Samenvatting minor geweld blok 3
Literatuur: Trauma en herstel (J. Herman) H7 t/m 11, Traumasporen (B. van der Kolk)
H14 t/m 20, Geweld (J. de Vries) H11 t/m 14
Alle literatuur in het oranje is aangemerkt door de docent als belangrijk.
Inhoud
Trauma en herstel...................................................................................................................................2
H7: Een helende relatie......................................................................................................................2
H8: Veiligheid......................................................................................................................................6
H9: Herinnering en rouw....................................................................................................................9
Week 2..................................................................................................................................................14
Trauma en herstel (J. Herman)..........................................................................................................14
H10: Herstel van verbondenheid..................................................................................................14
H11: Gemeenschappelijkheid.......................................................................................................17
Traumasporen...................................................................................................................................20
H13: Herstellen van trauma: zeggenschap over jezelf..................................................................20
Week 3..................................................................................................................................................24
Traumasporen...................................................................................................................................24
H14: Taal: godswonder en gruwel.................................................................................................24
H15: Het verleden loslaten: EMDR................................................................................................27
H16: Leren leven in je lichaam: yoga.............................................................................................28
H17: De stukken bijeenvoegen: zelfleiderschap............................................................................30
Week 4..................................................................................................................................................34
Traumasporen...................................................................................................................................34
H18: Gaten vullen: het doen van structures.................................................................................34
H19: De herbedrading van de hersenen: neurofeedback.............................................................35
H20: Je stem vinden: collectieve ritmes en theater......................................................................39
Week 5..................................................................................................................................................42
Geweld.............................................................................................................................................42
H11: Helingsprocessen.................................................................................................................42
H12: Ontwikkeling van autonomie als basis van helingsprocessen...............................................46
H13: De hulpverleningsrelatie......................................................................................................50
H14: Gezond omgaan met geweld................................................................................................53
Leerdoelen / mogelijke toets vragen....................................................................................................55
1
,Trauma en herstel
H7: Een helende relatie
Kenervaringen psychisch trauma zijn: onmacht en isolement.
Het herstel richt zich op weer macht krijgen en verbonden voelen met anderen.
Herstel is alleen mogelijk binnen de context van relaties; dus niet in isolement.
Hernieuwde verbondenheid met anderen maakt dat de overlevende opnieuw
psychische vermogens (vertrouwen, autonomie, competentie, initiatief, intimiteit) eigen
maken, die door het trauma zijn beschadigd of vervormd.
Stap 1 naar herstel = overlevende krijgt weer macht door zelf drijvende kracht te
zijn achter het herstelproces.
anderen kunnen wel advies, hulp, bijstand, genegenheid en verzorging bieden, maar
kunnen niet genezen.
Kardiner: ziet therapeut als assistent van de patiënt; doel is te helpen het karwei te
voltooien waar deze zelf aan begonnen is, en het element van hernieuwde zeggenschap
kracht bij te zetten.
Therapie moet primair gericht op klaarheid verschaffen, tegelijkertijd moet het de
beschermende ouder bieden.
Symonds: benoemd de behandelprincipes; (1) teruggeven van macht aan slachtoffer, (2)
het verkleinen van isolement, (3) verminderen hulpeloosheid door keuzemogelijkheden
te vergroten, (4) tegengaan van tendens tot overheersing bij de benadering van
slachtoffer.
Therapeutische relatie heeft als doel: het herstel van de patiënt te bevorderen.
Therapeut wordt bondgenoot met patiënt en stelt kennis ter dienste van de
patiënt.
De relatie is uniek doordat patiënt en therapeut een overeenkomst sluiten over
het gebruik van macht; patiënt heeft hulp nodig en stelt vrijwillig de therapeut als
hogere status.
Verantwoordelijkheid van therapeut om deze macht niet te misbruiken. deze
belofte is bepalend voor integriteit van therapeutische relatie.
Belangeloos: macht niet gebruiken om eigen behoefte te bevredigen
Neutraal: kiest geen partij bij de innerlijke conflicten bij de patiënt en probeert
haar niet te beïnvloeden in beslissingen.
Rol therapeut ligt zowel op het verstandelijk als op het rationele vlak; zowel
inzicht als empathische verbondenheid tot stand brengen.
Samenwerking waarin beide handelen op grond van de overtuiging dat overreding
te verkiezen boven dwang, ideeën boven geweld en wederkerigheid boven
autoritair gezag.
Dit geloof is juist aangetast door trauma en moet vanaf het begin worden onderkend en
zoveel mogelijk worden voorkomen.
Traumatische overdracht
Overdracht = cliënt projecteert op de hulpverlener.
Door trauma kan er overdracht plaats vinden in de therapeutische relatie. De trauma
overdracht reacties hebben een hogere intensiteit. Er is sprake van driedelige relatie; de
angst is zodanig aanwezig dat het lijkt of de patiënt en de therapeut in het gezelschap
zijn van nog een andere persoon; de dader.
de overdracht weerspiegelt de angstervaring en de hulpeloosheid ervaring.
Patiënt zoekt naar almachtige redder; plaatst vaak therapeut in die rol. Wanneer
therapeut die verwachting niet na kan komen (bijv. tegengaan van herbelevingen) kan er
2
,woede ontstaan. De woede verschuift van richting van dader naar richting redder.
dynamiek waarin trauma wordt herhaald (overheersing, seksueel), bij vroegkinderlijk
trauma is de dynamiek intenser; weinig zelf aanwezig --> projectieve identificatie =
stukken of gevoelens van jezelf weggeven aan je hulpverlener.
De getraumatiseerde patiënt zijn vertrouwen is geschonden en kan je er niet van uitgaan
dat dit er in de basis is. Ze gaan er vanuit dat de therapeut niet in staat is hen te helpen,
tot dat het tegendeel is bewezen. Oorlogsveteranen gaan pas een vertrouwensrelatie aan
als ze overtuigd zijn dat de therapeut het traumaverhaal aan kan horen.
De patiënt let op ieder woord/gebaar van de therapeut, in een poging om zichzelf te
beschermen tegen de vijandige reacties die ze verwacht. Hierdoor kan de therapeut
(onbedoeld) bepaalde aspecten van de relatie tussen dader en slachtoffer gaan recreëren.
Deze dynamiek wordt toegeschreven aan de defensieve stijl van projectieve identificatie
van de patiënt. = gevoelens van eerdere relaties projecteren op therapeut.
Traumatische tegenoverdracht
Traumatische tegenoverdracht/plaatsvervangende traumatisering = therapeut
ervaart in mindere mate dezelfde angst, woede en wanhoop als de patiënt. (secundaire
traumatisering = getraumatiseerd raken door traumaverhalen van anderen)
Omvat alle emotionele reacties van de therapeut op de overlevende en op het trauma.
Kan last krijgen van symptomen van PTSS
De betrokkenheid van een therapeut levert een gevaar op voor haar eigen gezondheid.
Als therapeut hier niks mee doet, kan het leiden tot verstoring in de relatie met
patiënt en tot conflicten met vakgenoten.
Therapeuten die werken met getraumatiseerde mensen hebben een duurzaam
ondersteuningssysteem nodig om met deze heftige reacties om te gaan.
Therapeut heeft last van verstoord relatiepatroon; wantrouwen naar mensen, besef
eigen kwetsbaarheid, motieven van anderen steeds meer cynisch bekijken en
pessimistischer tegen over de mens.
Vanuit hulpeloosheid kan de therapeut haar eigen kunnen onderschatten of de
positieve krachten van de patiënt niet opmerken. Ze kan hierdoor het vertrouwen in de
doeltreffendheid van de psychotherapeutische relatie kwijtraken.
Er zijn twee hoofdvalkuilen: teveel empathie (over uren maken, dromen over slachtoffer) en
te weinig empathie (niet willen geloven, vermijden).
Om zich te verdedigen tegen het gevoel van hulpeloosheid probeert de therapeut zich
soms de rol van de redder aan te nemen.
Beschermende rol over patiënt > laat hiermee indirect zien dat ze vind dat patiënt niet
voor zichzelf op kan komen > hoe meer neerleggen bij hulpeloosheid, hoe meer ze de
patiënt onmachtig maakt.
Leidt tot een houding van zelfoverschatting, gaat zichzelf als bijzonder of almachtig
zien.
De 3 meest voorkomende narcistische valstrikken (J. Maltsberger): Ambitie om alles te
genezen, alles te weten en te beminnen
Lukt het niet om de hulpeloosheid weg te krijgen kan de therapeut in verleiding komen
een toevlucht te nemen tot magische en destructieve praktijken.
De therapeut kan zich ook identificeren met de woede van het slachtoffer. Dit kan gericht
zijn naar de dader, toeschouwers, collega’s of de samenleving.
Kan leiden tot gedragingen waardoor de patiënt machteloos wordt gemaakt.
of de therapeut overschaduwt de woede van de cliënt met eigen woede, óf hij gaat
teveel mee in de woede van de patiënt
3
, 4
Literatuur: Trauma en herstel (J. Herman) H7 t/m 11, Traumasporen (B. van der Kolk)
H14 t/m 20, Geweld (J. de Vries) H11 t/m 14
Alle literatuur in het oranje is aangemerkt door de docent als belangrijk.
Inhoud
Trauma en herstel...................................................................................................................................2
H7: Een helende relatie......................................................................................................................2
H8: Veiligheid......................................................................................................................................6
H9: Herinnering en rouw....................................................................................................................9
Week 2..................................................................................................................................................14
Trauma en herstel (J. Herman)..........................................................................................................14
H10: Herstel van verbondenheid..................................................................................................14
H11: Gemeenschappelijkheid.......................................................................................................17
Traumasporen...................................................................................................................................20
H13: Herstellen van trauma: zeggenschap over jezelf..................................................................20
Week 3..................................................................................................................................................24
Traumasporen...................................................................................................................................24
H14: Taal: godswonder en gruwel.................................................................................................24
H15: Het verleden loslaten: EMDR................................................................................................27
H16: Leren leven in je lichaam: yoga.............................................................................................28
H17: De stukken bijeenvoegen: zelfleiderschap............................................................................30
Week 4..................................................................................................................................................34
Traumasporen...................................................................................................................................34
H18: Gaten vullen: het doen van structures.................................................................................34
H19: De herbedrading van de hersenen: neurofeedback.............................................................35
H20: Je stem vinden: collectieve ritmes en theater......................................................................39
Week 5..................................................................................................................................................42
Geweld.............................................................................................................................................42
H11: Helingsprocessen.................................................................................................................42
H12: Ontwikkeling van autonomie als basis van helingsprocessen...............................................46
H13: De hulpverleningsrelatie......................................................................................................50
H14: Gezond omgaan met geweld................................................................................................53
Leerdoelen / mogelijke toets vragen....................................................................................................55
1
,Trauma en herstel
H7: Een helende relatie
Kenervaringen psychisch trauma zijn: onmacht en isolement.
Het herstel richt zich op weer macht krijgen en verbonden voelen met anderen.
Herstel is alleen mogelijk binnen de context van relaties; dus niet in isolement.
Hernieuwde verbondenheid met anderen maakt dat de overlevende opnieuw
psychische vermogens (vertrouwen, autonomie, competentie, initiatief, intimiteit) eigen
maken, die door het trauma zijn beschadigd of vervormd.
Stap 1 naar herstel = overlevende krijgt weer macht door zelf drijvende kracht te
zijn achter het herstelproces.
anderen kunnen wel advies, hulp, bijstand, genegenheid en verzorging bieden, maar
kunnen niet genezen.
Kardiner: ziet therapeut als assistent van de patiënt; doel is te helpen het karwei te
voltooien waar deze zelf aan begonnen is, en het element van hernieuwde zeggenschap
kracht bij te zetten.
Therapie moet primair gericht op klaarheid verschaffen, tegelijkertijd moet het de
beschermende ouder bieden.
Symonds: benoemd de behandelprincipes; (1) teruggeven van macht aan slachtoffer, (2)
het verkleinen van isolement, (3) verminderen hulpeloosheid door keuzemogelijkheden
te vergroten, (4) tegengaan van tendens tot overheersing bij de benadering van
slachtoffer.
Therapeutische relatie heeft als doel: het herstel van de patiënt te bevorderen.
Therapeut wordt bondgenoot met patiënt en stelt kennis ter dienste van de
patiënt.
De relatie is uniek doordat patiënt en therapeut een overeenkomst sluiten over
het gebruik van macht; patiënt heeft hulp nodig en stelt vrijwillig de therapeut als
hogere status.
Verantwoordelijkheid van therapeut om deze macht niet te misbruiken. deze
belofte is bepalend voor integriteit van therapeutische relatie.
Belangeloos: macht niet gebruiken om eigen behoefte te bevredigen
Neutraal: kiest geen partij bij de innerlijke conflicten bij de patiënt en probeert
haar niet te beïnvloeden in beslissingen.
Rol therapeut ligt zowel op het verstandelijk als op het rationele vlak; zowel
inzicht als empathische verbondenheid tot stand brengen.
Samenwerking waarin beide handelen op grond van de overtuiging dat overreding
te verkiezen boven dwang, ideeën boven geweld en wederkerigheid boven
autoritair gezag.
Dit geloof is juist aangetast door trauma en moet vanaf het begin worden onderkend en
zoveel mogelijk worden voorkomen.
Traumatische overdracht
Overdracht = cliënt projecteert op de hulpverlener.
Door trauma kan er overdracht plaats vinden in de therapeutische relatie. De trauma
overdracht reacties hebben een hogere intensiteit. Er is sprake van driedelige relatie; de
angst is zodanig aanwezig dat het lijkt of de patiënt en de therapeut in het gezelschap
zijn van nog een andere persoon; de dader.
de overdracht weerspiegelt de angstervaring en de hulpeloosheid ervaring.
Patiënt zoekt naar almachtige redder; plaatst vaak therapeut in die rol. Wanneer
therapeut die verwachting niet na kan komen (bijv. tegengaan van herbelevingen) kan er
2
,woede ontstaan. De woede verschuift van richting van dader naar richting redder.
dynamiek waarin trauma wordt herhaald (overheersing, seksueel), bij vroegkinderlijk
trauma is de dynamiek intenser; weinig zelf aanwezig --> projectieve identificatie =
stukken of gevoelens van jezelf weggeven aan je hulpverlener.
De getraumatiseerde patiënt zijn vertrouwen is geschonden en kan je er niet van uitgaan
dat dit er in de basis is. Ze gaan er vanuit dat de therapeut niet in staat is hen te helpen,
tot dat het tegendeel is bewezen. Oorlogsveteranen gaan pas een vertrouwensrelatie aan
als ze overtuigd zijn dat de therapeut het traumaverhaal aan kan horen.
De patiënt let op ieder woord/gebaar van de therapeut, in een poging om zichzelf te
beschermen tegen de vijandige reacties die ze verwacht. Hierdoor kan de therapeut
(onbedoeld) bepaalde aspecten van de relatie tussen dader en slachtoffer gaan recreëren.
Deze dynamiek wordt toegeschreven aan de defensieve stijl van projectieve identificatie
van de patiënt. = gevoelens van eerdere relaties projecteren op therapeut.
Traumatische tegenoverdracht
Traumatische tegenoverdracht/plaatsvervangende traumatisering = therapeut
ervaart in mindere mate dezelfde angst, woede en wanhoop als de patiënt. (secundaire
traumatisering = getraumatiseerd raken door traumaverhalen van anderen)
Omvat alle emotionele reacties van de therapeut op de overlevende en op het trauma.
Kan last krijgen van symptomen van PTSS
De betrokkenheid van een therapeut levert een gevaar op voor haar eigen gezondheid.
Als therapeut hier niks mee doet, kan het leiden tot verstoring in de relatie met
patiënt en tot conflicten met vakgenoten.
Therapeuten die werken met getraumatiseerde mensen hebben een duurzaam
ondersteuningssysteem nodig om met deze heftige reacties om te gaan.
Therapeut heeft last van verstoord relatiepatroon; wantrouwen naar mensen, besef
eigen kwetsbaarheid, motieven van anderen steeds meer cynisch bekijken en
pessimistischer tegen over de mens.
Vanuit hulpeloosheid kan de therapeut haar eigen kunnen onderschatten of de
positieve krachten van de patiënt niet opmerken. Ze kan hierdoor het vertrouwen in de
doeltreffendheid van de psychotherapeutische relatie kwijtraken.
Er zijn twee hoofdvalkuilen: teveel empathie (over uren maken, dromen over slachtoffer) en
te weinig empathie (niet willen geloven, vermijden).
Om zich te verdedigen tegen het gevoel van hulpeloosheid probeert de therapeut zich
soms de rol van de redder aan te nemen.
Beschermende rol over patiënt > laat hiermee indirect zien dat ze vind dat patiënt niet
voor zichzelf op kan komen > hoe meer neerleggen bij hulpeloosheid, hoe meer ze de
patiënt onmachtig maakt.
Leidt tot een houding van zelfoverschatting, gaat zichzelf als bijzonder of almachtig
zien.
De 3 meest voorkomende narcistische valstrikken (J. Maltsberger): Ambitie om alles te
genezen, alles te weten en te beminnen
Lukt het niet om de hulpeloosheid weg te krijgen kan de therapeut in verleiding komen
een toevlucht te nemen tot magische en destructieve praktijken.
De therapeut kan zich ook identificeren met de woede van het slachtoffer. Dit kan gericht
zijn naar de dader, toeschouwers, collega’s of de samenleving.
Kan leiden tot gedragingen waardoor de patiënt machteloos wordt gemaakt.
of de therapeut overschaduwt de woede van de cliënt met eigen woede, óf hij gaat
teveel mee in de woede van de patiënt
3
, 4
