College aantekeningen Meten en Diagnostiek 1 (P_BMETDIA_1) - 2022/2023

Hoorcollege aantekeningen meten en diagnostiek
Toetsing:
 50% tentamen, 50% schrijfopdracht
o Beide ten minste een 5,5
 Tentamen = 40 meerkeuze
o Meestal 27 goed is een 5,5
o 60% theorie, 40% rekenen
o 6 letterlijk uit de quizzes
 Opdracht:
o Werkcolleges
o Deelverslag I/II/III  eindverslag
o Bonuspunt krijg je bovenop je cijfer als je alle deelverslagen op tijd inlevert.

Hoorcollege 1: Diagnostiek en testgebruik, meten en testen 06-02-
2023
Diagnostiek: het door en door kennen van een situatie met als doel een beslissing te kunnen nemen.
Psychodiagnostiek: onderzoek op het gebied van psychosociaal functioneren
 Betrouwbare en valide beschrijving van psychosociale werkelijkheid
 Mogelijke verklaringen voor problemen
 Verklaringen toetsen

Psychodiagnostiek
 Betrouwbare en valide beschrijving van psychosociale werkelijkheid
 Wetenschappelijke diagnostiek
o Diagnostiek is idealiter herhaalbaar
o Diagnostiek nadert idealiter de werkelijkheid
o Inter-rater betrouwbaarheid psychiatrische diagnose
 0-50% met niet-gestandaardiseerde interviews en tests
 Dus gestandaardiseerde tests moeten beter zijn dan kans

Diagnostiek als wetenschapsbedrijving:
 Moeilijk, vaak complexe constructen
 Beperkte tijd
 Conformation bias: neiging om nieuw bewijs te interpreteren als bevestiging van bestaande
overtuiging/theorie
 Beschikbaarheidsheuristiek: neiging om te focussen op alleen die symptomen die verband
houden met hoog prevalente aandoeningen.

Diagnostische tests:
Doel testafname: wetenschappelijk verantwoorde, betrouwbare en objectieve informatie omtrent
diagnostisch beeld  beslissing
1. Probleem analyse
2. Classificatie en diagnosestelling
3. Planning behandeling
4. Evaluatie van behandeling
5. Zelfkennis
6. Kennisvergaring wetenschappelijk onderzoek

Waar gebruiken we diagnostische tests vooral voor? Hoofddoelen:
 Intelligentie
 Aanleg (voor bijvoorbeeld profielkeuze)

1

,  Prestatie
 Creativiteit
 Persoonlijkheid
 Interesse
 Gedrag (aandachtsproblemen, depressie)
 Neuropsychologie/cognitie

Belangrijkste vaardigheid psycholoog/pedagoog: op de hoogte zijn van psychometrische waarde en
op een ethische manier inzetten.

Casus GERT:
 Kind: laat druk en ongeconcentreerd gedrag zien
 Huisarts  specialistische GGZ.
o Ouders vullen vragenlijsten in.
 Vervolgens intake waarbij probleemgedrag in kaart wordt gebracht.

Test: kan impulsieve en hyperactieve gedrag van GERT verklaard worden vanuit ADHD? Testgebruik
voor diagnostiek van gedragsproblemen:
1. Doorverwijzing huisarts
2. Intake polikliniek ADHD
3. Psychologisch/pedagogisch onderzoek
4. Psychiatrisch onderzoek

Gevaren testgebruik:
 Tests steeds grotere rol in de maatschappij, mentale eigenschappen worden geobjectiveerd.
 Maar… Kennis over psychometrische eigenschappen?!
o Meet een test wat deze beoogt te meten?
o Hoe en onder welke omstandigheden moet een test afgenomen worden?
o Is een verkorte versie van een test (even) betrouwbaar? (want tijd = geld)
o Hoe is de referentiegroep bepaald? (1 havoër en 10 vwo’ers, dan is het gemiddelde
IQ waarschijnlijk hoger).

Meten en testen
Definitie test: gestandaardiseerde procedure voor het nemen van een steekproef van gedrag,
beschreven in categorieën of scores.

Elke testscore bevat meetfouten:
Formule klassieke test theorie: X = T + e
Geobserveerde testscore X = daadwerkelijke score/gedrag T + meetfout e.

Alle instrumenten bevatten meetfouten/confounders:
 Veel psychologische/pedagogisch concepten zijn niet perfect gedefinieerd
 Vragen worden verkeerd gelezen/geïnterpreteerd
 Sociaal wenselijk antwoorden / context (bijv. niet zeggen dat je verslaafd ben geweest, of
zeggen dat je niet vaak in een vechtpartij betrokken bent, terwijl als je in de gevangenis zit en
je ziet veel gevechten, maar je bent zelf maar 1x per maand, dan is dat dus eigenlijk alsnog
veel)
 Handleiding niet precies gevolgd
 Etc.

Testeigenschappen:


2

,Standaardisatie:
1. Herhaalbaarheid
a. Je zo steeds tot dezelfde score moeten komen (mits het te meten construct gelijk
blijft, als iemand bijvoorbeeld antidepressiva gaat slikken)
i. Betrouwbaarheid
2. Steekproef van gedrag
a. Volledigheid: beperkt aantal items
3. Gebruik van scores of categorieën
a. Scores: constructen uitdrukken in getal
4. Gebruik van norm of standaard
a. Interpretatie scores: norm of standaardscore
i. Ruwe score: wat uit de test komt
1. Vergelijken met afkapwaarde (elke score onder de 10 lijdt tot
problemen)
2. Vergelijking met normgroep (vergelijkt met mensen uit de algemene
populatie)
5. Predictie van non-test gedrag
a. Testscore voorspelt bepaald gedrag.
b. Heel belangrijk: validatie!

Testgebruik in Nederland
NIP / NVO
 Nederlands Instituut van Psychologen: www.psynip.nl
 Nederlandse Vereniging van Pedagogen en Onderwijsdeskundigen www.nvo.nl
1. Beroepsethiek
2. Kwaliteitsbewaking
o Registraties
o Opleidingen
o COTAN

Eigen gebruik instrumenten: 2 eisen zijn erg belangrijk voor de psychodiagnostiek volgens NIP en
NVO:
1. Psychometrische criteria: COTAN
a. Testconstructie, standaardisatie, normen, betrouwbaarheid, validiteit
2. Ethisch gebruik  algemene standaard testgebruik (NIP/NVO)
a. Verantwoordelijk, integer, respectvol en deskundig handelen

COTAN: COmmissie Test Aangelegenheid Nederland
 Testgebruikers informeren over de kwaliteit van instrumenten
 Testmakers feedback geven over de kwaliteit van hun instrumenten.

COTAN criteria:
1. Uitgangspunten van de testconstructie
a. Meetpretentie, doelgroep(en), functie
2. Standaardisatie
a. Kwaliteit testmateriaal en handleiding
3. Normen
a. Representatieve vergelijkingsgroep
4. Betrouwbaarheid
a. Consistentie/herhaalbaarheid testscore
5. Validiteit


3

, a. Meet een test wat deze beoogt te meten
COTAN. Online (UBVU) cotandocumentatie.nl  hier staan alle testen in en je kan kijken of je test
geschikt is/welke nadelen er aan zitten.

Tests:
 Klinische praktijk +/- 800 verschillende test
 50% door 1% van de gebruikers ingezet (!)…
o Vaak niet onderzocht op kwaliteit

Er worden steeds minder projectieve testen gebruikt (tekenen is best wel subjectief (wat zie je in dit
plaatje? Lastig te meten!)).

Kwaliteit testgebruik NL
Psychometrische kwaliteit van de 20 meest gebruikte tests (percentages tests met de beoordeling
‘goed’). Wordt steeds beter in Nederland.

Algemene standaard testgebruik (NIP)
Doel: verantwoordelijk, integer, respectvol en deskundig handelen
 Relevant
 Afname gebeurt door bevoegden
 Respect voor psychische en lichamelijke integriteit
 Geheimhoudingsplicht
 Informed consent (informatie plicht naar client)
 Onafhankelijk en objectief oordeel (bijv. niet irritante mensen nadelen met beoordelen)
o Rapportage zonder jargon (geen vaktaal, alles moet begrijpelijk zijn)

Ethiek bij uitgevers van testen
Veel geld in omloop…
 Testmateriaal, handleidingen, scoreformulieren, normeringen
 Psychometrische kenmerken moeten up-to-date zijn
 Alleen gekwalificeerde mensen mogen tests kopen en gebruiken.
 Digitaal testgebruik

Hoorcollege 2: de opdrachten 08-02-
2023
Je gaat de psychometrische waarden voor de SDQ vragenlijst onderzoeken.
SDQ vragenlijst:
 Strengths and Difficulties Questionnaire: Screening psychische problematiek en vaardigheden
 http://www.sdqinfo.org/
 Is de SDQ vragenlijst inzetbaar voor belangrijke beslissingen?

Deelverslag I:
 Betrouwbaarheid
 Deadline voor 23:59 voor WC 3




4