Hoorcollege 12 | Verenging en coöperatie verdiept
_______________________________________________________________________________________
1 | Vereniging: lidmaatschap
1.1 | De essentie van het lidmaatschap, rechten en verplichtingen
Vrijheid van vereniging
HR Orde van Registeradviseurs Nederland/Staat
Casus | De Orde van Registeradviseurs Nederland verzet zich tegen verplicht lidmaatschap NBA (Nederlandse
Beroepsvereniging Accountants).
Ze betogen dat dit een inbreuk is op:
Artikel 11 EVRM: recht op vrije vergadering en vereniging
Artikel 9 EVRM: vrijheid gedachte, geweten en godsdienst
Artikel 10 EVRM: vrijheid van meningsuiting
Rechtsvraag | Is de NBA een vereniging in de zin van artikel 11 EVRM?
Essentie | De toets van het EHRM (door de Hoge Raad):
1. Opgericht bij wet, niet door individuen
2. Inbedding in structuren van Staat
3. Nastreven algemeen belang
4. Administratieve, regulerende tuchtrechtelijke taken; publiekrechtelijk toezicht
Als aan deze criteria is voldaan, dan is er geen vereniging in de zin van artikel 11 EVRM en valt deze niet onder de
verenigingsvrijheid en kan het lidmaatschap verplicht kan worden gesteld.
Uit artikel 11 vloeit voort:
• Negatieve verenigingsvrijheid: niemand kan gedwongen lid te worden van een vereniging
• Hindercriterium: oprichting door overheid van een beroepsorganisatie, mag oprichting van andere
beroepsorganisaties niet verhinderen
NBA?
1. Opgericht bij wet, niet door individuen: ja
2. Inbedding in structuren van Staat: ja
3. Nastreven algemeen belang: behartigen belangen accountants als dienaren van een openbare taak (controleren
jaarrekening)
4. Administratieve, regulerende tuchtrechtelijke taken; publiekrechtelijk toezicht: bijvoorbeeld de bevoegdheid om
verplichte permanente educatie en toetsing op te leggen.
De NBA is geen vereniging in de zin van artikel 11 EVRM en het lidmaatschap kan verplicht worden gesteld.
Overige stellingen van OvRan waar de Hoge Raad niet op in gaat
De OvRan betoogt dat de NBA een belangenclub is van Big Four; ondernemersvereniging met privaatrechtelijke
kenmerken. Het algemeen belang staat hier niet voorop en je zou op basis hiervan kunnen zeggen dat de NBA een
privaatrechtelijke organisatie is en hierdoor dus wel onder artikel 11 EVRM valt en het lidmaatschap niet verplicht zou
mogen zijn.
Lidmaatschapsverhouding
Het lidmaatschap is een rechtsverhouding tussen de rechtspersoon en het lid. Het lidmaatschap wordt
bepaald door wet, statuten, genomen besluiten van de vereniging en redelijkheid en billijkheid. Statuten en
genomen besluiten kunnen de lidmaatschapsverhouding aanvullen, zoals het besluit over de contributie.
De vereniging vormt een samenwerkingsverband van leden maar heeft een eigen juridische entiteit, neemt
zelfstandig deel aan het maatschappelijk verkeer en functionarissen van de vereniging voeren vaak de
maatschappelijke activiteiten uit. Niet altijd draait alles om de lidmaatschapsverhouding, maar vooral om de
maatschappelijke activiteiten van de vereniging.
, 1.2 | Toetreding tot de vereniging: originaire verkrijging
Een lidmaatschapsverhouding kan ontstaan door een tweezijdige rechtshandeling tussen een bestaande
vereniging en een toetredend lid (overeenkomstenrecht van toepassing). Toetreding tot een vereniging heeft
een dubbel karakter volgens Scholten en Maeijer: (i) een overeenkomst met de vereniging en (ii) een
onderwerping aan het verenigingsverband.
Uitgangspunt: bestuur besluit over toetreding
De vrijheid van vereniging omvat twee elementen:
a. Positieve verenigingsvrijheid: recht om vereniging op te richten en om toe te treden tot een vereniging.
b. Negatieve verenigingsvrijheid: niemand kan worden gedwongen lid te worden van een vereniging (of
toch wel?)
De verplichte toetreding is niet toegestaan, tenzij…bijvoorbeeld beroepsorganisatie of atcoöperatie.
De toetreding van een lid tot een vereniging wordt beslist door het bestuur. Echter, als het bestuur de
toelating weigert, kan de algemene vergadering later alsnog tot toelating beslissen (art. 2:33 BW). Tenzij de
statuten anders bepalen, zijn deze wettelijke regels van toepassing (art. 2:52 BW), maar een afwijkende
statutaire regeling moet schriftelijk zijn vastgelegd.
HR Vereniging Oud-Volendam
Essentie | r.o. 5.2..2.2.
Het bestuur beslist op grond van artikel 2:33 BW over de toelating als lid. Er hoeft echter geen uitdrukkelijk
toelatingsbesluit te zijn. Men kan dit ook afleiden uit gedragingen/uitlatingen van het bevoegde orgaan die er, mede
op grond van artikel 3:35 BW, toe leiden dat men redelijkerwijs mocht denken dat hij toegelaten was als lid. Het
bestuur heeft het vertrouwen opwekt dat het lid was toegelaten, dus de persoon is daadwerkelijk lid geworden.
Criteria voor toelating leden
De statuten of een reglement van een vereniging kunnen criteria vaststellen voor de toelating van leden.
Discriminatie op basis van geslacht, huwelijkse status, nationaliteit of andere identiteitskenmerken is
toegestaan binnen een vereniging.
Statutaire kwaliteitseisen voor lidmaatschap
Statuten kunnen eisen stellen aan leden, bijvoorbeeld voor beroepsverenigingen. Besluiten tot toelating in
strijd met deze eisen zijn nietig (art. 2:14 BW)
Openbaar aanbod tot toetreding
De statuten van een vereniging kunnen de verkrijging van het lidmaatschap regelen zonder speci ek besluit
van toelating. Dit betekent dat de statuten kunnen bepalen dat iedereen als lid kan toetreden, waarmee de
vereniging een open karakter krijgt. In dit geval ontstaat het lidmaatschap door simpelweg aanmelding bij
de vereniging, zonder expliciet besluit tot toelating.
fl fi
_______________________________________________________________________________________
1 | Vereniging: lidmaatschap
1.1 | De essentie van het lidmaatschap, rechten en verplichtingen
Vrijheid van vereniging
HR Orde van Registeradviseurs Nederland/Staat
Casus | De Orde van Registeradviseurs Nederland verzet zich tegen verplicht lidmaatschap NBA (Nederlandse
Beroepsvereniging Accountants).
Ze betogen dat dit een inbreuk is op:
Artikel 11 EVRM: recht op vrije vergadering en vereniging
Artikel 9 EVRM: vrijheid gedachte, geweten en godsdienst
Artikel 10 EVRM: vrijheid van meningsuiting
Rechtsvraag | Is de NBA een vereniging in de zin van artikel 11 EVRM?
Essentie | De toets van het EHRM (door de Hoge Raad):
1. Opgericht bij wet, niet door individuen
2. Inbedding in structuren van Staat
3. Nastreven algemeen belang
4. Administratieve, regulerende tuchtrechtelijke taken; publiekrechtelijk toezicht
Als aan deze criteria is voldaan, dan is er geen vereniging in de zin van artikel 11 EVRM en valt deze niet onder de
verenigingsvrijheid en kan het lidmaatschap verplicht kan worden gesteld.
Uit artikel 11 vloeit voort:
• Negatieve verenigingsvrijheid: niemand kan gedwongen lid te worden van een vereniging
• Hindercriterium: oprichting door overheid van een beroepsorganisatie, mag oprichting van andere
beroepsorganisaties niet verhinderen
NBA?
1. Opgericht bij wet, niet door individuen: ja
2. Inbedding in structuren van Staat: ja
3. Nastreven algemeen belang: behartigen belangen accountants als dienaren van een openbare taak (controleren
jaarrekening)
4. Administratieve, regulerende tuchtrechtelijke taken; publiekrechtelijk toezicht: bijvoorbeeld de bevoegdheid om
verplichte permanente educatie en toetsing op te leggen.
De NBA is geen vereniging in de zin van artikel 11 EVRM en het lidmaatschap kan verplicht worden gesteld.
Overige stellingen van OvRan waar de Hoge Raad niet op in gaat
De OvRan betoogt dat de NBA een belangenclub is van Big Four; ondernemersvereniging met privaatrechtelijke
kenmerken. Het algemeen belang staat hier niet voorop en je zou op basis hiervan kunnen zeggen dat de NBA een
privaatrechtelijke organisatie is en hierdoor dus wel onder artikel 11 EVRM valt en het lidmaatschap niet verplicht zou
mogen zijn.
Lidmaatschapsverhouding
Het lidmaatschap is een rechtsverhouding tussen de rechtspersoon en het lid. Het lidmaatschap wordt
bepaald door wet, statuten, genomen besluiten van de vereniging en redelijkheid en billijkheid. Statuten en
genomen besluiten kunnen de lidmaatschapsverhouding aanvullen, zoals het besluit over de contributie.
De vereniging vormt een samenwerkingsverband van leden maar heeft een eigen juridische entiteit, neemt
zelfstandig deel aan het maatschappelijk verkeer en functionarissen van de vereniging voeren vaak de
maatschappelijke activiteiten uit. Niet altijd draait alles om de lidmaatschapsverhouding, maar vooral om de
maatschappelijke activiteiten van de vereniging.
, 1.2 | Toetreding tot de vereniging: originaire verkrijging
Een lidmaatschapsverhouding kan ontstaan door een tweezijdige rechtshandeling tussen een bestaande
vereniging en een toetredend lid (overeenkomstenrecht van toepassing). Toetreding tot een vereniging heeft
een dubbel karakter volgens Scholten en Maeijer: (i) een overeenkomst met de vereniging en (ii) een
onderwerping aan het verenigingsverband.
Uitgangspunt: bestuur besluit over toetreding
De vrijheid van vereniging omvat twee elementen:
a. Positieve verenigingsvrijheid: recht om vereniging op te richten en om toe te treden tot een vereniging.
b. Negatieve verenigingsvrijheid: niemand kan worden gedwongen lid te worden van een vereniging (of
toch wel?)
De verplichte toetreding is niet toegestaan, tenzij…bijvoorbeeld beroepsorganisatie of atcoöperatie.
De toetreding van een lid tot een vereniging wordt beslist door het bestuur. Echter, als het bestuur de
toelating weigert, kan de algemene vergadering later alsnog tot toelating beslissen (art. 2:33 BW). Tenzij de
statuten anders bepalen, zijn deze wettelijke regels van toepassing (art. 2:52 BW), maar een afwijkende
statutaire regeling moet schriftelijk zijn vastgelegd.
HR Vereniging Oud-Volendam
Essentie | r.o. 5.2..2.2.
Het bestuur beslist op grond van artikel 2:33 BW over de toelating als lid. Er hoeft echter geen uitdrukkelijk
toelatingsbesluit te zijn. Men kan dit ook afleiden uit gedragingen/uitlatingen van het bevoegde orgaan die er, mede
op grond van artikel 3:35 BW, toe leiden dat men redelijkerwijs mocht denken dat hij toegelaten was als lid. Het
bestuur heeft het vertrouwen opwekt dat het lid was toegelaten, dus de persoon is daadwerkelijk lid geworden.
Criteria voor toelating leden
De statuten of een reglement van een vereniging kunnen criteria vaststellen voor de toelating van leden.
Discriminatie op basis van geslacht, huwelijkse status, nationaliteit of andere identiteitskenmerken is
toegestaan binnen een vereniging.
Statutaire kwaliteitseisen voor lidmaatschap
Statuten kunnen eisen stellen aan leden, bijvoorbeeld voor beroepsverenigingen. Besluiten tot toelating in
strijd met deze eisen zijn nietig (art. 2:14 BW)
Openbaar aanbod tot toetreding
De statuten van een vereniging kunnen de verkrijging van het lidmaatschap regelen zonder speci ek besluit
van toelating. Dit betekent dat de statuten kunnen bepalen dat iedereen als lid kan toetreden, waarmee de
vereniging een open karakter krijgt. In dit geval ontstaat het lidmaatschap door simpelweg aanmelding bij
de vereniging, zonder expliciet besluit tot toelating.
fl fi
