SAMENVATTING FAMILIESOCIOLOGIE
Inhoudsopgave
1 Les 1: introductie................................................................................................................................ 3
1.1 Wat betekent familie voor jullie? .............................................................................................. 3
1.2 Wat is mijn gezin? ...................................................................................................................... 3
1.3 Belang van familie ...................................................................................................................... 4
1.4 Intergenerationale solidariteit ................................................................................................... 5
1.5 Belang van huwelijk ................................................................................................................... 6
2 Historisch perspectief op familieverandering in EU ........................................................................ 15
2.1 Deel 1: Grand Narratives ......................................................................................................... 15
2.2 Deel 3: industrialisatie en verandering in familievorm ........................................................... 16
3 Familiebeleid binnen Europa ........................................................................................................... 18
3.1 Wat is familiebeleid?................................................................................................................ 18
3.2 Historische ontwikkeling familiebeleid in EU .......................................................................... 18
3.3 Hedendaags familiebeleid in Europa....................................................................................... 25
3.4 Hoe kunnen we deze variantie verklaren? .............................................................................. 26
3.5 Familiebeleid in België ............................................................................................................. 30
3.6 Impact familiebeleid ................................................................................................................ 33
4 Genderverschillen in huishoudelijke taakverdeling ........................................................................ 36
4.1 Deel 1 & en prevalentie .......................................................................................................... 36
4.2 Deel 2: Theoretische perspectieven ........................................................................................ 42
5 Liefde en Assortive Mating .............................................................................................................. 52
Deel 1: Liefde ........................................................................................................................................ 52
5.1 Wat is liefde? ............................................................................................................................ 52
5.2 Sociologische perspectieven op liefde .................................................................................... 54
5.3 Assortive Mating ...................................................................................................................... 58
Deel 2: Partnermarkt............................................................................................................................ 61
5.4 Het belang van de partnermarkt ............................................................................................. 61
6 Gastles Femma: Combinatie werk, zorg en vrije tijd ...................................................................... 66
6.1 Visie & Probleemanalyse ......................................................................................................... 66
6.2 Oorzaken genderongelijkheid .................................................................................................. 68
6.3 Combinatiemodel?................................................................................................................... 68
6.4 Evenwichtig en kwaliteitsvol combinatiemodel ...................................................................... 69
6.5 Femma in praktijk .................................................................................................................... 69
6.6 Conclusie 1: we hebben impact .............................................................................................. 71
, 6.7 Conclusie 2: maatschappelijke verandering neemt tijd in beslag en niets is verworven! ..... 71
7 scheiding ........................................................................................................................................... 72
7.1 Wat? Conceptualisering ........................................................................................................... 72
7.2 Wie? Persoonlijkheids- en relatiekenmerken ......................................................................... 72
7.3 Waar? Scheiding in de wereld (westers perspectief).............................................................. 73
7.4 Hoe? De legalisering en vergemakkelijking van scheiding ..................................................... 74
7.5 Tweede scheidingen ................................................................................................................ 76
8 Singlehood ........................................................................................................................................ 78
8.1 Wat? De conceptualisering van singles ................................................................................... 78
8.2 Waar? Singlehood als trends in de wereld .............................................................................. 78
8.3 Onderliggende dynamieken .................................................................................................... 80
8.4 Happy single? Stereotypering van singles ............................................................................... 81
9 Sociologische perspectieven op seksueel gedrag ........................................................................... 82
9.1 Seks? ......................................................................................................................................... 82
9.2 Gagnon & Simon (1973): Sexual Scripts .................................................................................. 83
9.3 Samenvattend .......................................................................................................................... 89
10 Intergenerationele mobiliteit ...................................................................................................... 90
10.1 Intergenerationele mobiliteit: Wsat? ...................................................................................... 90
10.2 Indicatoren van intergenerationele mobiliteit: rijkdom, professionele status, opleiding ..... 90
10.3 Theoretische verklaringen voor intergenerationele mobiliteit .............................................. 96
10.4 Conclusie ................................................................................................................................ 100
11 Interfamiliaal geweld ................................................................................................................. 101
11.1 Voorstelling ............................................................................................................................ 101
11.2 IFG........................................................................................................................................... 101
11.3 Risico- en beschermingsfactoren .......................................................................................... 103
11.4 Ketenaanpak .......................................................................................................................... 104
11.5 Doorverwijzing ....................................................................................................................... 105
11.6 Veiligheidsplanning ................................................................................................................ 106
,1 Les 1: introductie
1.1 Wat betekent familie voor jullie?
4 factoren: dichtheid, inclusie, exclusie, weglating
➔ Welke grenzen heb je gekozen om je familie af te bakenen? Heb je enkel het nucleair gezin
opgenomen? Enkel de leden van je huishouden? Obv bloedverwantschap (consanguinity)?
Obv wettelijke band (conjugality)? Wat als er iemand in gescheiden? Heb je ook vrienden
opgenomen? Heb je je huisdier opgenomen?
vb. Hoort een overleden persoon nog tot de familie? Stiefouders? Vrienden? Huisdieren?
God? Muziek? Schoonouders?
=> het concept “familie” verschilt van persoon tot persoon
➔ Zijn er mensen bewust niet opgenomen, of zijn ze gewoon geen deel van je familie? (vb. een
vader waar je geen contact meer mee wilt hebben vs. een nonkel die je gewoon niet kent…)
Mbt afstand (dichtheid)
➔ Op basis van wat heb je de afstand tussen de leden bepaald? Obv emotionele nabijheid? Obv
geografische nabijheid? Obv wettelijke verbintenissen (bv. huwelijkscontract)? Op basis van
een combinatie van deze elementen?
De concepten INCLUSIE, EXCLUSIE, en WEGLATING zijn hierbij belangrijk. Bv. Een man van middelbare
leeftijd kan misschien zeggen dat zijn broers geen deel zijn van zijn familie. Als hij meerdere broers
heeft, en hij neemt geen enkel van hen op in zijn familie, dan gaat het wellicht over weglating, maar
indien hij er slechts een niet van opneemt, dan gaat het wellicht over exclusie..
1.2 Wat is mijn gezin?
-> welke familieleden zijn ook deel van ge gezin
-> zie casussen powerpoint les 1
Verschil gezin en familie op basis van 4 kenmerken: inclusie, dichtheid, exclusie, weglating
Sociologische definitie van familie
It is not likely that the job of specifying what is meant by family will progress rapidly. Consensus would
be … improbable for scholars” (Settles, 1987)
-> (improbpable) Gezinsvormen veranderen continu waardoor een afbakening niet mogelijk is.
-> In het engels spreekt men over onderscheid “nuclear family” en “(extended) family”. In het
Nederlands over gezin en familie…
=> Het concept FAMILIE is een variërend en niet strikt te definiëren begrip (variatie over en binnen
plaats en tijd), omringd door waarden en normen
De omvang van WIE tot een familie behoort varieert over PLAATS EN TIJD
De NORMATIEVE VERWACHTINGEN omtrent hoe je een familie moet vormen varieert over
PLAATS EN TIJD
, Het BELANG dat aan familie gehecht wordt varieert over PLAATS EN TIJD
→ Door studenten al veel verschillende vormen van gezinnen en families – maar
wereldwijd ook heel verschillende vormen!
- Familie en gezin is dus een concept dat veel variatie kent.
- Veel van wat er in sociologie is geschreven over familie is vanuit Westerse invalshoek (zie je
ook in cursus), we proberen dit soms breder te trekken, of in ieder geval correct te kaderen.
(vb. het gaat vaak over het nucleaire gezin)
- Dus nu ook vooral Europese cijfers, maar af en toe wereldwijd
1.3 Belang van familie
-> Overal familie gezien als iets belangrijk. Maar wel variatie tussen landen.
Voor alle onderzochte landen, op vijf na, was familie de hoogst gerangschikte waarde. Van de landen
waar familie niet op de eerste plaats stond, was Nederland het enige land waar respondenten
vrienden als de hoogste prioriteit rangschikten, terwijl Ghana het enige land was waar respondenten
werk boven alles rangschikten. De drie overige landen – de Arabische landen Algerije, Egypte en
Qatar – kregen religie als belangrijkste. In andere Arabische en islamitische landen uit het Midden-
Oosten, zoals Bahrein, Jordanië, Irak, Koeweit, Palestina en Jemen, kwam religie op de tweede plaats
na familie.
Inhoudsopgave
1 Les 1: introductie................................................................................................................................ 3
1.1 Wat betekent familie voor jullie? .............................................................................................. 3
1.2 Wat is mijn gezin? ...................................................................................................................... 3
1.3 Belang van familie ...................................................................................................................... 4
1.4 Intergenerationale solidariteit ................................................................................................... 5
1.5 Belang van huwelijk ................................................................................................................... 6
2 Historisch perspectief op familieverandering in EU ........................................................................ 15
2.1 Deel 1: Grand Narratives ......................................................................................................... 15
2.2 Deel 3: industrialisatie en verandering in familievorm ........................................................... 16
3 Familiebeleid binnen Europa ........................................................................................................... 18
3.1 Wat is familiebeleid?................................................................................................................ 18
3.2 Historische ontwikkeling familiebeleid in EU .......................................................................... 18
3.3 Hedendaags familiebeleid in Europa....................................................................................... 25
3.4 Hoe kunnen we deze variantie verklaren? .............................................................................. 26
3.5 Familiebeleid in België ............................................................................................................. 30
3.6 Impact familiebeleid ................................................................................................................ 33
4 Genderverschillen in huishoudelijke taakverdeling ........................................................................ 36
4.1 Deel 1 & en prevalentie .......................................................................................................... 36
4.2 Deel 2: Theoretische perspectieven ........................................................................................ 42
5 Liefde en Assortive Mating .............................................................................................................. 52
Deel 1: Liefde ........................................................................................................................................ 52
5.1 Wat is liefde? ............................................................................................................................ 52
5.2 Sociologische perspectieven op liefde .................................................................................... 54
5.3 Assortive Mating ...................................................................................................................... 58
Deel 2: Partnermarkt............................................................................................................................ 61
5.4 Het belang van de partnermarkt ............................................................................................. 61
6 Gastles Femma: Combinatie werk, zorg en vrije tijd ...................................................................... 66
6.1 Visie & Probleemanalyse ......................................................................................................... 66
6.2 Oorzaken genderongelijkheid .................................................................................................. 68
6.3 Combinatiemodel?................................................................................................................... 68
6.4 Evenwichtig en kwaliteitsvol combinatiemodel ...................................................................... 69
6.5 Femma in praktijk .................................................................................................................... 69
6.6 Conclusie 1: we hebben impact .............................................................................................. 71
, 6.7 Conclusie 2: maatschappelijke verandering neemt tijd in beslag en niets is verworven! ..... 71
7 scheiding ........................................................................................................................................... 72
7.1 Wat? Conceptualisering ........................................................................................................... 72
7.2 Wie? Persoonlijkheids- en relatiekenmerken ......................................................................... 72
7.3 Waar? Scheiding in de wereld (westers perspectief).............................................................. 73
7.4 Hoe? De legalisering en vergemakkelijking van scheiding ..................................................... 74
7.5 Tweede scheidingen ................................................................................................................ 76
8 Singlehood ........................................................................................................................................ 78
8.1 Wat? De conceptualisering van singles ................................................................................... 78
8.2 Waar? Singlehood als trends in de wereld .............................................................................. 78
8.3 Onderliggende dynamieken .................................................................................................... 80
8.4 Happy single? Stereotypering van singles ............................................................................... 81
9 Sociologische perspectieven op seksueel gedrag ........................................................................... 82
9.1 Seks? ......................................................................................................................................... 82
9.2 Gagnon & Simon (1973): Sexual Scripts .................................................................................. 83
9.3 Samenvattend .......................................................................................................................... 89
10 Intergenerationele mobiliteit ...................................................................................................... 90
10.1 Intergenerationele mobiliteit: Wsat? ...................................................................................... 90
10.2 Indicatoren van intergenerationele mobiliteit: rijkdom, professionele status, opleiding ..... 90
10.3 Theoretische verklaringen voor intergenerationele mobiliteit .............................................. 96
10.4 Conclusie ................................................................................................................................ 100
11 Interfamiliaal geweld ................................................................................................................. 101
11.1 Voorstelling ............................................................................................................................ 101
11.2 IFG........................................................................................................................................... 101
11.3 Risico- en beschermingsfactoren .......................................................................................... 103
11.4 Ketenaanpak .......................................................................................................................... 104
11.5 Doorverwijzing ....................................................................................................................... 105
11.6 Veiligheidsplanning ................................................................................................................ 106
,1 Les 1: introductie
1.1 Wat betekent familie voor jullie?
4 factoren: dichtheid, inclusie, exclusie, weglating
➔ Welke grenzen heb je gekozen om je familie af te bakenen? Heb je enkel het nucleair gezin
opgenomen? Enkel de leden van je huishouden? Obv bloedverwantschap (consanguinity)?
Obv wettelijke band (conjugality)? Wat als er iemand in gescheiden? Heb je ook vrienden
opgenomen? Heb je je huisdier opgenomen?
vb. Hoort een overleden persoon nog tot de familie? Stiefouders? Vrienden? Huisdieren?
God? Muziek? Schoonouders?
=> het concept “familie” verschilt van persoon tot persoon
➔ Zijn er mensen bewust niet opgenomen, of zijn ze gewoon geen deel van je familie? (vb. een
vader waar je geen contact meer mee wilt hebben vs. een nonkel die je gewoon niet kent…)
Mbt afstand (dichtheid)
➔ Op basis van wat heb je de afstand tussen de leden bepaald? Obv emotionele nabijheid? Obv
geografische nabijheid? Obv wettelijke verbintenissen (bv. huwelijkscontract)? Op basis van
een combinatie van deze elementen?
De concepten INCLUSIE, EXCLUSIE, en WEGLATING zijn hierbij belangrijk. Bv. Een man van middelbare
leeftijd kan misschien zeggen dat zijn broers geen deel zijn van zijn familie. Als hij meerdere broers
heeft, en hij neemt geen enkel van hen op in zijn familie, dan gaat het wellicht over weglating, maar
indien hij er slechts een niet van opneemt, dan gaat het wellicht over exclusie..
1.2 Wat is mijn gezin?
-> welke familieleden zijn ook deel van ge gezin
-> zie casussen powerpoint les 1
Verschil gezin en familie op basis van 4 kenmerken: inclusie, dichtheid, exclusie, weglating
Sociologische definitie van familie
It is not likely that the job of specifying what is meant by family will progress rapidly. Consensus would
be … improbable for scholars” (Settles, 1987)
-> (improbpable) Gezinsvormen veranderen continu waardoor een afbakening niet mogelijk is.
-> In het engels spreekt men over onderscheid “nuclear family” en “(extended) family”. In het
Nederlands over gezin en familie…
=> Het concept FAMILIE is een variërend en niet strikt te definiëren begrip (variatie over en binnen
plaats en tijd), omringd door waarden en normen
De omvang van WIE tot een familie behoort varieert over PLAATS EN TIJD
De NORMATIEVE VERWACHTINGEN omtrent hoe je een familie moet vormen varieert over
PLAATS EN TIJD
, Het BELANG dat aan familie gehecht wordt varieert over PLAATS EN TIJD
→ Door studenten al veel verschillende vormen van gezinnen en families – maar
wereldwijd ook heel verschillende vormen!
- Familie en gezin is dus een concept dat veel variatie kent.
- Veel van wat er in sociologie is geschreven over familie is vanuit Westerse invalshoek (zie je
ook in cursus), we proberen dit soms breder te trekken, of in ieder geval correct te kaderen.
(vb. het gaat vaak over het nucleaire gezin)
- Dus nu ook vooral Europese cijfers, maar af en toe wereldwijd
1.3 Belang van familie
-> Overal familie gezien als iets belangrijk. Maar wel variatie tussen landen.
Voor alle onderzochte landen, op vijf na, was familie de hoogst gerangschikte waarde. Van de landen
waar familie niet op de eerste plaats stond, was Nederland het enige land waar respondenten
vrienden als de hoogste prioriteit rangschikten, terwijl Ghana het enige land was waar respondenten
werk boven alles rangschikten. De drie overige landen – de Arabische landen Algerije, Egypte en
Qatar – kregen religie als belangrijkste. In andere Arabische en islamitische landen uit het Midden-
Oosten, zoals Bahrein, Jordanië, Irak, Koeweit, Palestina en Jemen, kwam religie op de tweede plaats
na familie.
