Begrippenlijst H1 t/m H11 + belangrijke vragen aan de
hand van de hoofdstukken. Basisboek Psychologie
Jakop Rigter.
H1 Hoe onze hersenen en onze werkelijkheid werken
Niet-aangeboren hersenletsel (NAH): is een verzamelnaam voor alle
beschadigingen aan de hersenen die na de geboorte plaatsvinden.
Hersenbeschadiging tijdens de geboorte noemen we aangeboren
hersenletsel.
De evolutietheorie: is de natuurwetenschappelijke of biologische
verklaring voor de evolutie (of ontwikkeling) van het leven op aarde en
het ontstaan en uitsterven van soorten organismen op aarde. Ze beschrijft
het proces waarbij erfelijke eigenschappen binnen een populatie van
organisme veranderen in de loop van generaties als gevolg van genetische
variatie, voortplanting en natuurlijke selectie. (Charles Darwin 1809-
1882).
Het zenuwstelsel: is een besturings- en communicatiesysteem dat bij
dieren en mensen een coördinerende rol speelt bij alle handelingen, zoals
het aansturen van de spieren en het verwerken van zintuigelijke prikkels.
Het centraal zenuwstelsel: bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg
het bevindt zich centraal in ons lichaam.
Het perifeer zenuwstelsel: bestaat uit de zenuwbanen die informatie
transporteren van onze zintuigen naar onze hersenen of ruggenmerg. Het
bevat ook alle zenuwbanen die opdrachten verplaatsen van ons
ruggenmerg of onze hersenen naar onze spieren.
De hersenen: worden ook wel het brein genoemd, het is dat deel van het
centrale zenuwstelsel dat zich in het hoofd bevindt.
Het ruggenmerg: bevindt zich in de wervelkolom. Het is een bundel
zenuwbanen waarmee informatie wordt ontvangen en verplaatst.
De schedel: is de botstructuur die vorm geeft aan het hoofd. De
belangrijkste functie is het beschermen van de hersenen.
Het encefalisatiequotiënt: is de verhouding tussen hersen- en
lichaamsvolume. Hoe hoger de quotiënt, hoe complexer en intelligenter de
diersoort. De mens heeft de hoogste quotiënt.
,De grote hersenen: omvatten het grootse deel van de hersenen en zijn
bij mensen het grootst. Ze zijn de plek waar de complexe cognitieve en
emotionele processen (logisch denken, planning, geheugen, emotie)
plaatsvinden. De grote hersenen worden onderverdeeld in vier kwabben:
frontaalkwab, slaapkwab, pariëntaal kwab en achterhoofdkwab.
De hersenschors (of cortex): is een 3mm dikke laag grijze stof die aan
de buitenkant van de grote hersenen ligt. Dit deel van de hersenen is bij
mensen zo hoog ontwikkeld, dat het steeds meer in vouwen moet liggen
om in de schedel te passen.
De kleine hersenen (of cerebellum): zijn verantwoordelijk voor
motoriek. Daarnaast vervullen de kleine hersenen ook nog andere functies
bij cognitieve processen, zoals aandacht en het reguleren van angst- en
plezierreacties. De kleine hersenen zorgen voor de coördinatie,
nauwkeurigheid en timing van de bewegingen die in de motorische schors
van de grote hersenen zijn opgestart.
De hersenstam: verbindt de grote hersenen met de kleine hersenen en
het ruggenmerg. De hersenstam bestuurt belangrijke levensfuncties als
spijsvertering, temperatuur, hartslag, ademhaling en bloeddruk.
De frontaalkwabben: bevinden zich aan de voorkant van de grote
hersenen. De frontaalkwabben spelen een rol bij het aansturen van
willekeurige (doelgerichte) bewegingen. Ze zijn ook veel betrokken bij veel
psychische functies; zoals impulsbeheersing, beoordelingsvermogen,
probleemoplossing, planning, sociaal gedrag, taal en geheugen.
De slaapkwabben: houden zich bezig met het gezichtsvermogen zoals
het herkennen van figuren, inschatten van afstand en grootte, en het
interpreteren van plaatjes.
De linkerhersenhelft: bestuurt de rechterkant van het lichaam.
De rechterhersenhelft: bestuurt de linkerkant van het lichaam.
Lateralisatie (of specialisatie van hersenhelften): duidt op
verschillen in specialisatie van de beide hersenhelften. Dit kunnen
verschillen zijn in het reguleren van zintuigen, motoriek, emoties
enzovoort.
De hersenbalk (of pus callosum): verbindt de twee grote hersenhelften
met elkaar en zorgt dat ze informatie kunnen uitwisselen.
Een dwarslaesie: is een onderbreking van de zenuwbanen die via het
ruggenmerg lopen. Het gevolg is een uitval van de zenuwen die onder het
niveau van de onderbreking vanuit het ruggenmerg ontspringen. Dat heeft
, weer als gevolg dat de spieren die deze zenuwen aansturen, verlamd
raken.
Een zenuwcel (neuron): is een bepaald type lichaamscel dat zich in het
zenuwstelsel bevindt. Ze verwerken en transporteren informatie en
signalen.
Een gliacel: bevindt zich ook in ons zenuwstelsel, ze vervullen
verschillende functies zoals het aanbrengen van structuur, het verwijderen
van afvalstoffen, het aanbrengen van een isolatiemateriaal (myeline) en
het doorgeven van informatie.
De ziekte van Alzheimer: is de meest voorkomende vorm van
dementie. Iemand met alzheimer krijgt problemen met het geheugen.
Myeline: is een vettige stof die zich op veel plaatsen van het zenuwstelsel
de axon omhult. Het zorgt ervoor dat boodschappen (elektrische signalen)
snel worden door gestuurd. Zonder deze stof zou een impuls er veel
langer over doen om via de axon de volgende neuron te bereiken.
Multiple sclerose (MS): is een aandoening van het centraal zenuwstelsel
en waarschijnlijk een auto-immuunziekte.
De glia-index: is de verhouding tussen het aantal zenuwcellen en
gliacellen.
Celkern: is het midden van een lichaamscel en bevat de genetische code
van het betreffende organisme.
De (cel)membraan: is de scheidingswand tussen de binnenkant en
buitenkant van een lichaamscel. Membranen kunnen (selectief)
(voedings)stoffen doorgeven.
Een dendriet: is een vertakking of uitloper van een zenuwcel waarmee
verbinding wordt gelegd met andere zenuwcellen.
De axon (of zenuwuitloper): is de uitloper van een zenuwcel waardoor
elektrische impulsen geleid worden.
Een netwerk (of circuit): zijn onderling verbonden zenuwcellen. Een
netwerk zorgt voor een specialisatie of stuurt een handeling aan. Een
netwerk kenmerkt zich door sterke en veelgebruikte verbindingen tussen
zenuwcellen.
Een actiepotentiaal: is een elektrische ontlading die zich verplaatst
langs met name de axon van een zenuwcel.
hand van de hoofdstukken. Basisboek Psychologie
Jakop Rigter.
H1 Hoe onze hersenen en onze werkelijkheid werken
Niet-aangeboren hersenletsel (NAH): is een verzamelnaam voor alle
beschadigingen aan de hersenen die na de geboorte plaatsvinden.
Hersenbeschadiging tijdens de geboorte noemen we aangeboren
hersenletsel.
De evolutietheorie: is de natuurwetenschappelijke of biologische
verklaring voor de evolutie (of ontwikkeling) van het leven op aarde en
het ontstaan en uitsterven van soorten organismen op aarde. Ze beschrijft
het proces waarbij erfelijke eigenschappen binnen een populatie van
organisme veranderen in de loop van generaties als gevolg van genetische
variatie, voortplanting en natuurlijke selectie. (Charles Darwin 1809-
1882).
Het zenuwstelsel: is een besturings- en communicatiesysteem dat bij
dieren en mensen een coördinerende rol speelt bij alle handelingen, zoals
het aansturen van de spieren en het verwerken van zintuigelijke prikkels.
Het centraal zenuwstelsel: bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg
het bevindt zich centraal in ons lichaam.
Het perifeer zenuwstelsel: bestaat uit de zenuwbanen die informatie
transporteren van onze zintuigen naar onze hersenen of ruggenmerg. Het
bevat ook alle zenuwbanen die opdrachten verplaatsen van ons
ruggenmerg of onze hersenen naar onze spieren.
De hersenen: worden ook wel het brein genoemd, het is dat deel van het
centrale zenuwstelsel dat zich in het hoofd bevindt.
Het ruggenmerg: bevindt zich in de wervelkolom. Het is een bundel
zenuwbanen waarmee informatie wordt ontvangen en verplaatst.
De schedel: is de botstructuur die vorm geeft aan het hoofd. De
belangrijkste functie is het beschermen van de hersenen.
Het encefalisatiequotiënt: is de verhouding tussen hersen- en
lichaamsvolume. Hoe hoger de quotiënt, hoe complexer en intelligenter de
diersoort. De mens heeft de hoogste quotiënt.
,De grote hersenen: omvatten het grootse deel van de hersenen en zijn
bij mensen het grootst. Ze zijn de plek waar de complexe cognitieve en
emotionele processen (logisch denken, planning, geheugen, emotie)
plaatsvinden. De grote hersenen worden onderverdeeld in vier kwabben:
frontaalkwab, slaapkwab, pariëntaal kwab en achterhoofdkwab.
De hersenschors (of cortex): is een 3mm dikke laag grijze stof die aan
de buitenkant van de grote hersenen ligt. Dit deel van de hersenen is bij
mensen zo hoog ontwikkeld, dat het steeds meer in vouwen moet liggen
om in de schedel te passen.
De kleine hersenen (of cerebellum): zijn verantwoordelijk voor
motoriek. Daarnaast vervullen de kleine hersenen ook nog andere functies
bij cognitieve processen, zoals aandacht en het reguleren van angst- en
plezierreacties. De kleine hersenen zorgen voor de coördinatie,
nauwkeurigheid en timing van de bewegingen die in de motorische schors
van de grote hersenen zijn opgestart.
De hersenstam: verbindt de grote hersenen met de kleine hersenen en
het ruggenmerg. De hersenstam bestuurt belangrijke levensfuncties als
spijsvertering, temperatuur, hartslag, ademhaling en bloeddruk.
De frontaalkwabben: bevinden zich aan de voorkant van de grote
hersenen. De frontaalkwabben spelen een rol bij het aansturen van
willekeurige (doelgerichte) bewegingen. Ze zijn ook veel betrokken bij veel
psychische functies; zoals impulsbeheersing, beoordelingsvermogen,
probleemoplossing, planning, sociaal gedrag, taal en geheugen.
De slaapkwabben: houden zich bezig met het gezichtsvermogen zoals
het herkennen van figuren, inschatten van afstand en grootte, en het
interpreteren van plaatjes.
De linkerhersenhelft: bestuurt de rechterkant van het lichaam.
De rechterhersenhelft: bestuurt de linkerkant van het lichaam.
Lateralisatie (of specialisatie van hersenhelften): duidt op
verschillen in specialisatie van de beide hersenhelften. Dit kunnen
verschillen zijn in het reguleren van zintuigen, motoriek, emoties
enzovoort.
De hersenbalk (of pus callosum): verbindt de twee grote hersenhelften
met elkaar en zorgt dat ze informatie kunnen uitwisselen.
Een dwarslaesie: is een onderbreking van de zenuwbanen die via het
ruggenmerg lopen. Het gevolg is een uitval van de zenuwen die onder het
niveau van de onderbreking vanuit het ruggenmerg ontspringen. Dat heeft
, weer als gevolg dat de spieren die deze zenuwen aansturen, verlamd
raken.
Een zenuwcel (neuron): is een bepaald type lichaamscel dat zich in het
zenuwstelsel bevindt. Ze verwerken en transporteren informatie en
signalen.
Een gliacel: bevindt zich ook in ons zenuwstelsel, ze vervullen
verschillende functies zoals het aanbrengen van structuur, het verwijderen
van afvalstoffen, het aanbrengen van een isolatiemateriaal (myeline) en
het doorgeven van informatie.
De ziekte van Alzheimer: is de meest voorkomende vorm van
dementie. Iemand met alzheimer krijgt problemen met het geheugen.
Myeline: is een vettige stof die zich op veel plaatsen van het zenuwstelsel
de axon omhult. Het zorgt ervoor dat boodschappen (elektrische signalen)
snel worden door gestuurd. Zonder deze stof zou een impuls er veel
langer over doen om via de axon de volgende neuron te bereiken.
Multiple sclerose (MS): is een aandoening van het centraal zenuwstelsel
en waarschijnlijk een auto-immuunziekte.
De glia-index: is de verhouding tussen het aantal zenuwcellen en
gliacellen.
Celkern: is het midden van een lichaamscel en bevat de genetische code
van het betreffende organisme.
De (cel)membraan: is de scheidingswand tussen de binnenkant en
buitenkant van een lichaamscel. Membranen kunnen (selectief)
(voedings)stoffen doorgeven.
Een dendriet: is een vertakking of uitloper van een zenuwcel waarmee
verbinding wordt gelegd met andere zenuwcellen.
De axon (of zenuwuitloper): is de uitloper van een zenuwcel waardoor
elektrische impulsen geleid worden.
Een netwerk (of circuit): zijn onderling verbonden zenuwcellen. Een
netwerk zorgt voor een specialisatie of stuurt een handeling aan. Een
netwerk kenmerkt zich door sterke en veelgebruikte verbindingen tussen
zenuwcellen.
Een actiepotentiaal: is een elektrische ontlading die zich verplaatst
langs met name de axon van een zenuwcel.
