H2.2: Over waarden en normen, vrijheid en axiologie
1/ Waarden en normen p33
Ons heel leven is doordrengt van normen en waarden.
• Er zijn normen en er zijn handhavers van deze normen. We weten dat deze normen bestaan,
maar dat ze bediscuteerbaar zijn en a ankelijk van de situa e.
• De toepassing is evolu ef en cultureel gebonden.
• Belang van onze waarden en normen naar boven te krijgen.
1.1 Waarden p33-34
Wat we als mens waarderen, het wenselijke, waar we waarde aan hechten voor een lange jd.
• Waarden worden abstract gesteld, maar concreet ervaren in allerlei sociale verhoudingen
• Het wenselijke, wat we waarderen
• Waarden worden in concrete verhoudingen beleefd en onderscheiden wordt van doelstellingen.
Is niet hetzelfde als doelen !
• Universele waarden bv mensenrechten.
• Eerder abstracte formulering. Bv. eerlijkheid
Hee mijn leven zin … ? dergelijke vragen betrekking op waarden = fundamenten
• We ervaren die waarden in verschillende verhoudingen, worden er niet mee geboren.
• Waarde kan individueel
• Kan verzameling van waarden (= geweten)
• Vaak niet bewust
• Komt vaak naar boven bij conflict: Je gaat jezelf bevragen > niet goed voelen. Is dingen gebeurd
tegen uw waarde in
• Als groep / organisa e, vrienden, peergroep bij pubers, missie / visie, organisa e, als
samenleving
• Westerse samenleving: liberté, fraternité, égalité
1.2 Normen p34
Geven voorschri en aan concreet handelen. Ze zijn gebaseerd op waarden.
• Concrete vertaling van de waarde
• Voordeel > controleerbaar bv niet liegen is de norm
• Kenmerken: Hebben een drukkarakter = je kan er druk mee ze en.
• Afgeleid of gebaseerd op de waarde bv Eerlijkheid > je mag niet liegen
• Verschillende niveaus: Sociale normen & We elijke normen. Juridische normen ≠ sociale
normen
• Niet al jd opgenomen in wetgeving. Wel opgenomen in wetgeving wanneer maatschappelijke
schade kan ontstaan.
1.3 Moraal p34
• Mens hee een geweten, we beoordelen ons zelf
• Mensen met uitgeschakelde geweten = ontoerekeningsvatbaar
• Vormt de kern van een persoonlijkheid.
Pagina 1 van 9
, H2.2: Over waarden en normen, vrijheid en axiologie
Hoe komen we aan moraal?
• Bij dieren (en mens) stukje in DNA, om te kunnen overleven = biologisch elementen aanwezig
om tot moraal te komen.
Film: speciaal gedrag bij dieren > dieren hebben ook een moraal. 2 aapjes krijgen ongelijke loon (druif vs.
komkommer). Aap 1 weigert komkommer omdat aap 2 druif krijgt. Later weigert aap 2 druif tot aap 1 ook
krijgt. = heel dicht bij moraal van mens.
• Moreel oordelen wordt aangeleerd en groeit (zie cursus vorming geweten)
• Kleine kinderen worden nog niet op hun moraal, verantwoordelijkheid aangesproken.
Er wordt vaak aan gebouwd o.b.v. angst = straffen (onmiddellijke behoe ebevrediging
= beloning)
• Na 10j voor wat hoort wat.
Soms blijven volwassenen er in steken bv poli ci > vluchtelingen oké als jobs invullen
die niemand wil
• Puberteit: gaan over grens, hebben verwach ng en nood om teruggeduwd te worden
door de ouders. Belangrijk voor geweten = eigen waardepatroon ontwikkelen.
Soms geen aanslui ng tot peergroep = heel eenzaam.
• Kleine kinderen handelen “juist” uit angst voor bestraffing. Volwassenen handelen “juist” omdat
ze bereid zijn om belangrijke waarden op iedereen te betrekken.
• Daartussen ligt een ingewikkeld proces van gewetensvorming.
Pagina 2 van 9
1/ Waarden en normen p33
Ons heel leven is doordrengt van normen en waarden.
• Er zijn normen en er zijn handhavers van deze normen. We weten dat deze normen bestaan,
maar dat ze bediscuteerbaar zijn en a ankelijk van de situa e.
• De toepassing is evolu ef en cultureel gebonden.
• Belang van onze waarden en normen naar boven te krijgen.
1.1 Waarden p33-34
Wat we als mens waarderen, het wenselijke, waar we waarde aan hechten voor een lange jd.
• Waarden worden abstract gesteld, maar concreet ervaren in allerlei sociale verhoudingen
• Het wenselijke, wat we waarderen
• Waarden worden in concrete verhoudingen beleefd en onderscheiden wordt van doelstellingen.
Is niet hetzelfde als doelen !
• Universele waarden bv mensenrechten.
• Eerder abstracte formulering. Bv. eerlijkheid
Hee mijn leven zin … ? dergelijke vragen betrekking op waarden = fundamenten
• We ervaren die waarden in verschillende verhoudingen, worden er niet mee geboren.
• Waarde kan individueel
• Kan verzameling van waarden (= geweten)
• Vaak niet bewust
• Komt vaak naar boven bij conflict: Je gaat jezelf bevragen > niet goed voelen. Is dingen gebeurd
tegen uw waarde in
• Als groep / organisa e, vrienden, peergroep bij pubers, missie / visie, organisa e, als
samenleving
• Westerse samenleving: liberté, fraternité, égalité
1.2 Normen p34
Geven voorschri en aan concreet handelen. Ze zijn gebaseerd op waarden.
• Concrete vertaling van de waarde
• Voordeel > controleerbaar bv niet liegen is de norm
• Kenmerken: Hebben een drukkarakter = je kan er druk mee ze en.
• Afgeleid of gebaseerd op de waarde bv Eerlijkheid > je mag niet liegen
• Verschillende niveaus: Sociale normen & We elijke normen. Juridische normen ≠ sociale
normen
• Niet al jd opgenomen in wetgeving. Wel opgenomen in wetgeving wanneer maatschappelijke
schade kan ontstaan.
1.3 Moraal p34
• Mens hee een geweten, we beoordelen ons zelf
• Mensen met uitgeschakelde geweten = ontoerekeningsvatbaar
• Vormt de kern van een persoonlijkheid.
Pagina 1 van 9
, H2.2: Over waarden en normen, vrijheid en axiologie
Hoe komen we aan moraal?
• Bij dieren (en mens) stukje in DNA, om te kunnen overleven = biologisch elementen aanwezig
om tot moraal te komen.
Film: speciaal gedrag bij dieren > dieren hebben ook een moraal. 2 aapjes krijgen ongelijke loon (druif vs.
komkommer). Aap 1 weigert komkommer omdat aap 2 druif krijgt. Later weigert aap 2 druif tot aap 1 ook
krijgt. = heel dicht bij moraal van mens.
• Moreel oordelen wordt aangeleerd en groeit (zie cursus vorming geweten)
• Kleine kinderen worden nog niet op hun moraal, verantwoordelijkheid aangesproken.
Er wordt vaak aan gebouwd o.b.v. angst = straffen (onmiddellijke behoe ebevrediging
= beloning)
• Na 10j voor wat hoort wat.
Soms blijven volwassenen er in steken bv poli ci > vluchtelingen oké als jobs invullen
die niemand wil
• Puberteit: gaan over grens, hebben verwach ng en nood om teruggeduwd te worden
door de ouders. Belangrijk voor geweten = eigen waardepatroon ontwikkelen.
Soms geen aanslui ng tot peergroep = heel eenzaam.
• Kleine kinderen handelen “juist” uit angst voor bestraffing. Volwassenen handelen “juist” omdat
ze bereid zijn om belangrijke waarden op iedereen te betrekken.
• Daartussen ligt een ingewikkeld proces van gewetensvorming.
Pagina 2 van 9
