Bank-‐
en
financiewezen
1e
Bachelor
Toegepaste
Economische
Wetenschappen,
KU
Leuven
Schooljaar:
2017-‐2018
SAMENVATTING
BANK-‐
EN
FINANCIEWEZEN
Gebaseerd
op
het
handboek
‘Bank-‐
en
financiewezen’
boekdeel
1&2
geschreven
door
Cynthia
Van
Hulle,
lesnotities
en
werkcolleges
(professor
Cynthia
Van
Hulle
en
Kristien
Smedts).
,Inhoudsopgave
1
DE
BANKBALANS.
...................................................................................................................................
7
1.1
DE
BANKBALANS.
.....................................................................................................................................................
7
1.1.1
Vereenvoudigde
voorstelling
van
de
bankbalans.
............................................................................
7
1.1.2
Toelichting
bij
de
verschillende
posten.
................................................................................................
7
1.2
OPMERKINGEN
BIJ
DE
BANKBALANS.
...................................................................................................................
9
1.2.1
Vergelijking
bankbalans
met
balans
van
niet-financiële
ondernemingen.
...........................
9
1.2.2
Buitenbalansactiviteiten.
............................................................................................................................
9
1.2.3
Balans
van
verzekeringsinstellingen.
....................................................................................................
9
2
KENNISMAKING
MET
METHODEN
VAN
INTERESTBEREKENING
EN
DIVERSE
FINANCIËLE
PRODUCTEN.
.........................................................................................................................
10
2.1
INLEIDING.
.............................................................................................................................................................
10
2.1.1
Kapitaal,
interest
en
interestvoet.
.........................................................................................................
10
2.1.2
Tijdswaarde
van
het
geld.
.........................................................................................................................
10
2.1.3
Actuele
waarde
en
slotwaarde.
..............................................................................................................
11
2.2
ENKELVOUDIGE
INTERESTBEREKENING.
..........................................................................................................
11
2.2.1
Berekening
van
de
slotwaarde
van
een
kapitaal.
...........................................................................
11
2.2.2
Berekening
van
de
actuele
waarde
van
een
kapitaal.
..................................................................
11
2.2.3
Praktijkvoorbeelden
van
enkelvoudige
interestberekening.
.....................................................
11
2.3
SAMENGESTELDE
INTERESTBEREKENING.
.......................................................................................................
12
2.3.1
Berekening
van
de
slotwaarde
van
een
kapitaal.
...........................................................................
12
2.3.2
Berekening
van
de
actuele
waarde
van
een
kapitaal.
..................................................................
12
2.3.3
Praktijkvoorbeelden
van
samengestelde
interestberekening.
..................................................
13
2.3.4
Vergelijking
van
de
slotwaarde
bij
enkelvoudige
en
samengestelde
interestberekening.
13
2.3.5
Meer
dan
één
kapitalisatie
of
interestbetaling
per
jaar.
.............................................................
13
2.4
DIVERSE
ANDERE
TOEPASSINGEN.
....................................................................................................................
14
2.4.1
Berekening
van
obligatiekoersen.
.........................................................................................................
14
2.4.2
Groepen
van
kapitalen.
..............................................................................................................................
14
2.4.3
Berekening
van
de
netto
actuele
waarde
(NAW)
van
een
investering.
................................
15
2.5
GEBRUIK
VAN
FINANCIËLE
TABELLEN
EN
DE
LINEAIRE
INTERPOLATIETECHNIEK.
..................................
15
3
ANNUÏTEITEN.
.......................................................................................................................................
16
3.1
BEGRIPPEN.
...........................................................................................................................................................
16
3.2
BEREKENING
VAN
DE
ACTUELE
WAARDE
VAN
EEN
ANNUÏTEIT.
..................................................................
16
3.2.1
Actuele
waarde
van
een
dadelijk
ingaande
annuïteit.
.................................................................
16
3.2.2
Actuele
waarde
van
een
perpetuïteit.
..................................................................................................
16
3.2.3
Actuele
waarde
van
een
gedurende
∆
perioden
uitgestelde
annuïteit.
................................
16
3.2.4
Actuele
waarde
van
een
annuïteit
met
meerdere
betalingen
per
jaar.
................................
16
3.3
BEREKENING
VAN
DE
SLOTWAARDE
VAN
EEN
ANNUÏTEIT.
..........................................................................
17
3.3.1
Slotwaarde
van
een
tijdelijke
annuïteit.
.............................................................................................
17
3.3.2
Verband
tussen
de
slotwaarde
en
de
actuele
waarde
van
een
annuïteit.
............................
17
3.3.3
Bepaling
van
de
slotwaarde
van
een
annuïteit
indien
het
tijdstip
van
waardebepaling
∆
periodes
later
komt
dan
het
tijdstip
van
de
laatste
storting.
...............................................................
17
3.3.4
Slotwaarde
van
een
annuïteit
met
meerdere
betalingen
per
jaar.
.........................................
17
3.4
PRAKTIJKVOORBEELDEN.
....................................................................................................................................
17
3.4.1
Interestdragende
elementen
op
de
passiefzijde
van
de
bankbalans
:
kasbon
versus
kapitalisatiebon.
...........................................................................................................................................................
17
3.4.2
Obligaties
met
vaste
coupons.
.................................................................................................................
17
3.4.3
Substitutie
van
annuïteiten.
.....................................................................................................................
18
4
ALGEMENE
THEORIE
VAN
LENINGEN.
...........................................................................................
19
4.1
GRONDPROBLEEM.
...............................................................................................................................................
19
4.1.1
Definities.
..........................................................................................................................................................
19
4.1.2
Notatie.
..............................................................................................................................................................
19
2
, 4.1.3
Het
grondbeginsel
van
leningen.
...........................................................................................................
19
4.2
SOORTEN
LENINGEN.
...........................................................................................................................................
19
4.2.1
De
ineens
aflosbare
lening
(‘Bullet
Loan’).
........................................................................................
19
4.2.2
Leningen
met
degressieve
annuïteitsbedragen
en
vaste
kapitaalaflossingen.
..................
20
4.2.3
Leningen
terugbetaalbaar
met
constante
annuïteiten.
..............................................................
20
5
PRAKTIJKVOORBEELDEN
:
OVERZICHT
VAN
BELANGRIJKSTE
KREDIETEN
AAN
HET
BEDRIJFSLEVEN.
...........................................................................................................................................
21
5.1
DE
KREDIETOPENING.
..........................................................................................................................................
21
5.2
HET
KASKREDIET.
.................................................................................................................................................
21
5.2.1
Omschrijving.
..................................................................................................................................................
21
5.2.2
Kostprijs.
...........................................................................................................................................................
21
5.2.3
Evaluatie.
.........................................................................................................................................................
21
5.2.4
Enkele
varianten
van
het
kaskrediet.
..................................................................................................
21
5.3
HET
DISCONTOKREDIET.
.....................................................................................................................................
22
5.3.1
De
wissel.
..........................................................................................................................................................
22
5.3.2
Het
discontokrediet.
....................................................................................................................................
22
5.3.3
Discontorekening.
.........................................................................................................................................
22
5.4
HET
INVESTERINGSKREDIET.
.............................................................................................................................
23
5.4.1
Omschrijving.
..................................................................................................................................................
23
5.4.2
Opname
van
het
krediet.
...........................................................................................................................
23
5.4.3
Aflossing
van
het
krediet.
..........................................................................................................................
23
5.4.4
Kostprijs.
...........................................................................................................................................................
23
5.4.5
Overheidshulp.
...............................................................................................................................................
23
5.5
ROLL-‐OVER
KREDIETEN.
.....................................................................................................................................
23
5.5.1
Omschrijving.
..................................................................................................................................................
23
5.5.2
Kosten.
...............................................................................................................................................................
24
5.6
CONSORTIALE
KREDIETEN.
.................................................................................................................................
24
5.7
VOORSCHOTTEN
OP
EFFECTEN.
.........................................................................................................................
24
5.8
HET
DOCUMENTAIR
KREDIET.
............................................................................................................................
24
5.8.1
Omschrijving.
..................................................................................................................................................
24
5.8.2
Werking.
...........................................................................................................................................................
24
5.8.3
Evaluatie.
.........................................................................................................................................................
25
5.9
BANKGARANTIE.
...................................................................................................................................................
25
5.10
BORGSTELLINGSKREDIET.
................................................................................................................................
25
5.11
AANVULLENDE
KREDIETVORMEN.
..................................................................................................................
25
5.11.1
Factoring.
......................................................................................................................................................
25
5.11.2
Leasing.
..........................................................................................................................................................
26
6
PRAKTIJKVOORBEELDEN
:
OVERZICHT
VAN
BELANGRIJKSTE
KREDIETEN
AAN
PARTICULIEREN.
..........................................................................................................................................
27
6.1
VERBRUIKERSKREDIETEN.
..................................................................................................................................
27
6.1.1
Omschrijving.
..................................................................................................................................................
27
6.1.2
Berekening
kostprijs.
..................................................................................................................................
27
6.2
HYPOTHEEKLENINGEN.
.......................................................................................................................................
27
6.2.1
Omschrijving.
..................................................................................................................................................
27
6.2.2
Kredietbedrag.
...............................................................................................................................................
27
6.2.3
Aflossingen
en
interestbetalingen.
........................................................................................................
27
7
INTERNE
BANKPOLITIEK.
..................................................................................................................
29
7.1
BANKRENDABILITEIT.
..........................................................................................................................................
29
7.1.1
Samenstellende
componenten
van
het
bankrendement.
.............................................................
29
7.1.2
Rendement
op
intermediatie-activiteiten
versus
risico.
..............................................................
30
7.1.3
Toenemend
belang
van
niet-rente
inkomsten.
................................................................................
31
7.1.4
Sluitstuk
goede
rendabiliteit
:
kostenbeheersing.
..........................................................................
32
7.1.5
Conclusie.
..........................................................................................................................................................
32
7.2
OVERZICHT
VAN
DE
BELANGRIJKSTE
BANKRISICO’S.
.....................................................................................
32
3
, 7.2.1
Liquiditeitsrisico.
..........................................................................................................................................
32
7.2.2
Het
marktrisico.
............................................................................................................................................
32
7.2.3
Het
wisselrisico.
.............................................................................................................................................
32
7.2.4
Het
operationeel
risico.
..............................................................................................................................
32
7.2.5
Het
wettelijk
risico.
......................................................................................................................................
33
7.2.6
Het
landenrisico.
...........................................................................................................................................
33
7.2.7
Het
reputatierisico.
......................................................................................................................................
33
7.2.8
Het
insolvabiliteitsrisico.
...........................................................................................................................
33
8
KREDIET
EN
RENTERISICO’S.
............................................................................................................
34
8.1
HET
KREDIETRISICO.
............................................................................................................................................
34
8.1.1
Definitie.
...........................................................................................................................................................
34
8.1.2
Overzicht
van
het
kredietverleningsproces.
......................................................................................
34
8.2
RENTERISICO.
........................................................................................................................................................
36
8.2.1
Definitie.
...........................................................................................................................................................
36
8.2.2
Duration
als
maatstaf
van
rentegevoeligheid.
................................................................................
36
8.3
DE
TERMIJNSTRUCTUUR
VAN
DE
INTERESTVOETEN.
.....................................................................................
37
8.3.1
De
verwachtingentheorie.
.........................................................................................................................
37
8.3.2
Risicopremie-
of
liquiditeitsvoorkeurtheorie.
..................................................................................
38
8.3.3
Marktsegmentatietheorie.
........................................................................................................................
39
8.3.4
Synthese
:
de
‘Preferred
Habitat’
theorie.
..........................................................................................
39
8.3.5
Niet
vlakke
termijnstructuur
en
waardebepaling
van
vastrentende
effecten.
..................
39
8.3.6
Niet
vlakke
termijnstructuur
en
gebruik
van
duration.
..............................................................
40
8.3.7
Banken
en
de
termijnstructuur
van
rentevoeten.
..........................................................................
40
8.4
INSPELEN
OP
RENTESCHOMMELINGEN
:
ENKELE
BEGINSELEN
VAN
FINANCIËLE
PRODUCTONTWIKKELING.
..............................................................................................................................................
40
9
EXTERNE
REGULERING
VAN
DE
BANKPOLITIEK.
......................................................................
41
9.1
OVERZICHT
VAN
DE
REGELGEVENDE
EN
TOEZICHTHOUDENDE
INSTELLINGEN
BINNEN
HET
BELGISCH
FINANCIEEL
STELSEL.
......................................................................................................................................................
41
9.1.1
Ministerie
van
Financiën
en
Ministerie
van
Economische
Zaken.
...........................................
41
9.1.2
Nationale
Bank
van
België
(NBB)
en
Europees
Stelsel
van
Centrale
Banken
(ESCB).
...
41
9.1.3
Het
Federaal
Agentschap
van
de
Schuld.
...........................................................................................
41
9.1.4
Autoriteit
voor
Financiële
Diensten
en
Markten
(FSMA).
...........................................................
42
9.1.5
Cel
voor
Financiële
Informatieverwerking
(CFI).
...........................................................................
42
9.2
OVERZICHT
VAN
BELANGRIJKE
REGULERENDE
BEPALINGEN
BINNEN
HET
BELGISCH
FINANCIEEL
STELSEL.
.............................................................................................................................................................................
42
9.2.1
Waarom
reguleren?
....................................................................................................................................
42
9.2.2
De
Bazelakkoorden.
.....................................................................................................................................
42
9.2.3
Depositobeschermingssysteem.
..............................................................................................................
45
10
OVERZICHT
VAN
DE
DIVERSE
FINANCIËLE
INSTELLINGEN
IN
BELGIË
EN
VAN
HUN
VOORNAAMSTE
FUNCTIES.
.......................................................................................................................
46
10.1
KREDIETINSTELLINGEN.
...................................................................................................................................
46
10.2
INSTITUTIONELE
BELEGGERS.
.........................................................................................................................
46
10.2.1
Verzekeringsmaatschappijen.
..............................................................................................................
46
10.2.2
Het
pensioenwezen.
...................................................................................................................................
47
10.2.3
Instellingen
voor
collectieve
beleggingen
(ICB).
..........................................................................
48
10.2.4
Instellingen
voor
belegging
in
schuldvorderingen
(IBS).
.........................................................
49
10.3
INSTELLINGEN
DIE
RISICOKAPITAAL
VERSCHAFFEN.
..................................................................................
49
10.3.1
Zakenbanken
of
investeringsbanken.
................................................................................................
49
10.3.2
Holdings.
........................................................................................................................................................
49
10.4
BELEGGINGSONDERNEMINGEN.
......................................................................................................................
49
10.5
SITUATIE
IN
DE
PRAKTIJK.
................................................................................................................................
49
10.5.1
Inleiding.
........................................................................................................................................................
49
10.5.2
Economies
of
scale
binnen
de
financiële
sector.
...........................................................................
49
10.5.3
Economies
of
scope
binnen
de
financiële
sector.
..........................................................................
50
4
,11
FINANCIËLE
ACTIVA
EN
FINANCIËLE
MARKTEN.
....................................................................
51
11.1
FINANCIËLE
ACTIVA.
.........................................................................................................................................
51
11.2
FINANCIËLE
MARKTEN.
.....................................................................................................................................
51
11.2.1
Primaire
en
secundaire
markten.
.......................................................................................................
51
11.2.2
Georganiseerde
en
informele
markten.
............................................................................................
51
11.2.3
Vloer-
en
schermenhandel.
....................................................................................................................
51
11.2.4
Geld-
en
kapitaalmarkten.
.....................................................................................................................
52
11.2.5
Fixing
en
continu
markten.
....................................................................................................................
53
11.2.6
Prijs-
en
ordergedreven
markten.
.......................................................................................................
53
11.2.7
Contant-
en
termijnmarkten.
................................................................................................................
53
12
AANDELEN
EN
DE
AANDELENMARKT.
........................................................................................
54
12.1
HET
AANDEEL.
....................................................................................................................................................
54
12.1.1
Basiskenmerken.
........................................................................................................................................
54
12.1.2
Het
aandelenrendement.
........................................................................................................................
54
12.1.3
Voordelen
en
risico’s.
................................................................................................................................
54
12.1.4
Rechten
van
de
aandeelhouder.
...........................................................................................................
55
12.1.5
Soorten
aandelen.
......................................................................................................................................
55
12.2
DE
AANDELENMARKT.
......................................................................................................................................
56
12.2.1
Euronext.
........................................................................................................................................................
56
12.2.2
Aandelenindex.
............................................................................................................................................
57
13
DE
OBLIGATIEMARKT.
.....................................................................................................................
59
13.1
DE
OBLIGATIE.
....................................................................................................................................................
59
13.1.1
Soorten
obligaties.
.....................................................................................................................................
59
13.2
OBLIGATIES
KOPEN
EN
VERKOPEN.
................................................................................................................
59
13.2.1
De
looptijd
van
de
obligatie.
.................................................................................................................
60
13.2.2
Muntrisico.
....................................................................................................................................................
60
13.2.3
Kredietwaardigheid.
.................................................................................................................................
60
13.3
LINEAIRE
OBLIGATIES.
......................................................................................................................................
60
13.4
TWEE
HYBRIDEN
:
CONVERTEERBARE
OBLIGATIE
EN
OBLIGATIE
MET
WARRANT.
...............................
61
13.4.1
Definities.
.......................................................................................................................................................
61
13.4.2
Voor-
en
nadelen
van
een
converteerbare
obligatie
en
een
obligatie
met
warrant.
....
61
13.4.3
Converteerbare
obligaties.
.....................................................................................................................
61
13.4.4
Obligaties
met
warrant.
..........................................................................................................................
62
14
AFGELEIDE
PRODUCTEN.
................................................................................................................
63
14.1
FUTURES
EN
TERMIJNCONTRACTEN.
..............................................................................................................
63
14.1.1
Rol
van
de
futuresmarkt.
........................................................................................................................
63
14.1.2
Prijsbepaling
van
futures.
......................................................................................................................
64
14.2
OPTIES.
................................................................................................................................................................
64
14.2.1
Soorten
optiecontracten.
........................................................................................................................
64
14.2.2
Prijsvorming
van
opties.
.........................................................................................................................
66
14.3
ANDERE
AFGELEIDE
PRODUCTEN.
..................................................................................................................
66
14.3.1
Swap.
...............................................................................................................................................................
66
14.3.2
Repo.
................................................................................................................................................................
67
14.3.3
Trackers.
........................................................................................................................................................
67
15
SPECIAL
TOPIC
1
:
TOEPASSINGEN
VAN
DURATION
IN
DE
PRAKTIJK.
.............................
68
15.1
INLEIDING.
...........................................................................................................................................................
68
15.2
METEN
VAN
RENTERISICO
MET
BEHULP
VAN
DURATION
(ALM-‐MANAGEMENT).
................................
68
15.3
BEHEER
VAN
RENTERISICO
MET
BEHULP
VAN
DURATION.
.........................................................................
68
16
SPECIAL
TOPIC
2
:
FINANCIAL
ENGINEERING
:
TOEPASSING
VAN
OPTIES
IN
DE
PRAKTIJK.
.......................................................................................................................................................
70
16.1
GEBRUIK
VAN
OPTIES
VOOR
HET
GARANDEREN
VAN
EEN
MINIMUMWAARDE
VAN
EEN
PORTEFEUILLE
OP
VERVALDAG.
.................................................................................................................................................................
70
16.1.1
Via
puts.
..........................................................................................................................................................
70
5
, 16.1.2
Via
calls.
.........................................................................................................................................................
70
16.2
OPTIES
VERVAT
IN
OBLIGATIE
MET
WARRANT/CONVERTEERBARE
OBLIGATIE.
...................................
70
16.3
OPTIES
VERVAT
IN
REVERSE
CONVERTIBLES.
...............................................................................................
71
16.4
GEBRUIK
VAN
OPTIES
VOOR
HET
NAMAKEN
VAN
TERMIJNCONTRACTEN.
...............................................
71
16.5
GEBRUIK
VAN
OPTIES
VOOR
HET
MAKEN
VAN
EEN
LONG
STRADDLE
EN
EEN
LONG
STRANGLE.
..........
71
16.6
GEBRUIK
VAN
OPTIES
VOOR
HET
NAMAKEN
VAN
EEN
LONG
BUTTERFLY.
...............................................
71
17
SPECIAL
TOPIC
3
:
UNIEKE
ROL
VAN
FINANCIËLE
INSTELLINGEN
BINNEN
HET
FINANCIEEL
SYSTEEM.
...............................................................................................................................
72
17.1
HET
FINANCIEEL
SYSTEEM.
..............................................................................................................................
72
17.2
UNIEKE
ROL
VAN
FINANCIËLE
INSTELLINGEN
BINNEN
HET
FINANCIEEL
SYSTEEM.
..............................
72
17.2.1
Diensten
voor
de
verschaffers
en
ontleners
van
fondsen.
.........................................................
72
17.2.2
Diensten
voor
de
economie
als
geheel.
.............................................................................................
73
17.3
FINANCIËLE
INSTELLINGEN
VERSUS
FINANCIËLE
MARKTEN.
....................................................................
74
17.3.1
Standpunt
van
verschaffers
van
fondsen.
........................................................................................
74
17.3.2
Standpunt
van
de
ontleners
van
fondsen.
.......................................................................................
74
17.3.3
Invloed
van
externe
schokken.
.............................................................................................................
74
17.3.4
Conclusie
:
zijn
financiële
instellingen
en
financiële
markten
complementen
of
substituten.
.....................................................................................................................................................................
74
17.4
DE
DIVERSE
ECONOMISCHE
FUNCTIES
VAN
FINANCIËLE
INSTELLINGEN
STIMULEREN
HET
BESTAAN
VAN
DIVERSE
FINANCIËLE
INSTELLINGEN.
..................................................................................................................
74
17.5
TOEPASSING
:
AVERECHTSE
SELECTIE
EN
HET
CONCEPT
VAN
HET
POOL-‐EVENWICHT.
........................
75
6
,DEEL
I:
INTRESTREKENEN
EN
INTRESTDRAGENDE
BANKPRODUCTEN.
1 De
bankbalans.
1.1 De
bankbalans.
p.
3-‐7
1.1.1 Vereenvoudigde
voorstelling
van
de
bankbalans.
We
geven
een
vereenvoudigde
voorstelling
van
een
bankbalans:
(in
miljoen
euro)
ACTIEF
1.116.068
PASSIEF
1.116.068
1.
VASTE
ACTIVA
35.621
1.
EIGEN
VERMOGEN
67.971
materiële
vaste
activa
3.918
kapitaal
33.076
financiële
vaste
activa
30.426
uitgiftepremies
3.610
oprichtingskosten
en
immateriële
vaste
HWMW
7
activa
1.277
Reserves
13.682
Overgedragen
winst/verlies
7.112
2.
EFFECTENPORTEFEUILLE
193.596
Winst/verlies
vorig
bj
4.182
overheidspapier
5.807
aandelen
2.265
2.
ACHTERGESTELDE
SCHULDEN
16.836
overige
185.524
3.
DEPOSITO’S
616.300
3.
KREDIETEN
479.597
handelswissels
126
4.
IN
SCHULDBEWIJZEN
BELICHAAMDE
leasingvordering
2.807
SCHULDEN
93.776
leningen
435.566
overige
41.098
5.
INTERBANKSCHULDEN
195.948
4.
KASGELDEN
76.543
6.
OVERIGE
PASSIVA
125.237
5.
INTERBANKVORDERINGEN
202.687
6.
OVERIGE
ACTIVA
128.024
1.1.2 Toelichting
bij
de
verschillende
posten.
1.1.2.1 Actiefposten.
De
actiefzijde
van
de
bankbalans
geeft
een
overzicht
van
de
wijze
waarop
de
bank
haar
ingezamelde
werkmiddelen
besteedt.
1.1.2.1.1 Vaste
activa.
Vaste
activa=
de
activa
die
voor
een
lange
tijd
in
de
bank
aanwezig
blijven.
• Tastbare/materiële
VA:
bankkantoren,
kluizen,
computerinfrastructuur,…
• Financiële
VA:
deelnemingen
in
andere
(financiële)
ondernemingen.
• Oprichtingskosten
en
immateriële
VA:
know-‐how,
reputatie,…
(moeilijk
in
geld
uit
te
drukken)
7
,1.1.2.1.2 Effectenportefeuille.
Een
effect=
een
verhandelbaar
instrument
uitgegeven
door
vennootschappen
of
door
de
overheid,
dat
als
bewijs
van
een
kapitaalinbreng
of
een
lening
geldt.
Effectenportefeuille=
een
verzameling
effecten
waarin
de
bank
haar
opbrengsten
belegt
zoals
bijvoorbeeld
obligaties
en
aandelen.
1.1.2.1.3 Kredieten.
Belangrijkste
aanwending
van
bankmiddelen=
het
verlenen
van
kredieten
aan
bedrijven,
particulieren
en
de
overheid
zoals
investeringskredieten,
discontokredieten,
roll-‐over
kredieten,…
Kredietverlening
van
de
bank
aan
de
overheid
gebeurt
via
bankleningen
(onder
de
post
kredieten)
en
overheidspapier
(onder
post
effectenportefeuille
belangrijkste
overheidseffecten
zijn
staatsbons,
schatkistcertificaten
en
OLO’s).
1.1.2.1.4 Kasgelden.
Kasgelden=
bestaan
uit
geld
of
andere
zeer
liquide
middelen
die
door
de
bank
worden
aangehouden
om
aan
een
onmiddellijke
terugvraging
van
deposito’s
te
voldoen.
Als
er
onzekerheid
is
over
de
liquiditeit
van
de
bank,
gaan
mensen
massaal
hun
deposito’s
opvragen
PROBLEEM
(bankfalingen)!
er
zijn
wettelijke
bepalingen
omtrent
de
minimale
hoeveelheid
kasgelden
de
banken
moeten
aanhouden.
1.1.2.1.5 Interbankvorderingen.
Interbankvorderingen=
bedragen
die
de
bank
tegoed
heeft
van
andere
financiële
instellingen.
OPM:
de
interbankenmarkt
wordt
pas
besproken
in
DEEL
III
1.1.2.2 De
passiefposten.
De
passiefzijde
geeft
een
overzicht
van
de
verschillende
werkmiddelen
waarover
de
bank
beschikt.
1.1.2.2.1 Eigen
vermogen.
Eigen
vermogen=
de
middelen
die
volledig
en
onvoorwaardelijk
ter
beschikking
staan
van
de
bank.
Het
eigen
vermogen
fungeert
als
een
soort
buffer,
MAAR
merk
op
dat
de
ratio
EV/VV
van
banken
meestal
veel
lager
is
dan
de
ratio
EV/VV
bij
niet-‐financiële
ondernemingen.
1.1.2.2.2 Achtergestelde
schulden.
Achtergestelde
schulden=
schulden
die
pas
moeten
worden
terugbetaald
na
de
terugbetaling
van
alle
andere
bankschulden,
maar
voor
de
terugbetaling
van
aandelen.
8
, 1.1.2.2.3 Deposito’s.
Deposito’s=
geldbedragen
die
worden
geplaatst
bij
de
bank
door
particulieren,
ondernemingen
en
overheden.
Als
je
een
deposito
plaatst
onder
de
vorm
van
bijvoorbeeld
zichtdeposito’s,
termijndeposito’s
en
spaardeposito’s
krijg
je
in
de
plaats
een
vergoeding
in
de
vorm
van
intresten.
1.1.2.2.4 In
schuldbewijzen
belichaamde
schulden.
In
schuldbewijzen
belichaamde
schulden=
door
de
bank
uitgegeven
effecten
die
voornamelijk
worden
aangehouden
door
particulieren.
Vb.
kasbons,
kapitalisatiebons,
obligaties,
depositobewijzen.
1.1.2.2.5 Interbankschulden.
Interbankschulden=
bedragen
die
de
bank
verschuldigd
is
aan
andere
financiële
instellingen.
1.2 Opmerkingen
bij
de
bankbalans.
p.
7-‐8
1.2.1 Vergelijking
bankbalans
met
balans
van
niet-‐financiële
ondernemingen.
De
traditionele
functie
van
banken
is
het
omzetten
van
fondsen
van
spaarders
in
kredieten
aan
ontleners.
Dit
zorgt
voor
2
verschillen:
• Vlak
van
bestedingen:
voornaamste
actiefpost
bij
banken
is
het
verlenen
van
kredieten,
bij
gewone
ondernemingen
bestaan
bestedingen
meestal
hoofdzakelijk
uit
vaste
activa
en
werkkapitaal.
• Vlak
van
werkmiddelen:
bij
een
bank
bestaan
werkmiddelen
hoofdzakelijk
uit
vreemd
vermogen,
bij
gewone
ondernemingen
is
er
meestal
een
redelijk
aandeel
eigen
vermogen
de
ratio
EV/VV
is
lager
bij
banken
dan
bij
gewone
ondernemingen.
Werkkapitaal=
additionele
cash,
vorderingen,
voorraden,…
die
bijkomend
nodig
zijn
voor
de
uitvoering
van
een
investeringsproject.
1.2.2 Buitenbalansactiviteiten.
Banken
gaan
steeds
meer
buitenbalansactiviteiten
(activiteiten
die
niet
in
de
balans
voorkomen,
maar
toch
inkomens
opleveren)
hebben
zoals
bijvoorbeeld
het
verlenen
van
beleggersadvies,
effectisering,
beheer
van
beleggingsfondsen,…
1.2.3 Balans
van
verzekeringsinstellingen.
Er
is
een
evolutie
van
‘klassieke’
banken
naar
geïntegreerde
financiële
conglomeraten
die
zowel
traditionele
bankdiensten
als
verzekeringsdiensten
verlenen.
9
en
financiewezen
1e
Bachelor
Toegepaste
Economische
Wetenschappen,
KU
Leuven
Schooljaar:
2017-‐2018
SAMENVATTING
BANK-‐
EN
FINANCIEWEZEN
Gebaseerd
op
het
handboek
‘Bank-‐
en
financiewezen’
boekdeel
1&2
geschreven
door
Cynthia
Van
Hulle,
lesnotities
en
werkcolleges
(professor
Cynthia
Van
Hulle
en
Kristien
Smedts).
,Inhoudsopgave
1
DE
BANKBALANS.
...................................................................................................................................
7
1.1
DE
BANKBALANS.
.....................................................................................................................................................
7
1.1.1
Vereenvoudigde
voorstelling
van
de
bankbalans.
............................................................................
7
1.1.2
Toelichting
bij
de
verschillende
posten.
................................................................................................
7
1.2
OPMERKINGEN
BIJ
DE
BANKBALANS.
...................................................................................................................
9
1.2.1
Vergelijking
bankbalans
met
balans
van
niet-financiële
ondernemingen.
...........................
9
1.2.2
Buitenbalansactiviteiten.
............................................................................................................................
9
1.2.3
Balans
van
verzekeringsinstellingen.
....................................................................................................
9
2
KENNISMAKING
MET
METHODEN
VAN
INTERESTBEREKENING
EN
DIVERSE
FINANCIËLE
PRODUCTEN.
.........................................................................................................................
10
2.1
INLEIDING.
.............................................................................................................................................................
10
2.1.1
Kapitaal,
interest
en
interestvoet.
.........................................................................................................
10
2.1.2
Tijdswaarde
van
het
geld.
.........................................................................................................................
10
2.1.3
Actuele
waarde
en
slotwaarde.
..............................................................................................................
11
2.2
ENKELVOUDIGE
INTERESTBEREKENING.
..........................................................................................................
11
2.2.1
Berekening
van
de
slotwaarde
van
een
kapitaal.
...........................................................................
11
2.2.2
Berekening
van
de
actuele
waarde
van
een
kapitaal.
..................................................................
11
2.2.3
Praktijkvoorbeelden
van
enkelvoudige
interestberekening.
.....................................................
11
2.3
SAMENGESTELDE
INTERESTBEREKENING.
.......................................................................................................
12
2.3.1
Berekening
van
de
slotwaarde
van
een
kapitaal.
...........................................................................
12
2.3.2
Berekening
van
de
actuele
waarde
van
een
kapitaal.
..................................................................
12
2.3.3
Praktijkvoorbeelden
van
samengestelde
interestberekening.
..................................................
13
2.3.4
Vergelijking
van
de
slotwaarde
bij
enkelvoudige
en
samengestelde
interestberekening.
13
2.3.5
Meer
dan
één
kapitalisatie
of
interestbetaling
per
jaar.
.............................................................
13
2.4
DIVERSE
ANDERE
TOEPASSINGEN.
....................................................................................................................
14
2.4.1
Berekening
van
obligatiekoersen.
.........................................................................................................
14
2.4.2
Groepen
van
kapitalen.
..............................................................................................................................
14
2.4.3
Berekening
van
de
netto
actuele
waarde
(NAW)
van
een
investering.
................................
15
2.5
GEBRUIK
VAN
FINANCIËLE
TABELLEN
EN
DE
LINEAIRE
INTERPOLATIETECHNIEK.
..................................
15
3
ANNUÏTEITEN.
.......................................................................................................................................
16
3.1
BEGRIPPEN.
...........................................................................................................................................................
16
3.2
BEREKENING
VAN
DE
ACTUELE
WAARDE
VAN
EEN
ANNUÏTEIT.
..................................................................
16
3.2.1
Actuele
waarde
van
een
dadelijk
ingaande
annuïteit.
.................................................................
16
3.2.2
Actuele
waarde
van
een
perpetuïteit.
..................................................................................................
16
3.2.3
Actuele
waarde
van
een
gedurende
∆
perioden
uitgestelde
annuïteit.
................................
16
3.2.4
Actuele
waarde
van
een
annuïteit
met
meerdere
betalingen
per
jaar.
................................
16
3.3
BEREKENING
VAN
DE
SLOTWAARDE
VAN
EEN
ANNUÏTEIT.
..........................................................................
17
3.3.1
Slotwaarde
van
een
tijdelijke
annuïteit.
.............................................................................................
17
3.3.2
Verband
tussen
de
slotwaarde
en
de
actuele
waarde
van
een
annuïteit.
............................
17
3.3.3
Bepaling
van
de
slotwaarde
van
een
annuïteit
indien
het
tijdstip
van
waardebepaling
∆
periodes
later
komt
dan
het
tijdstip
van
de
laatste
storting.
...............................................................
17
3.3.4
Slotwaarde
van
een
annuïteit
met
meerdere
betalingen
per
jaar.
.........................................
17
3.4
PRAKTIJKVOORBEELDEN.
....................................................................................................................................
17
3.4.1
Interestdragende
elementen
op
de
passiefzijde
van
de
bankbalans
:
kasbon
versus
kapitalisatiebon.
...........................................................................................................................................................
17
3.4.2
Obligaties
met
vaste
coupons.
.................................................................................................................
17
3.4.3
Substitutie
van
annuïteiten.
.....................................................................................................................
18
4
ALGEMENE
THEORIE
VAN
LENINGEN.
...........................................................................................
19
4.1
GRONDPROBLEEM.
...............................................................................................................................................
19
4.1.1
Definities.
..........................................................................................................................................................
19
4.1.2
Notatie.
..............................................................................................................................................................
19
2
, 4.1.3
Het
grondbeginsel
van
leningen.
...........................................................................................................
19
4.2
SOORTEN
LENINGEN.
...........................................................................................................................................
19
4.2.1
De
ineens
aflosbare
lening
(‘Bullet
Loan’).
........................................................................................
19
4.2.2
Leningen
met
degressieve
annuïteitsbedragen
en
vaste
kapitaalaflossingen.
..................
20
4.2.3
Leningen
terugbetaalbaar
met
constante
annuïteiten.
..............................................................
20
5
PRAKTIJKVOORBEELDEN
:
OVERZICHT
VAN
BELANGRIJKSTE
KREDIETEN
AAN
HET
BEDRIJFSLEVEN.
...........................................................................................................................................
21
5.1
DE
KREDIETOPENING.
..........................................................................................................................................
21
5.2
HET
KASKREDIET.
.................................................................................................................................................
21
5.2.1
Omschrijving.
..................................................................................................................................................
21
5.2.2
Kostprijs.
...........................................................................................................................................................
21
5.2.3
Evaluatie.
.........................................................................................................................................................
21
5.2.4
Enkele
varianten
van
het
kaskrediet.
..................................................................................................
21
5.3
HET
DISCONTOKREDIET.
.....................................................................................................................................
22
5.3.1
De
wissel.
..........................................................................................................................................................
22
5.3.2
Het
discontokrediet.
....................................................................................................................................
22
5.3.3
Discontorekening.
.........................................................................................................................................
22
5.4
HET
INVESTERINGSKREDIET.
.............................................................................................................................
23
5.4.1
Omschrijving.
..................................................................................................................................................
23
5.4.2
Opname
van
het
krediet.
...........................................................................................................................
23
5.4.3
Aflossing
van
het
krediet.
..........................................................................................................................
23
5.4.4
Kostprijs.
...........................................................................................................................................................
23
5.4.5
Overheidshulp.
...............................................................................................................................................
23
5.5
ROLL-‐OVER
KREDIETEN.
.....................................................................................................................................
23
5.5.1
Omschrijving.
..................................................................................................................................................
23
5.5.2
Kosten.
...............................................................................................................................................................
24
5.6
CONSORTIALE
KREDIETEN.
.................................................................................................................................
24
5.7
VOORSCHOTTEN
OP
EFFECTEN.
.........................................................................................................................
24
5.8
HET
DOCUMENTAIR
KREDIET.
............................................................................................................................
24
5.8.1
Omschrijving.
..................................................................................................................................................
24
5.8.2
Werking.
...........................................................................................................................................................
24
5.8.3
Evaluatie.
.........................................................................................................................................................
25
5.9
BANKGARANTIE.
...................................................................................................................................................
25
5.10
BORGSTELLINGSKREDIET.
................................................................................................................................
25
5.11
AANVULLENDE
KREDIETVORMEN.
..................................................................................................................
25
5.11.1
Factoring.
......................................................................................................................................................
25
5.11.2
Leasing.
..........................................................................................................................................................
26
6
PRAKTIJKVOORBEELDEN
:
OVERZICHT
VAN
BELANGRIJKSTE
KREDIETEN
AAN
PARTICULIEREN.
..........................................................................................................................................
27
6.1
VERBRUIKERSKREDIETEN.
..................................................................................................................................
27
6.1.1
Omschrijving.
..................................................................................................................................................
27
6.1.2
Berekening
kostprijs.
..................................................................................................................................
27
6.2
HYPOTHEEKLENINGEN.
.......................................................................................................................................
27
6.2.1
Omschrijving.
..................................................................................................................................................
27
6.2.2
Kredietbedrag.
...............................................................................................................................................
27
6.2.3
Aflossingen
en
interestbetalingen.
........................................................................................................
27
7
INTERNE
BANKPOLITIEK.
..................................................................................................................
29
7.1
BANKRENDABILITEIT.
..........................................................................................................................................
29
7.1.1
Samenstellende
componenten
van
het
bankrendement.
.............................................................
29
7.1.2
Rendement
op
intermediatie-activiteiten
versus
risico.
..............................................................
30
7.1.3
Toenemend
belang
van
niet-rente
inkomsten.
................................................................................
31
7.1.4
Sluitstuk
goede
rendabiliteit
:
kostenbeheersing.
..........................................................................
32
7.1.5
Conclusie.
..........................................................................................................................................................
32
7.2
OVERZICHT
VAN
DE
BELANGRIJKSTE
BANKRISICO’S.
.....................................................................................
32
3
, 7.2.1
Liquiditeitsrisico.
..........................................................................................................................................
32
7.2.2
Het
marktrisico.
............................................................................................................................................
32
7.2.3
Het
wisselrisico.
.............................................................................................................................................
32
7.2.4
Het
operationeel
risico.
..............................................................................................................................
32
7.2.5
Het
wettelijk
risico.
......................................................................................................................................
33
7.2.6
Het
landenrisico.
...........................................................................................................................................
33
7.2.7
Het
reputatierisico.
......................................................................................................................................
33
7.2.8
Het
insolvabiliteitsrisico.
...........................................................................................................................
33
8
KREDIET
EN
RENTERISICO’S.
............................................................................................................
34
8.1
HET
KREDIETRISICO.
............................................................................................................................................
34
8.1.1
Definitie.
...........................................................................................................................................................
34
8.1.2
Overzicht
van
het
kredietverleningsproces.
......................................................................................
34
8.2
RENTERISICO.
........................................................................................................................................................
36
8.2.1
Definitie.
...........................................................................................................................................................
36
8.2.2
Duration
als
maatstaf
van
rentegevoeligheid.
................................................................................
36
8.3
DE
TERMIJNSTRUCTUUR
VAN
DE
INTERESTVOETEN.
.....................................................................................
37
8.3.1
De
verwachtingentheorie.
.........................................................................................................................
37
8.3.2
Risicopremie-
of
liquiditeitsvoorkeurtheorie.
..................................................................................
38
8.3.3
Marktsegmentatietheorie.
........................................................................................................................
39
8.3.4
Synthese
:
de
‘Preferred
Habitat’
theorie.
..........................................................................................
39
8.3.5
Niet
vlakke
termijnstructuur
en
waardebepaling
van
vastrentende
effecten.
..................
39
8.3.6
Niet
vlakke
termijnstructuur
en
gebruik
van
duration.
..............................................................
40
8.3.7
Banken
en
de
termijnstructuur
van
rentevoeten.
..........................................................................
40
8.4
INSPELEN
OP
RENTESCHOMMELINGEN
:
ENKELE
BEGINSELEN
VAN
FINANCIËLE
PRODUCTONTWIKKELING.
..............................................................................................................................................
40
9
EXTERNE
REGULERING
VAN
DE
BANKPOLITIEK.
......................................................................
41
9.1
OVERZICHT
VAN
DE
REGELGEVENDE
EN
TOEZICHTHOUDENDE
INSTELLINGEN
BINNEN
HET
BELGISCH
FINANCIEEL
STELSEL.
......................................................................................................................................................
41
9.1.1
Ministerie
van
Financiën
en
Ministerie
van
Economische
Zaken.
...........................................
41
9.1.2
Nationale
Bank
van
België
(NBB)
en
Europees
Stelsel
van
Centrale
Banken
(ESCB).
...
41
9.1.3
Het
Federaal
Agentschap
van
de
Schuld.
...........................................................................................
41
9.1.4
Autoriteit
voor
Financiële
Diensten
en
Markten
(FSMA).
...........................................................
42
9.1.5
Cel
voor
Financiële
Informatieverwerking
(CFI).
...........................................................................
42
9.2
OVERZICHT
VAN
BELANGRIJKE
REGULERENDE
BEPALINGEN
BINNEN
HET
BELGISCH
FINANCIEEL
STELSEL.
.............................................................................................................................................................................
42
9.2.1
Waarom
reguleren?
....................................................................................................................................
42
9.2.2
De
Bazelakkoorden.
.....................................................................................................................................
42
9.2.3
Depositobeschermingssysteem.
..............................................................................................................
45
10
OVERZICHT
VAN
DE
DIVERSE
FINANCIËLE
INSTELLINGEN
IN
BELGIË
EN
VAN
HUN
VOORNAAMSTE
FUNCTIES.
.......................................................................................................................
46
10.1
KREDIETINSTELLINGEN.
...................................................................................................................................
46
10.2
INSTITUTIONELE
BELEGGERS.
.........................................................................................................................
46
10.2.1
Verzekeringsmaatschappijen.
..............................................................................................................
46
10.2.2
Het
pensioenwezen.
...................................................................................................................................
47
10.2.3
Instellingen
voor
collectieve
beleggingen
(ICB).
..........................................................................
48
10.2.4
Instellingen
voor
belegging
in
schuldvorderingen
(IBS).
.........................................................
49
10.3
INSTELLINGEN
DIE
RISICOKAPITAAL
VERSCHAFFEN.
..................................................................................
49
10.3.1
Zakenbanken
of
investeringsbanken.
................................................................................................
49
10.3.2
Holdings.
........................................................................................................................................................
49
10.4
BELEGGINGSONDERNEMINGEN.
......................................................................................................................
49
10.5
SITUATIE
IN
DE
PRAKTIJK.
................................................................................................................................
49
10.5.1
Inleiding.
........................................................................................................................................................
49
10.5.2
Economies
of
scale
binnen
de
financiële
sector.
...........................................................................
49
10.5.3
Economies
of
scope
binnen
de
financiële
sector.
..........................................................................
50
4
,11
FINANCIËLE
ACTIVA
EN
FINANCIËLE
MARKTEN.
....................................................................
51
11.1
FINANCIËLE
ACTIVA.
.........................................................................................................................................
51
11.2
FINANCIËLE
MARKTEN.
.....................................................................................................................................
51
11.2.1
Primaire
en
secundaire
markten.
.......................................................................................................
51
11.2.2
Georganiseerde
en
informele
markten.
............................................................................................
51
11.2.3
Vloer-
en
schermenhandel.
....................................................................................................................
51
11.2.4
Geld-
en
kapitaalmarkten.
.....................................................................................................................
52
11.2.5
Fixing
en
continu
markten.
....................................................................................................................
53
11.2.6
Prijs-
en
ordergedreven
markten.
.......................................................................................................
53
11.2.7
Contant-
en
termijnmarkten.
................................................................................................................
53
12
AANDELEN
EN
DE
AANDELENMARKT.
........................................................................................
54
12.1
HET
AANDEEL.
....................................................................................................................................................
54
12.1.1
Basiskenmerken.
........................................................................................................................................
54
12.1.2
Het
aandelenrendement.
........................................................................................................................
54
12.1.3
Voordelen
en
risico’s.
................................................................................................................................
54
12.1.4
Rechten
van
de
aandeelhouder.
...........................................................................................................
55
12.1.5
Soorten
aandelen.
......................................................................................................................................
55
12.2
DE
AANDELENMARKT.
......................................................................................................................................
56
12.2.1
Euronext.
........................................................................................................................................................
56
12.2.2
Aandelenindex.
............................................................................................................................................
57
13
DE
OBLIGATIEMARKT.
.....................................................................................................................
59
13.1
DE
OBLIGATIE.
....................................................................................................................................................
59
13.1.1
Soorten
obligaties.
.....................................................................................................................................
59
13.2
OBLIGATIES
KOPEN
EN
VERKOPEN.
................................................................................................................
59
13.2.1
De
looptijd
van
de
obligatie.
.................................................................................................................
60
13.2.2
Muntrisico.
....................................................................................................................................................
60
13.2.3
Kredietwaardigheid.
.................................................................................................................................
60
13.3
LINEAIRE
OBLIGATIES.
......................................................................................................................................
60
13.4
TWEE
HYBRIDEN
:
CONVERTEERBARE
OBLIGATIE
EN
OBLIGATIE
MET
WARRANT.
...............................
61
13.4.1
Definities.
.......................................................................................................................................................
61
13.4.2
Voor-
en
nadelen
van
een
converteerbare
obligatie
en
een
obligatie
met
warrant.
....
61
13.4.3
Converteerbare
obligaties.
.....................................................................................................................
61
13.4.4
Obligaties
met
warrant.
..........................................................................................................................
62
14
AFGELEIDE
PRODUCTEN.
................................................................................................................
63
14.1
FUTURES
EN
TERMIJNCONTRACTEN.
..............................................................................................................
63
14.1.1
Rol
van
de
futuresmarkt.
........................................................................................................................
63
14.1.2
Prijsbepaling
van
futures.
......................................................................................................................
64
14.2
OPTIES.
................................................................................................................................................................
64
14.2.1
Soorten
optiecontracten.
........................................................................................................................
64
14.2.2
Prijsvorming
van
opties.
.........................................................................................................................
66
14.3
ANDERE
AFGELEIDE
PRODUCTEN.
..................................................................................................................
66
14.3.1
Swap.
...............................................................................................................................................................
66
14.3.2
Repo.
................................................................................................................................................................
67
14.3.3
Trackers.
........................................................................................................................................................
67
15
SPECIAL
TOPIC
1
:
TOEPASSINGEN
VAN
DURATION
IN
DE
PRAKTIJK.
.............................
68
15.1
INLEIDING.
...........................................................................................................................................................
68
15.2
METEN
VAN
RENTERISICO
MET
BEHULP
VAN
DURATION
(ALM-‐MANAGEMENT).
................................
68
15.3
BEHEER
VAN
RENTERISICO
MET
BEHULP
VAN
DURATION.
.........................................................................
68
16
SPECIAL
TOPIC
2
:
FINANCIAL
ENGINEERING
:
TOEPASSING
VAN
OPTIES
IN
DE
PRAKTIJK.
.......................................................................................................................................................
70
16.1
GEBRUIK
VAN
OPTIES
VOOR
HET
GARANDEREN
VAN
EEN
MINIMUMWAARDE
VAN
EEN
PORTEFEUILLE
OP
VERVALDAG.
.................................................................................................................................................................
70
16.1.1
Via
puts.
..........................................................................................................................................................
70
5
, 16.1.2
Via
calls.
.........................................................................................................................................................
70
16.2
OPTIES
VERVAT
IN
OBLIGATIE
MET
WARRANT/CONVERTEERBARE
OBLIGATIE.
...................................
70
16.3
OPTIES
VERVAT
IN
REVERSE
CONVERTIBLES.
...............................................................................................
71
16.4
GEBRUIK
VAN
OPTIES
VOOR
HET
NAMAKEN
VAN
TERMIJNCONTRACTEN.
...............................................
71
16.5
GEBRUIK
VAN
OPTIES
VOOR
HET
MAKEN
VAN
EEN
LONG
STRADDLE
EN
EEN
LONG
STRANGLE.
..........
71
16.6
GEBRUIK
VAN
OPTIES
VOOR
HET
NAMAKEN
VAN
EEN
LONG
BUTTERFLY.
...............................................
71
17
SPECIAL
TOPIC
3
:
UNIEKE
ROL
VAN
FINANCIËLE
INSTELLINGEN
BINNEN
HET
FINANCIEEL
SYSTEEM.
...............................................................................................................................
72
17.1
HET
FINANCIEEL
SYSTEEM.
..............................................................................................................................
72
17.2
UNIEKE
ROL
VAN
FINANCIËLE
INSTELLINGEN
BINNEN
HET
FINANCIEEL
SYSTEEM.
..............................
72
17.2.1
Diensten
voor
de
verschaffers
en
ontleners
van
fondsen.
.........................................................
72
17.2.2
Diensten
voor
de
economie
als
geheel.
.............................................................................................
73
17.3
FINANCIËLE
INSTELLINGEN
VERSUS
FINANCIËLE
MARKTEN.
....................................................................
74
17.3.1
Standpunt
van
verschaffers
van
fondsen.
........................................................................................
74
17.3.2
Standpunt
van
de
ontleners
van
fondsen.
.......................................................................................
74
17.3.3
Invloed
van
externe
schokken.
.............................................................................................................
74
17.3.4
Conclusie
:
zijn
financiële
instellingen
en
financiële
markten
complementen
of
substituten.
.....................................................................................................................................................................
74
17.4
DE
DIVERSE
ECONOMISCHE
FUNCTIES
VAN
FINANCIËLE
INSTELLINGEN
STIMULEREN
HET
BESTAAN
VAN
DIVERSE
FINANCIËLE
INSTELLINGEN.
..................................................................................................................
74
17.5
TOEPASSING
:
AVERECHTSE
SELECTIE
EN
HET
CONCEPT
VAN
HET
POOL-‐EVENWICHT.
........................
75
6
,DEEL
I:
INTRESTREKENEN
EN
INTRESTDRAGENDE
BANKPRODUCTEN.
1 De
bankbalans.
1.1 De
bankbalans.
p.
3-‐7
1.1.1 Vereenvoudigde
voorstelling
van
de
bankbalans.
We
geven
een
vereenvoudigde
voorstelling
van
een
bankbalans:
(in
miljoen
euro)
ACTIEF
1.116.068
PASSIEF
1.116.068
1.
VASTE
ACTIVA
35.621
1.
EIGEN
VERMOGEN
67.971
materiële
vaste
activa
3.918
kapitaal
33.076
financiële
vaste
activa
30.426
uitgiftepremies
3.610
oprichtingskosten
en
immateriële
vaste
HWMW
7
activa
1.277
Reserves
13.682
Overgedragen
winst/verlies
7.112
2.
EFFECTENPORTEFEUILLE
193.596
Winst/verlies
vorig
bj
4.182
overheidspapier
5.807
aandelen
2.265
2.
ACHTERGESTELDE
SCHULDEN
16.836
overige
185.524
3.
DEPOSITO’S
616.300
3.
KREDIETEN
479.597
handelswissels
126
4.
IN
SCHULDBEWIJZEN
BELICHAAMDE
leasingvordering
2.807
SCHULDEN
93.776
leningen
435.566
overige
41.098
5.
INTERBANKSCHULDEN
195.948
4.
KASGELDEN
76.543
6.
OVERIGE
PASSIVA
125.237
5.
INTERBANKVORDERINGEN
202.687
6.
OVERIGE
ACTIVA
128.024
1.1.2 Toelichting
bij
de
verschillende
posten.
1.1.2.1 Actiefposten.
De
actiefzijde
van
de
bankbalans
geeft
een
overzicht
van
de
wijze
waarop
de
bank
haar
ingezamelde
werkmiddelen
besteedt.
1.1.2.1.1 Vaste
activa.
Vaste
activa=
de
activa
die
voor
een
lange
tijd
in
de
bank
aanwezig
blijven.
• Tastbare/materiële
VA:
bankkantoren,
kluizen,
computerinfrastructuur,…
• Financiële
VA:
deelnemingen
in
andere
(financiële)
ondernemingen.
• Oprichtingskosten
en
immateriële
VA:
know-‐how,
reputatie,…
(moeilijk
in
geld
uit
te
drukken)
7
,1.1.2.1.2 Effectenportefeuille.
Een
effect=
een
verhandelbaar
instrument
uitgegeven
door
vennootschappen
of
door
de
overheid,
dat
als
bewijs
van
een
kapitaalinbreng
of
een
lening
geldt.
Effectenportefeuille=
een
verzameling
effecten
waarin
de
bank
haar
opbrengsten
belegt
zoals
bijvoorbeeld
obligaties
en
aandelen.
1.1.2.1.3 Kredieten.
Belangrijkste
aanwending
van
bankmiddelen=
het
verlenen
van
kredieten
aan
bedrijven,
particulieren
en
de
overheid
zoals
investeringskredieten,
discontokredieten,
roll-‐over
kredieten,…
Kredietverlening
van
de
bank
aan
de
overheid
gebeurt
via
bankleningen
(onder
de
post
kredieten)
en
overheidspapier
(onder
post
effectenportefeuille
belangrijkste
overheidseffecten
zijn
staatsbons,
schatkistcertificaten
en
OLO’s).
1.1.2.1.4 Kasgelden.
Kasgelden=
bestaan
uit
geld
of
andere
zeer
liquide
middelen
die
door
de
bank
worden
aangehouden
om
aan
een
onmiddellijke
terugvraging
van
deposito’s
te
voldoen.
Als
er
onzekerheid
is
over
de
liquiditeit
van
de
bank,
gaan
mensen
massaal
hun
deposito’s
opvragen
PROBLEEM
(bankfalingen)!
er
zijn
wettelijke
bepalingen
omtrent
de
minimale
hoeveelheid
kasgelden
de
banken
moeten
aanhouden.
1.1.2.1.5 Interbankvorderingen.
Interbankvorderingen=
bedragen
die
de
bank
tegoed
heeft
van
andere
financiële
instellingen.
OPM:
de
interbankenmarkt
wordt
pas
besproken
in
DEEL
III
1.1.2.2 De
passiefposten.
De
passiefzijde
geeft
een
overzicht
van
de
verschillende
werkmiddelen
waarover
de
bank
beschikt.
1.1.2.2.1 Eigen
vermogen.
Eigen
vermogen=
de
middelen
die
volledig
en
onvoorwaardelijk
ter
beschikking
staan
van
de
bank.
Het
eigen
vermogen
fungeert
als
een
soort
buffer,
MAAR
merk
op
dat
de
ratio
EV/VV
van
banken
meestal
veel
lager
is
dan
de
ratio
EV/VV
bij
niet-‐financiële
ondernemingen.
1.1.2.2.2 Achtergestelde
schulden.
Achtergestelde
schulden=
schulden
die
pas
moeten
worden
terugbetaald
na
de
terugbetaling
van
alle
andere
bankschulden,
maar
voor
de
terugbetaling
van
aandelen.
8
, 1.1.2.2.3 Deposito’s.
Deposito’s=
geldbedragen
die
worden
geplaatst
bij
de
bank
door
particulieren,
ondernemingen
en
overheden.
Als
je
een
deposito
plaatst
onder
de
vorm
van
bijvoorbeeld
zichtdeposito’s,
termijndeposito’s
en
spaardeposito’s
krijg
je
in
de
plaats
een
vergoeding
in
de
vorm
van
intresten.
1.1.2.2.4 In
schuldbewijzen
belichaamde
schulden.
In
schuldbewijzen
belichaamde
schulden=
door
de
bank
uitgegeven
effecten
die
voornamelijk
worden
aangehouden
door
particulieren.
Vb.
kasbons,
kapitalisatiebons,
obligaties,
depositobewijzen.
1.1.2.2.5 Interbankschulden.
Interbankschulden=
bedragen
die
de
bank
verschuldigd
is
aan
andere
financiële
instellingen.
1.2 Opmerkingen
bij
de
bankbalans.
p.
7-‐8
1.2.1 Vergelijking
bankbalans
met
balans
van
niet-‐financiële
ondernemingen.
De
traditionele
functie
van
banken
is
het
omzetten
van
fondsen
van
spaarders
in
kredieten
aan
ontleners.
Dit
zorgt
voor
2
verschillen:
• Vlak
van
bestedingen:
voornaamste
actiefpost
bij
banken
is
het
verlenen
van
kredieten,
bij
gewone
ondernemingen
bestaan
bestedingen
meestal
hoofdzakelijk
uit
vaste
activa
en
werkkapitaal.
• Vlak
van
werkmiddelen:
bij
een
bank
bestaan
werkmiddelen
hoofdzakelijk
uit
vreemd
vermogen,
bij
gewone
ondernemingen
is
er
meestal
een
redelijk
aandeel
eigen
vermogen
de
ratio
EV/VV
is
lager
bij
banken
dan
bij
gewone
ondernemingen.
Werkkapitaal=
additionele
cash,
vorderingen,
voorraden,…
die
bijkomend
nodig
zijn
voor
de
uitvoering
van
een
investeringsproject.
1.2.2 Buitenbalansactiviteiten.
Banken
gaan
steeds
meer
buitenbalansactiviteiten
(activiteiten
die
niet
in
de
balans
voorkomen,
maar
toch
inkomens
opleveren)
hebben
zoals
bijvoorbeeld
het
verlenen
van
beleggersadvies,
effectisering,
beheer
van
beleggingsfondsen,…
1.2.3 Balans
van
verzekeringsinstellingen.
Er
is
een
evolutie
van
‘klassieke’
banken
naar
geïntegreerde
financiële
conglomeraten
die
zowel
traditionele
bankdiensten
als
verzekeringsdiensten
verlenen.
9
