Samenvatting strafrecht

LES 12-14: BURGERLIJK RECHT EN STRAFRECHT
BEGINSELEN VAN STRAFRECHT

HISTORIEK


BURGERRECHTELIJKE VERSUS STRAFRECHTELIJKE AANSPRAKELIJKHEID




HISTORIEK EN MAATSCHAPPELIJK KADER


1. HISTORISCH OVERZICHT

- Straffen is iets van alle tijden
- Er is altijd een manier geweest om te tonen dat men iets niet oke vindt en hoe men gaat straffen
- Archaïsche stelsels
o Oog om oog, tand om tand
 Je hebt mij pijngedaan, dus ik mag jou ook pijn doen
o Verbod van eigenrichting
 Heft in eigen handen nemen
o Horizontale relatie (vandaag de dag verticale relatie)
 Er was niemand die helemaal bovenaan stond die straf bepaalde
 Strijd, tweegevecht waar ze het gingen uitvechten
 Vrij primitieve manier
o Recht van sterkste > gerechtigheid
 Maatschappij die vrij gewelddadig was

61

, - Middeleeuwen
o Vanaf 13e E.: feodale vorsten bemiddelen => vrede
 Verstedelijking begon meer een rol te spelen
 Eigen grondgebied door vorsten die probeerde te bemiddelen
o Vermening Germaans gewoonterecht (accusatoir = horizontaal = tegensprekelijk) en Romeins canonieke recht
(inquisitoir = men gaat op onderzoek uit, op basis van vaststellingen stappen ondernemen, nadien mag je je
gaan verdedigen (accusatoir))
o Bewijslast bij beklaagde
 Vandaag ligt dat bij het openbaar ministerie
 Aantonen dat je bv. Geen heks was
o Willekeur
o Wrede straffen (lijfstraffen)
- De verlichting (17e – 18e eeuw)
o Meer rationeel naar dingen kijken (minder vanuit emoties)
o Onmenselijke behandelingen willen niet meer
o Reactie op excessen Ancien Régime
o Magna charta = burger beschermen tegen willekeurig overheidsoptreden.
 Hoe?
 Legaliteitsbeginsel = alles dat we nu bestraffen staat opgenomen in de wet
 Subsidiariteitsbeginsel = indien we geen andere mogelijkheid zien, gaan we straffen
o Eerst op andere manieren proberen de situatie aan te pakken
 Proportionaliteitsbeginsel = straffen zijn volgens de zwaarte van je misdrijf
o Reactie op excessen Ancien Régime
o Magna charta
o Codificatie van Napoleon = strafprocedure wordt duidelijk vastgelegd
 Code d’instruction criminelle 1808
 Code pénal 1810
- Huidig strafrecht
o Strafwetboek 1867
o Wetboek van strafvordering 1808
 Voorstellen tot vernieuwing
 Wijzigingen en uitholling door rechtspraak


2. WAAROM MOET MEN STRAFFEN?

- Theorieën over straffen:
o Klassieke leer:
 1ste helft 19e eeuw
 Recht op bestraffing: sociaal contract
 Misdrijf = overtreding strafwet
 Mens = rationeel, vrije wil, “goed en kwaad” - je weet wat goed en kwaad is, dus je mag gestraft
worden, om welke reden dan ook (bv. Cleptomanie is geen reden om te mogen stelen, want je weet
wat kan en niet kan, je bent een rationeel wezen, dus je wordt gestraft)
 Zonder schuld geen straf
 Doel straf was dat mensen gingen nadenken over wat ze gedaan hebben en tot inzicht
komen MAAR dit werkte niet
 Straf hangt af van ernst misdrijf
 Schade
 Schuld dader
 Vaste straffen

62