Ismay van Halm
1
,Contents
Inleiding gezondheidspsychologie samenvatting .................................................................................. 1
Hoofdstuk 1........................................................................................................................................... 3
Hoofdstuk 2......................................................................................................................................... 14
Hoofdstuk 3......................................................................................................................................... 22
Hoofdstuk 4......................................................................................................................................... 30
Hoofdstuk 5......................................................................................................................................... 35
Hoofdstuk 6......................................................................................................................................... 39
Hoofdstuk 7......................................................................................................................................... 44
Hoofdstuk 8......................................................................................................................................... 49
Hoofdstuk 9......................................................................................................................................... 55
Hoofdstuk 10....................................................................................................................................... 58
Belangrijke punten uit Brightspace en de Nederlandse zorg: .......................................................... 61
Hoofdstuk 11....................................................................................................................................... 62
Theorieën van pijn .......................................................................................................................... 63
Hoofdstuk 12....................................................................................................................................... 66
Hoofdstuk 13 en 14 ............................................................................................................................. 69
Impact verschillende chronische aandoeningen ............................................................................. 70
Modules en theorieën herhaald ......................................................................................................... 72
Een ziekte/gezondheid continuïteit. ............................................................................................ 72
BioPsychoSociaal model .............................................................................................................. 73
Buffering en directe Hypothese .................................................................................................. 75
Stress .......................................................................................................................................... 76
Health belief model..................................................................................................................... 76
Theorie van gepland gedrag ........................................................................................................ 77
Trans theoretische model............................................................................................................ 78
Treatment Delay theory .............................................................................................................. 79
Stadiums overlijden .................................................................................................................... 79
Gate control theory ..................................................................................................................... 80
Interventie casus Moniek .................................................................................................................... 82
Oefenvragen ....................................................................................................................................... 83
2
,Hoofdstuk 1
Wat is gezondheid volgens het woordenboek
- De niet aanwezigheid van objectieve signalen die aangeven dat het lichaam niet naar
behoren werkt.
- De niet aanwezigheid van subjectieve symptomen van ziekte, zoals misselijkheid en pijn.
Een ziekte/gezondheid continuïteit.
Gezondheid en ziekte zijn geen 2 verschillende concepten, maar ze overlappen.
Het ziekte/gezondheid continuïteit diagram is gecreëerd door Aaron Antonovsky (1979-1987)
Met dood aan een zijde en optimale gezondheid aan de andere kant.
Gezondheid (health) wordt gebruikt als een positieve staat van fysieke, mentale, en sociale
gezondheid, niet alleen de afwezigheid van objectieve signalen of subjectieve symptomen, die
overtijd varieert in continuïteit.
Aan de wellness kant (welzijn) is gezondheid een dominante status en aan de andere kant is ziekte of
verwonding met gevolg eventueel dood een dominante status.
Ziekte van vandaag en in het verleden
Op het moment leven industrieel ontwikkelde landen zoals Amerika langer dan vroeger.
Tijdens de 17de, 18de en 19de eeuw stierven er hoofdzakelijk mensen van eetpatronen en infecties.
Dieet gerelateerde ziektes waren het resultaat van uithonger.
Beriberi is veroorzaakt door voornamelijk vitamine B1 tekort (thiamine)
Symptomen Beri beri: parallellisatie, bloedarmoede, wegkwijnen.
Infecties ziektes zijn directe ziektes gecreëerd door slechte micro-organisme, zoals bacteriën of
virussen. In de huidige tijd zijn infecties nog steeds doodsoorzaak nummer 1.
Nieuwe micro organismes kunnen snel verspreiden en veel mensen infecteren. Hierdoor kan een
groter aantal sterven.
Ander infecties ziektes bestaan al voor vele jaren, voornamelijk in lager inkomen gebieden en
ontwikkelingslanden. Zoals infecties aan de lagere luchtwegen, bijvoorbeeld longontsteking en tbc
verder ook diarree ziektes en HIV en AIDS zijn doodsoorzaak nummer 1.
Een voorbeeld van ziektepatronen en deze ontwikkelingen daarvan die veranderd zijn in goed
ontwikkelde landen zoals Amerika. In de 18de eeuw zijn hier verschillende pandemieën geweest
zoals:
- De pokken,
- Difterie,
3
, - Geel zucht,
- Mazelen,
- Influenza
- Malaria
- Dysenterie
Hierdoor zijn er honderden en soms zelfs duizenden mensen aan dood gegaan per pandemie.
Waarbij kinderen vaker overleden.
Malaria en dysenterie waren wereldwijd een probleem, hierdoor stierven mensen vaak niet maar
werden wel ernstig verzwakt waardoor vele overleden door een andere ziekte.
Vele van deze ziektes waren nog niet aanwezig in Noord-Amerika maar de bezetters hadden het
meegenomen. Hierdoor waren sterftecijfers extra hoog omdat vele van de oorspronkelijke bewoners
hier nog geen immuniteit voor hadden, des te langer we blootgesteld worden aan deze micro-
organismes des te beter onze immuniteit wordt.
In de 19de eeuw was tbc een groot probleem, toch stierf de ziekte een beetje uit aan het einde van
deze eeuw. Dit kan komen door medische vooruitgangen, en toch was de extinctie al aanwezig voor
de vaccinaties er waren. Deze extinctie was ook van toepassing voor vele andere ziektes die een
probleem veroorzaakte. Het blijkt dat dit voortkwam uit verbeterde preventieve maatregelen, zoals
betere persoonlijke hygiëne, beter immuniteit en publieke gezondheid innovaties. Vele werden bang
voor hun gezondheid en gingen acties ondernemen samen met William Alcott een advocaat van
moderniseren van dieet en seksuele gezondheid.
In de 20ste eeuw, is een grote verandering waargenomen in de patronen van verschillende ziektes. De
sterftecijfers van levensbedreigende infectieziektes daalde en de gemiddelde verwachting cijfers van
overleven stegen drastisch. De verwachte leeftijd van deze tijd was 48 jaar en nu is het bijna 79 jaar.
Baby’s die hier het eerste levensjaar haalde kregen een leeftijdsverwachting van 56 jaar terwijl als je
de 20ste levensjaar haalde er een nieuwe verwachting werd gesteld van 63.
De dood is niet te ontwijken maar mensen sterven door verschillende
oorzaken en op latere leeftijden. De meest voorkomende
gezondheidsproblemen en doodsoorzaken zijn chronische ziektes.
Chronische ziekte: een degeneratieve ziekte zoals:
- Hartproblemen
- Kanker
- Beroertes
Die over een langere periode van tijd aanwezig zijn om zichzelf verder
te ontwikkelen in het lichaam.
Chronische ziektes zijn verantwoordelijk voor meer dan de helft van
onze sterftecijfers in 2014. De ziektes zijn niet nieuw, maar waren
verantwoordelijk voor veel minder sterftecijfers. Dit omdat wij huidig anders leven dan vroeger
waaronder het feit dat we langer leven, chronische ziektes zijn meer voorkomend bij oudere
mensen. Dus we kunnen concluderen dat we nu lang genoeg leven om juist meer gevolgen te
hebben van chronische ziektes. Als toevoeging, de groei van industrialisatie heeft extra stress
toegevoegd in combinatie met meer blootstelling aan chemische chemicaliën. Op het moment
komen chronische ziektes voor in laag inkomen gebieden en ontwikkelingslanden.
Vele sterfte komen door:
- Hart- en vaatziektes
4
, - Tabacco gerelateerde ziektes
- Chronische ziektes gerelateerd aan obesitas
De sterftecijfers zijn verschillend in kindertijd en adolescentie, hier is de grootste oorzaak
ongelukken. Tussen de 1 en 24 jaar zijn 40% van de sterfte gerelateerd aan ongelukken, meest
voorkomend auto-ongelukken.
De andere 3 voorkomende doodsoorzaken zijn (welke voornamelijk voorkomen tussen de leeftijd 15-
24 jaar):
- Zelfmoord
- Kanker
- Hart- en vaatziektes
Perspectief van de geschiedenis: psychologie, ziekteproces en het verstand
Vroegere culturen
Duizenden jaren geleden dachten de slimste mensen dat ziektes waren gecreëerd door mystieke
mogelijkheden, bijvoorbeeld kwade geesten. Dit was ondervonden door het feit dat er schedels
gevonden waren met munt grote gaten in de schedel. Deze gaten waren geen slagveld wonden, maar
waarschijnlijk gecreëerd door steenscherpe wapens tijdens trepanatie: een hersenoperatie door
bijgeloof om zieke geesten uit het brein te verjagen.
Oude Griekeland en Rome
Hier werden de eerste geschriften gemaakt betreffend filosofie en ziekteproces en het brein tussen
500 en 300 voor christus
Hippocrates (de vader van medicijnen) stelde een humoristische theorie over ziektes voor. Waarin
het lichaam bestaat uit 4 humor (plant en dierlijke vloeistoffen) en wanneer deze 4 vloeistoffen in
harmonie zijn dan zou je dus in perfecte gezonde conditie zijn. Hierdoor werd er aanbevolen
gevarieerd te eten en vermijden van overbelastende werkzaamheden.
Plato was een van de eerste die voorstelde dat de geest en lichaam 2 verschillende entiteiten zijn. De
geest heeft weinig tot geen invloeden op het lichaam en zijn gezondheidsstaat. Dit bleef een van de
hoofd grondslagen wanneer er filosofisch geschreven werd voor duizenden jaren.
Vandaag zijn de geest en lichaam twee verschillende concepten
- Het lichaam: focust op het fysieke zijn; de huid, spieren, botten, hart en brein
- De geest: focust op het abstracte concept zoals gedachtes, perceptie en gevoelens.
Ook al zijn het verschillende concepten, maar kunnen ze alleenstaand van elkaar functioneren. Deze
vraag is mind/body probleem (geest/lichaam probleem)
Galen een gerespecteerde doctor en schrijver geloofde in beide mogelijkheden. Toch heeft hij eigen
innovaties toegepast. Hij heeft over de jaren heen veel dieren en insecten onderzocht (geen mensen)
en heeft hierdoor vele ontdekkingen gedaan over het brein, circulatie en nieren. Hierdoor kon hij
aantonen welke specifieke plekken op welke manier werden beïnvloed door ziektes.
5
, De middeleeuwen
Na de val van het romeinse rijk, de westerse ontdekkingen verslapte. De invloeden van de kerk
benadeelde verdere mogelijkheden van studies voor een lange tijd. De kerk vond dat het menselijke
lichaam bezitten van een vrije wil niet gebruikt mocht worden voor wetenschappelijk onderzoek, dit
werd ook toegepast op dieren.
De ideeën van mensen over de oorzaken van ziektes kregen weer een gelovige ondertoon, demonen
werden weer sterk. Ziekte werd gezien als de straf van god. Als resultaat werd de kerk de werkers van
medicatie. Priesters werden belangrijk in het bestrijden van ziektes en vaak door het martelen van
het lichaam om kwade geesten de bestrijden.
Rond de 13de eeuw begonnen de ideeën van geest/lichaam probleem weer naar boven te komen.
Italiaanse filosoof St. Thomas Aquinas afkeerde het perspectief dat lichaam en geest 2 verschillende
maar juist met elkaar verbonden. Toch, had het de reactie die hij hoopte, wel wakkerde het nieuwe
interesses aan.
De renaissance en later
De wedergeboorte van de 14 de en 15de eeuw. Een nieuwe interesse in onderzoek, cultuur en politiek.
Geleerde werden mens gefocust in plaats van geloof gefocust in d zoektocht naar de waarheid, ze
geloofde dat de waarheid op vele manieren gezien kan worden van vele verschillende perspectieve.
Na de 15de eeuw de wetenschappelijke revolutie begon.
In de 17de eeuw Franse filosoof Descartes had een grote invloed op wetenschappelijke gedachtes.
Net als de Grieken vond hij dat de geest en lichaam 2 verschillende entiteiten zijn, maar met 3
belangrijke innovaties.
- Hij beschreef het lichaam als een machine (materialisme) en hoe acties en sensaties
waargenomen werden
- Ook al zijn beide apart, hij gaf aan dat de lichaam en geest konden communiceren via de
pijnappelklier
- Hij vond dat dieren geen ziel hadden en dat de ziel het menselijke lichaam verlaat bij de
dood.
Door het laatste statement, werd ontleden weer een acceptabele manier van onderzoek bij dieren.
In de 18de en 19de eeuw de kennis van wetenschap en medicijnen groeide snel. Mede dankzij
verbeteringen aan de microscoop en het gebruik van ontleding techniek. Nadat wetenschappers
doorkregen dat micro-organisme ziektes oorzaken, werd de humoral theorie van de 4 vloeistoffen
genegeerd en nieuwe gecreëerd. Het veld groeide met antiseptische middelen en het toepassen van
anesthesie.
In het begin waren ziekenhuizen plaatsen waar meer ziektes gecreëerd werden in plaats van
verholpen, toch overtijd verbeterde de reputatie. Deze ontwikkelingen groeide samen met de
continuïteit in het geloof dat de geest en lichaam apart zijn. Deze theorie was de basis voor een
nieuw model dat gezondheid en ziekte conceptualiseren.
Biomedical model: geeft aan dat alle ziektes of fysieke problemen kunnen worden verklaard door
fysiologische processen, resulterend door ongelukken, biochemische onbalans, bacteriële en
virussen. Het model neemt aan dat zoelte een gevolg is van het directe lichaam en apart is van
psychologische en sociale processen van de geest.
- Deze theorie is nu nog steeds representatief
6