Samenvatting volledig boek en begrippenlijst van KST - resultaat 17/20

SAMENVATTING: KLASSIEKE
SOCIOLOGEN EN HUN ERFENIS
INLEIDING

 Ideeën meest gewaagd op moment van ontstaan
o Ook voor de producten van de sociologische verbeelding
 Sociologische verbeelding
o Subjectieve, existentieel gewortelde bedoeling
 Geen twee sociologen denken hetzelfde over de sociale werkelijkheid
o Op dat vlak is sociologische traditie eerder verwant aan de filosofie dan aan positieve
wetenschappen

SAINT-SIMON EN COMTE – SOCIOLOGIE ALS EEN POSITIEVE WETENSCHAP

HET FRUSTRERENDE VOORBEELD VAN DE NATUURWETENSCHAP

 Sociologie als ‘echte’ wetenschap?
o Nog geen precieze voorspellingen,… gedaan
 Veel oneens gezindheid

GIAMBATTISTA VICO EN DE NUOVO SCIENZA

 Jongere tijdgenoot van Newton
 Vurige pleitbezorger van de humane wetenschappen
 Dacht dat de sociale werkelijkheid door mensen wordt gemaakt
o Beter dan eender welk natuurkundig fenomeen verstaan, want alleen wat we zelf
scheppen kunnen we echt begrijpen
 Toekomst van de humane wetenschap noemde hij ‘Nuovo Scienza’
o Nieuwe wetenschap
o Dacht dat die ooit verder zou staan dan de natuurkunde
 Enige socioloog die niet onder indruk was van natuurkunde was Comte
o ‘Vader’ van de sociologie

COMTES MEGALOMANIE

 Ambitie van Comte reikte ver
o Reorganisatie van alle wetenschappen op het oog onder supervisie van de sociologie
 Sociologie als overkoepelende wetenschap
o Als enige wetenschap de ‘volledige mensheid’ als voorwerp
o Voor de sociologie bestond weggelegd voor religie en metafysica
 Maar disciplines streefden naar samenhang, orde en overzicht
 Nieuwe synthese nodig voor de moderne industriële tijd
o Niet gebaseerd op speculatie en verbeelding, maar op feiten
o Taak van de sociologie

1

,  Erfgenaam van de religie en metafysica
 Behoorden tot de kindertijd en de puberteit van de mensheid
o Moment van volwassenwording
 Voelde zich een seculiere Mozes die mensheid binnenleidde in het beloofde land van de
wetenschap
 Einde van zijn leven begon hij een ‘Cultus van de Mensheid’
o Met zichzelf als hogepriester
o Vieren dat positieve tijdperk was aangebroken

DE BUITENISSIGE LEVENSWANDEL DER POSITIVISTEN

 Pleitbezorgers van positivisme in beginjaren extreme figuren
o Comte, Henri de Saint-Simon,…
o Koppige megalomane en uitzinnige figuren
o Leiden marginaal bestaan
 Zoveel over voor hun ideeën dat ze er hun leven voor over hadden
 Hun dromen gevolgd door een ontgoocheling
o Mislukte zelfmoordpoging bij Comte en Saint-Simon
 Positivisme = wetenschappelijk totalitarisme
o Wil mensen en dingen te pakken krijgen
 Hen op een juiste plaats zetten om optimaal te functioneren
 Waan van positivisme onze harten en geesten veroverd
o Hun ideeën vandaag in onze geest
 Idee dat feitenkennis onze koers moet bepalen
 Idee dat kennis efficiënt handelen moet bevorderen
 …

SAINT-SIMON, DE KAREL DE GROTE VAN DE WETENSCHAP

 Comtes leermeester
 Grootheidswaan
 Nam deel als tiener aan de Amerikaanse revolutie
o Probeerde terwijl koning van Mexico te overtuigen voor het graven van het
Panamakanaal
 Terug in Europa ging hij in zaken en erna verder studeren
 Ontwierp plannen voor reorganisatie van het onderwijs en opvoeding in Frankrijk
 Franse revolutie streefde naar broederlijkheid en tegen voorrechten v/d adel (zijn eigen stand)
o Werd opgesloten
 Daar verscheen Karel de Grote in zijn droom
 Na vrijlating startte encyclopedisch project
o Honger naar kennis
 Alles wat er te weten viel zou in 1 hoofd samen komen, dat van hem
 Synthese van alle wetenschappen
 Huwelijksaanzoek aan Madame de Staël
o Volgens hem enige vrouw die zijn plannen zou begrijpen
o Het werd niets

2

, Filosofie: werklustig zijn (idee dat de mens moet werken)
 Bracht veel werken uit (stroom van plannen)
o Benaderde verschillende mensen (bv Napoleon, andere machthebbers,…) en probeerde
hen te bekeren tot de ‘positieve filosofie’

WAANZIN ALS ERETITEL – DE ONTDEKKING VAN ‘LE PRINCIPE ORGANISATEUR’

 Kennis van natuurwetten kon dienen als geneesmiddel voor de mensheid volgens Saint-Simon
o Wetenschap was al zover gekomen
 Fysico-politiek
o Zou grondslag vormen voor organisatie van het leven
o Wet van de zwaartekracht zou ook grondslag moeten zijn van de maatschappelijke orde
 Resultaat: herinrichting van de Europese samenleving
 Natie evenredig aan zwaartekracht beperkt blijven in omvang en invloedsfeer
 Saint-Simon vatte nieuwe kennis op als een soort waanzin
o Veel mensen noemde hem/zijn ideeën krankzinnig
 Beschouwde als compliment
o Kennis die hij op het oog had was grootste waanzin van allemaal
 Wou alle kennis samenbrengen
 Weinig wetenschappers tot instaat
de
 18 eeuw periode van revolutie en onrust  nood aan organisatie
o Organiserend principe
 Saint-Simon: ‘positieve filosofie’ in het leven roepen
 Doel: maatschappelijke orde in overeenstemming brengen met de
kosmische orde
 Kennis verspreiden, verbeteren en toepassen en samenvatten tot één
groot geheel
o Beschouwde dit idee als zijn grote ontdekking

POLITIEK ALS WETENSCHAP VAN PRODUCTIE

 ‘Regering’ vervangen door een ‘bestuur’
o Een bestuur dat niet toevertrouwd zou zijn aan de elites zoals de regering
o Bestuur uitgeoefend door de natuurlijke leiders van de maatschappij, de leiders van de
productie
o Parlement moest hervormd worden
 Drie kamers
 1ste kamer: Kamer van Uitvinding
 2de kamer: Kamer van Onderzoek
 3de kamer: Kamer van Uitvoering
 Saint-Simon dacht aan combinatie van directe democratie en wetenschappelijk despotisme

SAINT-SIMONS GEDACHTE-EXPERIMENT – LE PARABOLE

 Volgens hem hervorming van regering en parlement niet genoeg
o Hele samenleving hervormen


3

,  Doel: werk goed combineren
o Het land zien als één grote organisatie, één groot bedrijf
 Tijdperk van de organisatie
o Waarbij geleerden, kunstenaars en bedrijfsleiders het land in handen moeten nemen

ARBEID EN LIEFDE

 Doel reorganisatie: nijvere samenleving, vestiging van een industriële samenleving in de echte zin
van het woord
 Arbeidzaam leven voor lagere volksklassen
o Door goed voedsel, onderwijs
 Rationele en efficiënte werkverdeling
o Saint-Simon ijverde hiervoor
o Werk wetenschappelijk organiseren
 Met een beloning evenredig aan het werk dat je deed
 Geen liefdadigheid en armenzorg meer
o Groots mogelijke hoeveelheid arbeid geven aan de armen
 Maar maatschappij verhard niet
 Liefde zou in het geheel niet verdwijnen
 Zou het hoofdbestanddeel van arbeid zijn
o Mensen moeten elkaar liefhebben, helpen en ondersteunen
o Altruïsme (volgens Comte later)
 In 1 klap samenleving verlost van armoede (lastigste probleem)

TOUT PAR L’INDUSTRIE, TOUT POUR ELLE

 Saint-Simon tot utopistische socialisten gerekend
o Predikte niet veel socialisme
 Was niet tegen private eigendom en sprak niet over revolutie
o Stelde een vraag over eigendom hoe het kon worden hervormd om de productiviteit te
verhogen
o Protesteerde tegen een maatschappij die de hardwerkende onvoldoende beloond
 Maar zweeg over grove ongelijkheden en hoe die ongedaan maken

DE SAINT-SIMONISTEN

 Aanhangers van hem in Frankrijk, Duitsland en Engeland gingen een stap verder
o Bepleitten afschaffing van privaat bezit
o Halfmystiek geloof in samenwerking en mensenliefde
 Mensen moeten beseffen dat ze van elkaar afhankelijk waren
 Een soort sekte

SAINT-SIMON TUSSEN ZELFOVERSCHATTING EN ZELFMEDELIJDEN

 Zijn financiële middelen waren uitgeput
o Schreef veel bedelbrieven, maar bleven onbeantwoord
 Vond hij onbegrijpelijk

4