Belangrijke begrippen
Deel 1
Hoofdstuk 1: Absorp0e
pH-par33etheorie Par''e/verdeling van deeltjes over 2 compar'menten wordt beïnvloed door de
pH: als er een membraan is, dan zullen de deeltjes zich ophopen aan de kant
waar ze vooral geïoniseerd/geladen zijn, want dan kunnen ze niet meer terug
door membraan (ion trapping)
Hoofdstuk 2: Distribu0e
Biologische beschikbaarheid Frac'e geneesmiddel dat in de pa'ënt komt en werking kan uitoefenen
Verdringingsinterac3es Interac'es waarbij ene D andere wegduwt van plasmaproteïnes, waarbij
sterkste wint
Distribu3evolume (Vd) Drukt uit in welke mate D intra- en extravasculair zit, maat voor
verdeling D over de weefsels, geeB aan in welke mate D buiten de
bloedbaan treedt zonder aan te geven in welk orgaan of weefsel
→ Grote Vd => D overwegend extravasculair/weefsels
→ Kleine Vd => D overwegend intravasculair
Vaste waarde voor ieder geneesmiddel (onaJankelijk van dosis)
Tetracyclines Niet aan kinderen geven! à geelbruine verkleuring tanden
+ interferen'e met groei dia groeikraakbeenschijven
Ketoconazol (azole Stapelen op in kera'ne-bevaRende weefsels (nagels) => pulstherapie:
an'myco'cum) korte therapie (enkele dagen) die nadien wekenlang schimmeldodende
effecten geeB
Hoofdstuk 3: Elimina0e
Elimina3e = klaring (Cl) = het irreversibel verwijderen van een geneesmiddel uit het lichaam
Totale lichaamsklaring (Cllichaam) = volume plasma dat per 'jdseenheid geklaard of gezuiverd wordt van
het geneesmiddel [ml/min.]
= som van de individuele bijdrage van de eliminerende organen
Buco-enterale recircula3e D in speekselklieren à speeksel à mond: inslikken à GI-stelsel: opname
(nut: speekseltest)
Entero-hepa3sche recircula3e Orale inname à absorp'e in darm à lever: biotransforma'e à gal
canaliculi à galblaas à ductus choledochus à darm: deconjunga'e
door flora à reabsorp'e in distaal ileum of colon à v. portae à lever
MEC = Minimaal Effec'eve Concentra'e
CYP-450 = Cytochroom P450 mono-oxygenase systeem
MAO = Mono-Amino-Oxidase: deamina'e van oa. endogene catecholamines
UGT = UDP-glucuronosyltransferase: glucuronidering, ER
NAT = N-acteyl-transferase: acetylering, cytosol
Pro-drug = farmacon dat onder niet-werkzame vorm wordt toegediend en ac'va'e
ondergaat via biotransforma'e
PAM = Posi'eve Allosterische Modula'e: inductor bindt op andere plaats dan
ac'eve site waar substraat bindt => conforma'everandering ac'eve site
=> betere fit substraat en enzym => hogere affiniteit
NAM = Nega'eve Allosterische Modula'e: binding op andere plaats dan
cataly'sche site waar substraat bindt => conforma'everandering
waardoor slechtere fit tussen substraat en enzym
Auto-inhibi3e D onderdrukt ac'viteit enzym waardoor het zelf wordt gemetaboliseerd
1
, DILI = Drug-Induced Liver Injury: meest frequent door AB en NSAIDs
Farmacogene3ca Onderzoekt de wijze waarop en de mate waarin interindividuele
variabiliteit in respons op een D beïnvloed wordt door de gene'sche
cons'tu'e van de pa'ënt à doel: op'malisa'e/individualisa'e
farmacotherapie (“personalized medecin”)
Hoofdstuk 4: Farmacokine0ek
MEC/D = Minimaal Effec'eve Concentra'e/Dosis
MTC/D = Maximaal Getolereerde Concentra'e/Dosis
Therapeu3sch venster = verschil MED en MTD
= gebied waarbinnen de dosis veilig kan variëren
Elimina3econstante (ke) = frac'e D die per 'jdseenheid geëlimineerd wordt (aJankelijk van
biotransforma'e en excre'e)
Halfwaarde3jd (t1/2) = 'jd nodig om plasmaconcentra'e tot helB te reduceren
è constante bij normale therapeu'sche dosissen
Opp. onder curve (AUC) = maat voor hoeveelheid D die opgenomen wordt in het lichaam
= maat voor algemene blootstelling van het lichaam aan D
Tmax = 'jd waarop max. plasmaconcentra'e bereikt wordt
Cmax = max. plasmaconcentra'e zelf (piekconcentra'e)
Laten3e3jd (lag 3me) = 'jd tussen inname D en het verschijnen ervan in het plasma
Biologische beschikbaarheid (F) = frac'e/percentage van toegediende dosis D die de systeemcircula'e
bereikt
Blockbuster Omzet van 1 miljard per jaar of meer
No-switch geneesmiddelen Smal therapeu'sch venster + belangrijke gevolgen voor pa'ënt als we
buiten therapeu'sch venster gaan à TDM nodig
Doseringsinterval (τ) = 'jd tussen 2 toedieningen
Steady-state concentra3e (Css) Dosis inname = frac'e die geëlimineerd wordt tussen 2 dosissen
= evenwichtsconcentra3e
Oplaaddosis (LD, loading dose) = totale hoeveelheid D om meteen met éénmalige toediening gewenste
plasmaconcentra'e te bereiken die therapeu'sch werkzaam is
= hoeveelheid D die in lichaam aanwezig is bij het bereiken van Css
Eutomeer Meest ac'ef, beoogde farmacologische effect
Distomeer Minder/niet ac'ef of ongewenste ac'viteit
Deel 2
Hoofdstuk 1: Cholinerge transmissie
NANC = Niet-Adrenerge-Niet-Cholinerge transmiRers: dopamine, serotonine,
purines, neuropep'den, ATP, NO, …
CAT = Choline acetyltransferase
Co-transmissie Neuronen zeRen meer dan 1 NT of mediator vrij
Denerva3e supersensi3viteit Door zenuwsec'e of (minder uitgesproken) door farmacologische blokkade
- Prolifera'e receptoren
- Verlies mechanismen voor NT-verwijdering
- Verhoogde postsynap'sche gevoeligheid (mechanisme onbekend)
Presynap3sche modula3e Presynap'sche receptoren (meestal GPCRs) regelen NT-vrijzepng vooral
door modula'e van Ca-instroom in zenuwuiteinde
2
Deel 1
Hoofdstuk 1: Absorp0e
pH-par33etheorie Par''e/verdeling van deeltjes over 2 compar'menten wordt beïnvloed door de
pH: als er een membraan is, dan zullen de deeltjes zich ophopen aan de kant
waar ze vooral geïoniseerd/geladen zijn, want dan kunnen ze niet meer terug
door membraan (ion trapping)
Hoofdstuk 2: Distribu0e
Biologische beschikbaarheid Frac'e geneesmiddel dat in de pa'ënt komt en werking kan uitoefenen
Verdringingsinterac3es Interac'es waarbij ene D andere wegduwt van plasmaproteïnes, waarbij
sterkste wint
Distribu3evolume (Vd) Drukt uit in welke mate D intra- en extravasculair zit, maat voor
verdeling D over de weefsels, geeB aan in welke mate D buiten de
bloedbaan treedt zonder aan te geven in welk orgaan of weefsel
→ Grote Vd => D overwegend extravasculair/weefsels
→ Kleine Vd => D overwegend intravasculair
Vaste waarde voor ieder geneesmiddel (onaJankelijk van dosis)
Tetracyclines Niet aan kinderen geven! à geelbruine verkleuring tanden
+ interferen'e met groei dia groeikraakbeenschijven
Ketoconazol (azole Stapelen op in kera'ne-bevaRende weefsels (nagels) => pulstherapie:
an'myco'cum) korte therapie (enkele dagen) die nadien wekenlang schimmeldodende
effecten geeB
Hoofdstuk 3: Elimina0e
Elimina3e = klaring (Cl) = het irreversibel verwijderen van een geneesmiddel uit het lichaam
Totale lichaamsklaring (Cllichaam) = volume plasma dat per 'jdseenheid geklaard of gezuiverd wordt van
het geneesmiddel [ml/min.]
= som van de individuele bijdrage van de eliminerende organen
Buco-enterale recircula3e D in speekselklieren à speeksel à mond: inslikken à GI-stelsel: opname
(nut: speekseltest)
Entero-hepa3sche recircula3e Orale inname à absorp'e in darm à lever: biotransforma'e à gal
canaliculi à galblaas à ductus choledochus à darm: deconjunga'e
door flora à reabsorp'e in distaal ileum of colon à v. portae à lever
MEC = Minimaal Effec'eve Concentra'e
CYP-450 = Cytochroom P450 mono-oxygenase systeem
MAO = Mono-Amino-Oxidase: deamina'e van oa. endogene catecholamines
UGT = UDP-glucuronosyltransferase: glucuronidering, ER
NAT = N-acteyl-transferase: acetylering, cytosol
Pro-drug = farmacon dat onder niet-werkzame vorm wordt toegediend en ac'va'e
ondergaat via biotransforma'e
PAM = Posi'eve Allosterische Modula'e: inductor bindt op andere plaats dan
ac'eve site waar substraat bindt => conforma'everandering ac'eve site
=> betere fit substraat en enzym => hogere affiniteit
NAM = Nega'eve Allosterische Modula'e: binding op andere plaats dan
cataly'sche site waar substraat bindt => conforma'everandering
waardoor slechtere fit tussen substraat en enzym
Auto-inhibi3e D onderdrukt ac'viteit enzym waardoor het zelf wordt gemetaboliseerd
1
, DILI = Drug-Induced Liver Injury: meest frequent door AB en NSAIDs
Farmacogene3ca Onderzoekt de wijze waarop en de mate waarin interindividuele
variabiliteit in respons op een D beïnvloed wordt door de gene'sche
cons'tu'e van de pa'ënt à doel: op'malisa'e/individualisa'e
farmacotherapie (“personalized medecin”)
Hoofdstuk 4: Farmacokine0ek
MEC/D = Minimaal Effec'eve Concentra'e/Dosis
MTC/D = Maximaal Getolereerde Concentra'e/Dosis
Therapeu3sch venster = verschil MED en MTD
= gebied waarbinnen de dosis veilig kan variëren
Elimina3econstante (ke) = frac'e D die per 'jdseenheid geëlimineerd wordt (aJankelijk van
biotransforma'e en excre'e)
Halfwaarde3jd (t1/2) = 'jd nodig om plasmaconcentra'e tot helB te reduceren
è constante bij normale therapeu'sche dosissen
Opp. onder curve (AUC) = maat voor hoeveelheid D die opgenomen wordt in het lichaam
= maat voor algemene blootstelling van het lichaam aan D
Tmax = 'jd waarop max. plasmaconcentra'e bereikt wordt
Cmax = max. plasmaconcentra'e zelf (piekconcentra'e)
Laten3e3jd (lag 3me) = 'jd tussen inname D en het verschijnen ervan in het plasma
Biologische beschikbaarheid (F) = frac'e/percentage van toegediende dosis D die de systeemcircula'e
bereikt
Blockbuster Omzet van 1 miljard per jaar of meer
No-switch geneesmiddelen Smal therapeu'sch venster + belangrijke gevolgen voor pa'ënt als we
buiten therapeu'sch venster gaan à TDM nodig
Doseringsinterval (τ) = 'jd tussen 2 toedieningen
Steady-state concentra3e (Css) Dosis inname = frac'e die geëlimineerd wordt tussen 2 dosissen
= evenwichtsconcentra3e
Oplaaddosis (LD, loading dose) = totale hoeveelheid D om meteen met éénmalige toediening gewenste
plasmaconcentra'e te bereiken die therapeu'sch werkzaam is
= hoeveelheid D die in lichaam aanwezig is bij het bereiken van Css
Eutomeer Meest ac'ef, beoogde farmacologische effect
Distomeer Minder/niet ac'ef of ongewenste ac'viteit
Deel 2
Hoofdstuk 1: Cholinerge transmissie
NANC = Niet-Adrenerge-Niet-Cholinerge transmiRers: dopamine, serotonine,
purines, neuropep'den, ATP, NO, …
CAT = Choline acetyltransferase
Co-transmissie Neuronen zeRen meer dan 1 NT of mediator vrij
Denerva3e supersensi3viteit Door zenuwsec'e of (minder uitgesproken) door farmacologische blokkade
- Prolifera'e receptoren
- Verlies mechanismen voor NT-verwijdering
- Verhoogde postsynap'sche gevoeligheid (mechanisme onbekend)
Presynap3sche modula3e Presynap'sche receptoren (meestal GPCRs) regelen NT-vrijzepng vooral
door modula'e van Ca-instroom in zenuwuiteinde
2
