Samenvatting ALLES VOOR ERG TENTAMEN TLS

Europese Rechtsgeschiedenis


Tentamen:
40 meerkeuzevragen
Essayvraag over uitwendige rechtsgeschiedenis
Essayvraag over strafrecht

Bij elk onderwerp twee keuzes waar je uit kunt kiezen

Belangrijk:
Leerdoelen op slide 18 van PowerPoint één deel één

,Algemene informatie
650 v. Chr. – 1914 n. Chr.

Tijdsindeling van de geschiedenis

- De Romeinse tijd (eerste leven van het Romeins recht)
 650 – 264 v. Chr. Koninkrijk en vroege Republiek Archaïsch recht
 264 – 27 v. Chr. Late Republiek Pre-klassiek recht
 27 – 284 n. Chr. e
Principaat (1 fase keizerrijk) Klassiek recht
 284 – 565 n. Chr. Dominaat (2 fase keizerrijk)
e
Post-klassiek recht
- Vroege middeleeuwen 500- 1000 n. Chr.
- Late middeleeuwen (tweede leven Romeins recht) 1000 – 1453 n. Chr.
- Vroeg Moderne tijd 1453 – 1648 n. Chr.
- Moderne tijd 1648 – 1914 n. Chr.

Hoofdlijnen van de stof

Twee levens van het Romeinse Recht
- Eerste leven = Romeinse recht van de Romeinen zelf:
o Ken de periodes: Koningstijd, republiek, vroege en late keizerrijk en de soorten
recht die erbij horen
o De belangrijkste rechtsbronnen per periode
o De procesvormen om het recht in actie te brengen
o Wie zich met het recht bezig hielden en wat hun rol was
o Waarom er veranderingen kwamen en waarom de processen elkaar
afwisselden bijvoorbeeld.
- Tweede leven = het herontdekte recht in de 11e eeuw in Italië
o Romeinse recht leefde aanvankelijk alleen aan de uni, professorenrecht
o Buiten de uni was er praktijkrecht (vaak gewoonte) m.u.v. het canonieke recht,
want daar werd Romeins Recht meteen omgezet in kerkelijk recht en
toegepast.
o Wetten en gewoonterecht = iuria propria (ius proprium eigenlijk) want
meerdere rechten als gevolg van het heerlijkheidsstelsel waarbij iedereen hun
eigen rechtstelsel had.
o Vanuit de uni kwam het geleerde recht in het iuria propria waardoor het RR en
in mindere mate het canonieke recht gemeenschappelijk recht wordt (ius
commune).
o Verbanden leggen tussen
 Juridische stromingen (glossatoren, natuurrechtdenkers etc.)
 Wetenschapsmethoden (scholastiek, humanisme etc.)
 Culturele stromingen (romantiek, verlichting etc.)
 Staatkundige ontwikkelingen (vorstenstaat, leenstelsel etc.) en waarom
bepaalde procedures ten tijde van staatkundige omstandigheden.

,Straf en schadevergoeding
- Van privaat naar publiek (accusatoir naar inquisitoir)
- Rol van slachtoffer van private vergelding naar vergoeding)
- Van daadstrafrecht naar schuldstrafrecht (het proces én materieel)
- De actoren en de factoren (wie zetten welke veranderingen in gang en waarom)
- Betekenis van het Romeinse Recht (in hoeverre van invloed op onze straf en
schadevergoeding)
- Staatkundige ontwikkelingen (koppelen aan tijdvakken)

, Deel 1 - Koninkrijk en vroege republiek met Archaïsch recht
650 – 264 v. Chr.

Politieke en staat van het koninkrijk en de vroege Republiek

Ontstaan van het Romeinse Rijk
Het Romeinse Rijk groeide (vanuit Rome)  Er ontstonden hierdoor problemen  Waardoor
een rechtssysteem noodzakelijk werd en mee moest ontwikkelen.
- Het ius civile was het recht van de Romeinse burgers (burgers, dus vooral in
privaatrecht heeft het Romeinse recht invloed gehad.

Romeinse cultuur nam ontzettend veel over van de Griekse cultuur (ze beschouwden zichzelf
als de nieuwe meesters ervan) maar ze transformeerde de Romeinse cultuur niet (alleen
verrijkte). Het recht werd de hoogst ontwikkelde tak, wat niet denkbaar was geweest zonder
invloeden van de Grieken.

Politieke situatie van het koninkrijk en vroege republiek

1. Koninkrijk
De stichting van Rome door de Etrusken en dus feitelijk tégen de Romeinen (Romulus
en Remus mythe). Etruskische koningen die veel macht hadden waardoor:
 Grote kloof tussen clans (rijke families) en het gewone volk
 Groeiende ontevredenheid over de koning in het algemeen (Romeinen
hadden namelijk een Etruskische koning, die ze niet meer wilden, dat is
belangrijk om te begrijpen waarom Rome een republiek werd).

2. De vroege Republiek
Etruskische koning werd afgezet (om die redenen) en macht verdeeld onder
magistraturen. Romeinen kregen er veel land bij, maar centraal bestuur bleef uit
(geannexeerde gebieden zelfbestuur). Politieke instellingen in de republiek met als
doel voor altijd de macht uit handen van één te houden:
 Volksvergadering/comitia = democratische deel
 Senaat = aristocratische deel
 Magistraten = monarchische deel
 Priestercolleges
Deze vier instellingen worden pas op z’n sterkst in de late Republiek, vandaar dat ze
daar verder uitgewerkt zullen worden.

Doel van deze instellingen en van de republiek:
1. Macht verdelen en uit handen van één persoon houden
2. Overgrote deel (de armste) zouden nooit aan de macht mogen komen
 Dit systeem was niet primair gericht op efficiëntie (en was dus ook niet efficiënt ingericht)

Het Archaïsche recht in het koninkrijk en de vroege Republiek
Sommige van de volgende onderwerpen gelden als basis voor het gehele Romeinse recht en
zijn daarom niet alleen kenmerken voor het Archaïsche recht.