Onderwijspsychologie VUB 2022-23
Dit is een samenvatting gemaakt voor het vak Onderwijspsychologie gedoceerd door
Prof. Martijn Van Heel aan de VUB, de nieuwe professor van dit vak sinds 2023. We
hebben ons gebaseerd op de aangeboden slides, zelfgemaakte nota s tijdens elke les en
inzichten die tijdens het studeren naar voor zijn gekomen. Bovendien zijn we allebei van de
eerste keer geslaagd met een mooie score.
Voor wie graag met een algemeen overzicht aan de slag willen gaan, vinden jullie onderaan
zelfgemaakte schema s die gebaseerd zijn op deze samenvatting.
Belangrijke elementen die kans hebben om gevraagd te worden of in het verleden gevraagd
werden worden doorheen deze samenvatting aangeduid met het ⚠ -symbool.
Veel studeerplezier! 🍅
🍅 1
’ ’
,Hoofdstuk 1: Inleiding 9
1. Ontwikkelingsstoornissen 9
1.1 Leerproblemen vs leerstoornissen 9
1.2 DSM-V 9
2. Dyslexie en dyscalculie 11
3. Stoornis, beperking en handicap 11
4. Persoonlijke impact 12
5. Impact onderwijs 12
5.1 Remedial teaching en behandeling 12
5.1.1 Remedial teaching 13
6. Behandeling 13
7. Praktijk: redelijke aanpassingen 13
8. Theorie en praktijk 14
9. Onderwijspsycholoog 14
9.1 Zeven rollen 14
9.2 Rolverwarring 15
10. Onderwijs in Vlaanderen 16
10.1 Issues 16
10.2 Zittenblijven 16
10.3 Inclusief onderwijs 16
Hoofdstuk 2: Het Dyslexiedebat 17
1. Wat is dyslexie? 17
1.1 Populair beeld 17
1.2 Het begrip dyslexie… 17
1.2.1 … in vraag 17
1.2.2 Definities 18
1.2.2 Afbakening specifieke groep dyslectici 19
1.2.3 Exclusiecriteria 19
1.2.4 Zwak lezen of ‘leer -stoornis 20
1.2.5 Respons To Instruction (RTI) modellen (Fuchs & Fuchs) 20
↔ 1.3 Discrepantiecriterium 21
1.3.1 Bezwaren tegen discrepantiemodel 21
1.4 Rol van intelligentie 22
2. Erfelijkheidsonderzoek 22
🍅 2
’
, 2.1 Genen voor leerstoornissen zijn algemeen 23
2.2 Relatie tussen genen, hersenmechanismen en leerstoornissen (Plomin & Kovas) 23
2.3 Besluit achterliggende stoornis 24
3. Problemen verbonden met niet-wetenschappelijke connotaties 24
3.1 Intergenerationele multiple deficit model (verklaringsniveau s) 25
3.2 Genen-omgevingsinteracties 26
4. Familiaal risico-onderzoek 26
5. Genetische of culturele transmissie 26
5.1 Bestaan er dyslexiegenen? 27
6. In het brein 27
6.1 MRI onderzoek 28
6.2 Neurale leesnetwerk 28
6.3 Neurofunctionele basis van dyslexie 29
6.4 Neuroanatomische basis van dyslexie 30
Hoofdstuk 3: Cognitieve Oorzaken Van Dyslexie 31
1. Multifactorieel verklaringsmodel 31
2. Denken over oorzaak 31
2.1 Klassieke visie 31
2.1.1 Deterministisch model = één enkele oorzaak… 31
2.1.2 Medisch of defectmodel 32
2.2 Multifactorieel verklaringsmodel 33
2.2.1 Fonologisch bewustzijn 33
2.2.2 Verbale KTG 35
2.2.3 Letterkennis 35
2.2.4 Snelbenoemen 35
2.2.5 Visuele aandachtsspanne hypothese (VAS) 36
2.2.6 Defect in impliciet volgorde leren 36
2.2.7 Conclusie 37
Hoofdstuk 4: Lees(ontwikkelings)theorieën 38
1. Theoretische modellen van lezen 38
1.1 Standaardmodel/ twee-routemodel - Coltheart 38
1.1.1 Argumentatie voor een niet-lexicale route (standaardmodel) 38
⚠ 1.1.2 Argumentatie voor een lexicale route (standaardmodel) 39
1.1.3 Beperkingen twee-routemodel 40
🍅 3
’
, 1.2 Interactieve-activatiemodel (IAM) - McClelland & Rumelhart 40
1.3 Connectionistisch model - Van Orden & Goldinger 42
1.3.1 Fonologische codering domineert woordherkenning 42
2. Leesontwikkelingstheorieën 43
2.1 Fasetheorie van Frith 43
2.2 Leesstadia Ehri 44
2.2.1 Pre-alfabetische fase 44
2.2.2 Partieel-alfabetische fase 45
2.2.3 Volledig-alfabetische fase 45
2.2.4 Geconsolideerde alfabetische fase 46
2.2.5 Geautomatiseerde fase 46
2.2.6 Overzicht 46
2.3 Self-teaching hypothese (Share, 1955) - item-based 46
2.3.1 Voorbeeld 47
Hoofdstuk 5: Hoogbegaafdheid (HB) 49
1. Prevalentie 49
2. Intelligentie: CHC model 49
3. Definitie 50
3.1 Wat niet 51
3.2 Subtypes 51
4. Dubbel bijzonder 52
4.1 ADHD 52
4.2 ASS 52
4.3 Leerstoornis (bv. dyslexie) 53
5. Modellen 53
5.1 Mönks & Mason 53
5.2 Multifactorenmodel (Heller) 54
5.3 Delphi-model (Kooijman -van Thiel) 55
5.4 Theorie: Groeimodel (Kielboom & Venderickx) 55
6. Risico of sterkte 56
7. Problemen op meerdere domeinen 56
7.1 Sociaal-emotionele ontwikkeling 56
7.2 Gedrag 57
7.3 Opvoeding 57
🍅 4
Dit is een samenvatting gemaakt voor het vak Onderwijspsychologie gedoceerd door
Prof. Martijn Van Heel aan de VUB, de nieuwe professor van dit vak sinds 2023. We
hebben ons gebaseerd op de aangeboden slides, zelfgemaakte nota s tijdens elke les en
inzichten die tijdens het studeren naar voor zijn gekomen. Bovendien zijn we allebei van de
eerste keer geslaagd met een mooie score.
Voor wie graag met een algemeen overzicht aan de slag willen gaan, vinden jullie onderaan
zelfgemaakte schema s die gebaseerd zijn op deze samenvatting.
Belangrijke elementen die kans hebben om gevraagd te worden of in het verleden gevraagd
werden worden doorheen deze samenvatting aangeduid met het ⚠ -symbool.
Veel studeerplezier! 🍅
🍅 1
’ ’
,Hoofdstuk 1: Inleiding 9
1. Ontwikkelingsstoornissen 9
1.1 Leerproblemen vs leerstoornissen 9
1.2 DSM-V 9
2. Dyslexie en dyscalculie 11
3. Stoornis, beperking en handicap 11
4. Persoonlijke impact 12
5. Impact onderwijs 12
5.1 Remedial teaching en behandeling 12
5.1.1 Remedial teaching 13
6. Behandeling 13
7. Praktijk: redelijke aanpassingen 13
8. Theorie en praktijk 14
9. Onderwijspsycholoog 14
9.1 Zeven rollen 14
9.2 Rolverwarring 15
10. Onderwijs in Vlaanderen 16
10.1 Issues 16
10.2 Zittenblijven 16
10.3 Inclusief onderwijs 16
Hoofdstuk 2: Het Dyslexiedebat 17
1. Wat is dyslexie? 17
1.1 Populair beeld 17
1.2 Het begrip dyslexie… 17
1.2.1 … in vraag 17
1.2.2 Definities 18
1.2.2 Afbakening specifieke groep dyslectici 19
1.2.3 Exclusiecriteria 19
1.2.4 Zwak lezen of ‘leer -stoornis 20
1.2.5 Respons To Instruction (RTI) modellen (Fuchs & Fuchs) 20
↔ 1.3 Discrepantiecriterium 21
1.3.1 Bezwaren tegen discrepantiemodel 21
1.4 Rol van intelligentie 22
2. Erfelijkheidsonderzoek 22
🍅 2
’
, 2.1 Genen voor leerstoornissen zijn algemeen 23
2.2 Relatie tussen genen, hersenmechanismen en leerstoornissen (Plomin & Kovas) 23
2.3 Besluit achterliggende stoornis 24
3. Problemen verbonden met niet-wetenschappelijke connotaties 24
3.1 Intergenerationele multiple deficit model (verklaringsniveau s) 25
3.2 Genen-omgevingsinteracties 26
4. Familiaal risico-onderzoek 26
5. Genetische of culturele transmissie 26
5.1 Bestaan er dyslexiegenen? 27
6. In het brein 27
6.1 MRI onderzoek 28
6.2 Neurale leesnetwerk 28
6.3 Neurofunctionele basis van dyslexie 29
6.4 Neuroanatomische basis van dyslexie 30
Hoofdstuk 3: Cognitieve Oorzaken Van Dyslexie 31
1. Multifactorieel verklaringsmodel 31
2. Denken over oorzaak 31
2.1 Klassieke visie 31
2.1.1 Deterministisch model = één enkele oorzaak… 31
2.1.2 Medisch of defectmodel 32
2.2 Multifactorieel verklaringsmodel 33
2.2.1 Fonologisch bewustzijn 33
2.2.2 Verbale KTG 35
2.2.3 Letterkennis 35
2.2.4 Snelbenoemen 35
2.2.5 Visuele aandachtsspanne hypothese (VAS) 36
2.2.6 Defect in impliciet volgorde leren 36
2.2.7 Conclusie 37
Hoofdstuk 4: Lees(ontwikkelings)theorieën 38
1. Theoretische modellen van lezen 38
1.1 Standaardmodel/ twee-routemodel - Coltheart 38
1.1.1 Argumentatie voor een niet-lexicale route (standaardmodel) 38
⚠ 1.1.2 Argumentatie voor een lexicale route (standaardmodel) 39
1.1.3 Beperkingen twee-routemodel 40
🍅 3
’
, 1.2 Interactieve-activatiemodel (IAM) - McClelland & Rumelhart 40
1.3 Connectionistisch model - Van Orden & Goldinger 42
1.3.1 Fonologische codering domineert woordherkenning 42
2. Leesontwikkelingstheorieën 43
2.1 Fasetheorie van Frith 43
2.2 Leesstadia Ehri 44
2.2.1 Pre-alfabetische fase 44
2.2.2 Partieel-alfabetische fase 45
2.2.3 Volledig-alfabetische fase 45
2.2.4 Geconsolideerde alfabetische fase 46
2.2.5 Geautomatiseerde fase 46
2.2.6 Overzicht 46
2.3 Self-teaching hypothese (Share, 1955) - item-based 46
2.3.1 Voorbeeld 47
Hoofdstuk 5: Hoogbegaafdheid (HB) 49
1. Prevalentie 49
2. Intelligentie: CHC model 49
3. Definitie 50
3.1 Wat niet 51
3.2 Subtypes 51
4. Dubbel bijzonder 52
4.1 ADHD 52
4.2 ASS 52
4.3 Leerstoornis (bv. dyslexie) 53
5. Modellen 53
5.1 Mönks & Mason 53
5.2 Multifactorenmodel (Heller) 54
5.3 Delphi-model (Kooijman -van Thiel) 55
5.4 Theorie: Groeimodel (Kielboom & Venderickx) 55
6. Risico of sterkte 56
7. Problemen op meerdere domeinen 56
7.1 Sociaal-emotionele ontwikkeling 56
7.2 Gedrag 57
7.3 Opvoeding 57
🍅 4
