur 1 Als de zorgvrager alles somber inziet,
kan er sprake zijn van een depressie.
Stoornis in het gevoelsleven
De gestoorde stemming is het kernsymptoom van een depressie. Overheersend zijn
gevoelens van zwaarmoedigheid, onmacht, nutteloosheid en onwaardigheid.
Sommige zorgvragers omschrijven hun stemming als een kater waarvan zeker is dat
hij nooit meer over zal gaan. Zorgvragers geven ook wel aan dat ze het gevoel
hebben niet te kunnen voelen of het gevoel hebben totaal niets te zijn.
De genoemde symptomen zijn ’s morgens direct bij het ontwaken het sterkst
aanwezig. In de loop van de dag verminderen ze geleidelijk, maar de volgende
morgen komen ze in alle hevigheid weer terug. De depressieve zorgvrager heeft
daarnaast als het ware zijn eigen tijd. Een gezond persoon kan zonder klok of
horloge in de buurt redelijk nauwkeurig aangeven dat bijvoorbeeld een uur is
verlopen; hij denkt in uren, dagen en weken (ik ga vanavond vroeg naar bed, morgen
begint het weekend en over drie weken ben ik jarig). De depressieve zorgvrager
denkt in minuten, die naar zijn gevoel uren lijken; de tijd gaat tergend langzaam
voorbij. Je kunt je wel voorstellen dat het eerste gedeelte van de dag een ware
kwelling is voor een depressieve zorgvrager.
Een ander kenmerk is het gebrek aan interesse: het idee hebben niet meer tussen
de mensen te zijn, er niet meer bij te horen. Uit het bovenstaande wordt duidelijk hoe
kwellend het ziektebeeld wordt beleefd, zeker omdat de zorgvrager ervan overtuigd
is dat hij nooit meer beter wordt. Dit maakt ook duidelijk waarom zelfmoord een van
de belangrijkste complicaties is van de depressie.
