Samenvatting Risicomanagement
Inhoudsopgave
1 Risico’s en risicomanagement...................................................................................................................... 2
1.1 Behoefte aan zekerheid.................................................................................................................................3
1.2 Introductie van het begrip risico....................................................................................................................3
1.3 Globale begripsbepaling van risicomanagement...........................................................................................3
1.5 Redenen voor risicomanagement...................................................................................................................3
2 Risico’s nader beschouwd............................................................................................................................ 3
2.1 Definities en beschouwingen van risico’s.......................................................................................................3
2.2 Dynamische en statische risico’s....................................................................................................................4
2.4 Indeling risico’s naar soorten – risicocategorieën..........................................................................................5
2.5 Indeling van risico’s naar grootte...................................................................................................................6
3 Risicomanagement, wat is dat?................................................................................................................... 7
3.1 COSO definitie van Enterprise Risk Management..........................................................................................7
3.2 Doelstellingen van risicomanagement...........................................................................................................8
3.2.1 Strategische doelstellingen.....................................................................................................................8
3.2.2 Risicomanagementdoelstellingen...........................................................................................................8
3.3 Risicomanagementbeleid...............................................................................................................................8
3.3.1 Onderdelen risicomanagementbeleid....................................................................................................9
3.2.2 Randvoorwaarden voor een goed risicomanagementbeleid.................................................................9
3.4 Plaats van risicomanagement in de organisatie............................................................................................9
3.4.1 Risicomanager.........................................................................................................................................9
3.4.2 Taken van de risicomanager.................................................................................................................10
3.5 Risicomanagementproces............................................................................................................................10
3.5.1 Risicomanagement en de strategische planning en realisatie.............................................................10
3.6 Bewaking van het proces.............................................................................................................................11
4 Risicomanagementproces.......................................................................................................................... 11
4.1.1 Context..................................................................................................................................................11
4.1.2 Risico’s in relatie met de doelstellingen...............................................................................................12
4.1.3 Risk appetite.........................................................................................................................................12
4.1.4 Risk bearing capacity............................................................................................................................12
4.1.5 Risk tolerance........................................................................................................................................12
4.2 Planning van het proces...............................................................................................................................13
4.3 Proces nader onder de loep..........................................................................................................................13
4.3.1 Stap 1: risico-identificatie.....................................................................................................................13
4.3.2 Stap 2: risicobeoordeling......................................................................................................................13
4.3.3 Stap 3: risicobeheersing........................................................................................................................13
4.3.4 Stap 4: monitoring en evaluatie............................................................................................................13
4.3.5 Continu proces......................................................................................................................................14
4.5 Hulpmiddelen bij risicomanagement...........................................................................................................14
1
,5 Risico-identificatie..................................................................................................................................... 14
5.1 Aanpak van de risico-identificatie................................................................................................................14
5.1.1 Structuur van de risico-identificatie.....................................................................................................14
5.1.2 Enkele benaderingen van risico-identificatie........................................................................................14
5.2 Praktische werkwijzen voor risico-identificatie............................................................................................14
Vlinderdasmodel................................................................................................................................................15
6 Risico-evaluatie......................................................................................................................................... 15
7 Risicobeheersing....................................................................................................................................... 18
7.1 Risicobeheersing – de kern van risicomanagement.....................................................................................18
7.2 Uitgangspunten bij risicobeheersing............................................................................................................18
7.2.1 Inspanning en kosten van maatregelen versus de baten.....................................................................18
7.3 Risicobeheersstrategieën........................................................................................................................ 19
7.4 Vermijden van risico’s............................................................................................................................. 19
7.5 Verminderen van risico’s......................................................................................................................... 19
7.5.1 Aspecten verminderen van risico’s.......................................................................................................20
7.6 Monitoren.............................................................................................................................................. 20
1 Risico’s en risicomanagement
2
, 1.1 Behoefte aan zekerheid
Maslow onderscheidt vijf fundamentele typen van menselijke behoeften, die gerangschikt
zijn op belangrijkheid van onder naar boven. Veiligheid en zekerheid belangrijk voor individu.
1.2 Introductie van het begrip risico
Risico is een begrip dat in de loop van der tijd verandert en diverse interpretaties kent.
Risico’s hebben altijd twee dimensies:
- De mogelijkheid dat de gebeurtenis zich voordoet.
Kwantitatief: een uitkomst van een getal tussen 0 en 1
Kwalitatief: een uitkomst uitgedrukt in woorden; kans op … groot/ klein
- De omvang van de gevolgen als de gebeurtenis zich voordoet.
Kwantitatief: uitgedrukt in een getal; aantal slachtoffers 10.000
Kwalitatief: het gevolg is zeer groot/ zeer klein
1.3 Globale begripsbepaling van risicomanagement
De wereld veranderd voortdurende op een hoog tempo en heeft verschillende effecten. Door
het tempo waarmee de wereld verandert heet het ook wel een VUCA-wereld:
- Volatiel/ vluchtig (Volatile)
- Onvoorspelbaar (Unpredictable)
- Complex (Complex) lastige te berekenen
- Ambigu (Ambigous) men niet eens met de beoordeling
1.5 Redenen voor risicomanagement
Risicomanagement wordt in de eerste plaats toegepast door organisaties om structuur te
geven aan de bescherming van hun continuïteit en de realisatie van hun doelstellingen. Er
zijn externe invloedsfactoren die de toepassing van risicomanagement aanraden:
- Voorzorgsbeginsel.
- Corporate governance: een systeem van richtlijnen voor bestuur van een organisatie.
- Aansprakelijkheidsdenken: verschillende wetgeving voor uitvoeringsbesluiten.
- Veiligheidskeurmerken.
2 Risico’s nader beschouwd
2.1 Definities en beschouwingen van risico’s
De definitie van risico’s:
3
Inhoudsopgave
1 Risico’s en risicomanagement...................................................................................................................... 2
1.1 Behoefte aan zekerheid.................................................................................................................................3
1.2 Introductie van het begrip risico....................................................................................................................3
1.3 Globale begripsbepaling van risicomanagement...........................................................................................3
1.5 Redenen voor risicomanagement...................................................................................................................3
2 Risico’s nader beschouwd............................................................................................................................ 3
2.1 Definities en beschouwingen van risico’s.......................................................................................................3
2.2 Dynamische en statische risico’s....................................................................................................................4
2.4 Indeling risico’s naar soorten – risicocategorieën..........................................................................................5
2.5 Indeling van risico’s naar grootte...................................................................................................................6
3 Risicomanagement, wat is dat?................................................................................................................... 7
3.1 COSO definitie van Enterprise Risk Management..........................................................................................7
3.2 Doelstellingen van risicomanagement...........................................................................................................8
3.2.1 Strategische doelstellingen.....................................................................................................................8
3.2.2 Risicomanagementdoelstellingen...........................................................................................................8
3.3 Risicomanagementbeleid...............................................................................................................................8
3.3.1 Onderdelen risicomanagementbeleid....................................................................................................9
3.2.2 Randvoorwaarden voor een goed risicomanagementbeleid.................................................................9
3.4 Plaats van risicomanagement in de organisatie............................................................................................9
3.4.1 Risicomanager.........................................................................................................................................9
3.4.2 Taken van de risicomanager.................................................................................................................10
3.5 Risicomanagementproces............................................................................................................................10
3.5.1 Risicomanagement en de strategische planning en realisatie.............................................................10
3.6 Bewaking van het proces.............................................................................................................................11
4 Risicomanagementproces.......................................................................................................................... 11
4.1.1 Context..................................................................................................................................................11
4.1.2 Risico’s in relatie met de doelstellingen...............................................................................................12
4.1.3 Risk appetite.........................................................................................................................................12
4.1.4 Risk bearing capacity............................................................................................................................12
4.1.5 Risk tolerance........................................................................................................................................12
4.2 Planning van het proces...............................................................................................................................13
4.3 Proces nader onder de loep..........................................................................................................................13
4.3.1 Stap 1: risico-identificatie.....................................................................................................................13
4.3.2 Stap 2: risicobeoordeling......................................................................................................................13
4.3.3 Stap 3: risicobeheersing........................................................................................................................13
4.3.4 Stap 4: monitoring en evaluatie............................................................................................................13
4.3.5 Continu proces......................................................................................................................................14
4.5 Hulpmiddelen bij risicomanagement...........................................................................................................14
1
,5 Risico-identificatie..................................................................................................................................... 14
5.1 Aanpak van de risico-identificatie................................................................................................................14
5.1.1 Structuur van de risico-identificatie.....................................................................................................14
5.1.2 Enkele benaderingen van risico-identificatie........................................................................................14
5.2 Praktische werkwijzen voor risico-identificatie............................................................................................14
Vlinderdasmodel................................................................................................................................................15
6 Risico-evaluatie......................................................................................................................................... 15
7 Risicobeheersing....................................................................................................................................... 18
7.1 Risicobeheersing – de kern van risicomanagement.....................................................................................18
7.2 Uitgangspunten bij risicobeheersing............................................................................................................18
7.2.1 Inspanning en kosten van maatregelen versus de baten.....................................................................18
7.3 Risicobeheersstrategieën........................................................................................................................ 19
7.4 Vermijden van risico’s............................................................................................................................. 19
7.5 Verminderen van risico’s......................................................................................................................... 19
7.5.1 Aspecten verminderen van risico’s.......................................................................................................20
7.6 Monitoren.............................................................................................................................................. 20
1 Risico’s en risicomanagement
2
, 1.1 Behoefte aan zekerheid
Maslow onderscheidt vijf fundamentele typen van menselijke behoeften, die gerangschikt
zijn op belangrijkheid van onder naar boven. Veiligheid en zekerheid belangrijk voor individu.
1.2 Introductie van het begrip risico
Risico is een begrip dat in de loop van der tijd verandert en diverse interpretaties kent.
Risico’s hebben altijd twee dimensies:
- De mogelijkheid dat de gebeurtenis zich voordoet.
Kwantitatief: een uitkomst van een getal tussen 0 en 1
Kwalitatief: een uitkomst uitgedrukt in woorden; kans op … groot/ klein
- De omvang van de gevolgen als de gebeurtenis zich voordoet.
Kwantitatief: uitgedrukt in een getal; aantal slachtoffers 10.000
Kwalitatief: het gevolg is zeer groot/ zeer klein
1.3 Globale begripsbepaling van risicomanagement
De wereld veranderd voortdurende op een hoog tempo en heeft verschillende effecten. Door
het tempo waarmee de wereld verandert heet het ook wel een VUCA-wereld:
- Volatiel/ vluchtig (Volatile)
- Onvoorspelbaar (Unpredictable)
- Complex (Complex) lastige te berekenen
- Ambigu (Ambigous) men niet eens met de beoordeling
1.5 Redenen voor risicomanagement
Risicomanagement wordt in de eerste plaats toegepast door organisaties om structuur te
geven aan de bescherming van hun continuïteit en de realisatie van hun doelstellingen. Er
zijn externe invloedsfactoren die de toepassing van risicomanagement aanraden:
- Voorzorgsbeginsel.
- Corporate governance: een systeem van richtlijnen voor bestuur van een organisatie.
- Aansprakelijkheidsdenken: verschillende wetgeving voor uitvoeringsbesluiten.
- Veiligheidskeurmerken.
2 Risico’s nader beschouwd
2.1 Definities en beschouwingen van risico’s
De definitie van risico’s:
3
