Samenvatting Sociologie H1 tm H8

Sociologie periode 1

Drie sociologische perspectieven

Structureel functionalisme De samenleving is een complex systeem en
bestaat uit allemaal subsystemen. Die
samenhangen en bijdragen aan het
functioneren van de samenleving
Conflictsociologie Samenleving bestaat uit ongelijkheid,
hierdoor ontstaan conflicten die
veranderingen veroorzaken
Symbolisch interactionisme Richt zich op sociale interacties tussen
mensen in de samenleving

Les 1: hoofdstuk 1 en 3

Leerdoelen H1
 Begrip sociologie omschrijven, sociologisch perspectief en sociologische
verbeeldingskracht inhoudelijk begrijpen
 Processen van modernisering en rationalisering
 Theorieën van Durkheim, Marx en Tonnies

Definitie Sociologie:
Het systematisch onderzoek van de menselijke samenleving

Mensen passen zich aan anderen, problemen: eenzaamheid, criminaliteit etc.

Durkheim: ‘mate sociale integratie bepaalt zelfdoding’
 Mensen met sterke sociale banden zullen minder gauw tot zelfdoding overgaan dan
individualistische mensen
In het gedrag van afzonderlijke individuen kunnen we algemene sociologische patronen
ontdekken

Sociologisch perspectief
Samenleving van iemand beïnvloed zijn denken, voelen en handelen. Als de samenleving
verandert, wordt er van het individu een aanpassing gevraagd. Dit levert een bijdrage aan
maatschappelijk ontwikkeling.

Zinvol omdat:
 Speelt een grote rol in het tot stand komen van wetten en overheidsmaatregelen die
ons leven beïnvloeden
 Sociologen dragen nieuwe ontwikkelingen bij het beleid van de overheden
 Bevordert onze persoonlijke groei en bewustwording individueel
 Andere kijk op de wereld:
 Wat klopt er wel of niet in het alledaags denken
 Betere kijk op mogelijkheden en hindernissen

,  Inzicht in eigen rol
 Helpt bij hedendaagse wereld van diversiteit
 Goede voorbereiding op de arbeidsmarkt
 Beter inzicht in de wijze waarop groeperingen van elkaar kunnen verschillen in
overtuigingen, gezinspatronen en andere aspecten.


Sociologische verbeeldingskracht
Het vermogen om brede maatschappelijke ontwikkelingen in verband te brengen met de
individuele ervarings- en belevingswereld.
 Sociologisch perspectief wordt sneller ervaren als men in een marginale positie (een
uitzondering in de samenleving/groep) zit of een sociale crisis doormaakt
 Externaliseren: het ligt niet aan het individu maar aan de samenleving (bijv.
buitenlandse achternaam)
 Depolitiseren: eigen schuld
 Private troubles en public issues
Iets kan een persoonlijk probleem zijn, maar ook maatschappelijke kwestie,
wisselwerking tussen beide

Sociale werkelijkheid
 Veranderd voortdurend is het resultaat van menselijk handelen

Ontstaan sociologie
 Ingrijpende veranderingen in de 18e en 19e eeuw > traditionele samenleving naar
moderne samenleving
 Drie belangrijke veranderingen:
1. De industrialisering
2. Explosieve groei van steden, mensen trekken van platteland naar stad
3. Nieuwe opvattingen over democratie en politieke rechten

Modernisering:
Veranderingsproces ingezet door de industriële revolutie
Vier belangrijke kenmerken van modernisering (Peter Berger)
 Verdwijnen van kleine traditionele gemeenschappen
 Individuele keuzemogelijkheden, door het verdwijnen van tradities
 Grote sociale diversiteit door meer keuzemogelijkheden
 Oriëntatie op de toekomst en tijdbewustzijn (tijd is geld)

Theorie Tonnies
Gemeinschaft (traditioneel):
 Groepsbelang
 Positie is de groep
 Traditie in ere houden en groep bij elkaar houden
 Saamhorigheid
 Schaamte (eer)
Verdwijnt steeds meer door modernisering

, Gesellschaft (modern):
 Individuele vrijheid
 Gelijkheid
 Persoonlijke mening, ontplooiing en verantwoordelijkheid
 Eigen belang
 Schuld

Tonnies ziet de moderne samenleving als een teloorgang van de gemeenschap en het einde
van de sociale solidariteit

Gevaren moderne samenleving:
Tönnies: ‘industrialisering urbanisatie en commercialisering leiden tot verzwakking affectieve
bindingen.’

Durkheim: arbeidsverdeling
 Volgens Durkheim versterkt de sociale cohesie in de moderne samenleving
 Moderne samenlevingen worden niet meer bijeengehouden voor overeenkomsten
maar door verschillen. We zijn (economisch) afhankelijk van anderen.
 Mechanische solidariteit, gebaseerd op gemeenschappelijke activiteiten en
opvattingen, wordt langzamerhand vervangen door organische solidariteit die
gekenmerkt wordt door het feit dat mensen door specialisatie van elkaar afhankelijk
worden

Gevaren voor de samenleving
Durkheim: ‘gevaar voor anomie: samenleving biedt het individu weinig collectieve waarden
en gedeelde normen’. Mensen zouden egocentrisch worden

Weber: rationalisering
Weber: steeds meer aspecten van sociaal leven wordt onderworpen aan berekening en
beredenering, er wordt niet meer gekeken naar het verleden, maar naar het doel wat bereikt
moet worden.
 Economie: productieproces
 Politiek en bestuur: bureaucratische organisaties en rechtsstelsels
 Onderwijs: wetenschappelijke kennis (neemt toe)
 Religie: onttovering van de wereld, buiten de wetenschappelijke kennis (zwakt af)

Sociale ongelijkheid:
Karl Marx: moderne samenleving is een klassensamenleving waar macht en uitbuiting de
dienst uitmaken. Er is altijd een hogere macht, die een lagere macht uitbuit (kapitalistische
verhoudingen)
Sociale conflicten in kapitalistische samenlevingen leiden uiteindelijk tot revolutionaire
veranderingen en maatschappelijke gelijkheid

Drie hoofdkwesties:
 Sociale ongelijkheid (Marx)
 Sociale wanorde integratie en sociale cohesive (Weber)
 Processen van modernisering en rationalisering (Durkheim)