TWEEDE DEEL: DE ALGEMENE LEER VAN DE VERBINTENIS
INLEIDING
De algemene leer of het algemeen regime van de verbintenis pleegt te noemen. Het buigt zich over de regels die,
in beginsel, gemeen zijn aan alle verbintenissen, ongeacht hun bron. Het gaat om de modaliteiten van de
verbintenis, haar overdracht, haar (vrijwillige en gedwongen) betaling, haar uitdoving en haar bewijs
l
HOOFDSTUK 1: DE MODALITEITEN VAN DE VERBINTENIS
Afdeling 1: De voorwaardelijke verbintenis
§1. De voorwaardelijke verbintenis in het algemeen
A. De zuivere of onvoorwaardelijke verbintenis vs. de voorwaardelijke verbintenis
Aan een verbintenis kan een voorwaarde of een termijn worden gekoppeld. Kortom, een verbintenis is niet altijd
even zuiver, maar kan onderworpen worden aan modaliteiten. Wanneer dit gebeurd spreken we over een
voorwaardelijke verbintenis
B. De voorwaarde vs. de tijdsbepaling
Een voorwaarde is in deze context een toekomstige en onzekere gebeurtenis waarvan men de uitvoering of de
uitdoving van de verbintenis laat afhangen (art 1168 BW)
De voorwaarde verwijst steeds naar een toekomstige en onzekere gebeurtenis. Partijen lassen een periode van
onzekerheid in, een soort wachttijd
Een tijdsbepaling of termijn: partijen zijn zeker dat de gebeurtenis zich zal verwezenlijken, ook al is het exacte
tijdstip misschien niet bekend bij het stellen van de termijn ( een toekomstige doch zekere gebeurtenis )
C. De ontbindende vs. de opschortende voorwaarde
Ontbindende voorwaarde: de toekomstige en onzekere gebeurtenis zal bij haar intreden automatisch de
verbintenis uitdoven en zelfs retroactief tenietdoen (art 1183, lid 1 en 2 BW)
Opschortende voorwaarde: de uitvoering of de opeisbaarheid van de verbintenis wordt opgeschort tot aan de
vervulling van de voorwaarde (art 1181 BW)
Partijen kunnen zonder enige vormvoorwaarden een opschortende of een ontbindende voorwaarde in hun
overeenkomst inlassen
Partijen kunnen bovendien eenzelfde toekomstige en onzekere gebeurtenis hetzij als een ontbindende hetzij als
een opschortende voorwaarde formuleren
Voorwaardelijke verbintenissen bieden de martijen de mogelijkheid om omzichtig te anticiperen en ‘om, op een
intelligente en niet-speculatieve wijze, met de onzekere toekomst om te gaan’
D. Voorwaarden zijn slechts modaliteiten
De toekomstige en onzekere gebeurtenis moet een bijkomstig of accesoir karakter hebben. Hiermee bedoeld men
dat de voorwaarde niet kan bestaan in de vervulling van een van de constitutieve of noodzakelijke elementen van
het contract of van de rechtshandeling
De (niet-)nakoming van een van de verbintenissen waartoe partijen zich in een overeenkomst hebben verbonden,
kan niet tot een voorwaarde verheven worden
De regel geldt ook voor de ontbindende voorwaarde: partijen bepalen vrij welke gebeurtenissen de verbintenis zal
uitdoven, maar deze toekomstige en onzekere gebeurtenis moet losstaan van een wanprestatie of niet-nakoming
door een van hen
(Kader p.8)
E. Verbod op onmogelijke en ongeoorloofde voorwaarden
Art 1172 BW:
42
, - Onmogelijke voorwaarde (op het ogenblik dat de rechtshandeling tot stand komt en niet nadien)
- Ongeoorloofd is de voorwaarde die bij haar vervulling een situatie doet ontstaan die strijdig is met een
regel van openbare orde of met een regel van dwingend recht
§2. De ontbindende voorwaarde
A. Begrip en kenmerken
Ontbindende voorwaarde: Een beding waarmee de partijen het retroactief en automatisch tenietgaan van hun
verbintenissen laten afhangen van de verwezenlijking van een toekomstige en onzekere gebeurtenis (art 1168 en
1183 BW)
Het beding krijgt automatisch of van rechtswege uitwerking bij de realisatie van de toekomstige, onzekere
gebeurtenis
Krachtens art 1183 BW doet de ontbindende voorwaarde, bij haar vervulling, de verbintenis teniet en herstelt de
zaken ‘in dezelfde toestand alsof er nooit een verbintenis had bestaan
B. Geoorloofdheid
De wetgever kan het stipuleren van een ontbindende voorwaarde verbieden, maar maakt hiervan zelden gebruik
Het stipuleren van een ontbindende voorwaarde is vaak een wijze om dwingende regels te omzeilen die de
wetgever heeft ingevoerd teneinde een zwakkere contractpartij te beschermen
C. Gevolgen
Op het vlak van de gevolgen dient men bij de voorwaarde drie fasen te onderscheiden:
1. De fase waarin de voorwaarde nog hangende is
De toevoeging van een voorwaarde zal een soort wachttijd invoeren die loopt vanaf de geldige totstandkoming van
de rechtshandeling en eindigt wanneer de voorwaarde in vervulling gaat of definitief uitblijft
2. De fase waarin de voorwaarde in vervulling gaat
De vervulling van de voorwaarde heeft de retroactieve ontbinding of uitdoving van de verbintenis tot gevolg. Art
1179 BW stelt immers dat de vervulde voorwaarde terugwerkt tot op de dag waarop de verbintenis is ingegaan
3. De fase waarin de voordwaarde uitblijft
Het recht van de schuldeiser van de voorwaardelijke verbintenis wordt definitief wanneer de voorwaarde niet in
vervulling gaat. De verbintenis is niet meer bedreigd of precair. De artikelen 1176 en 1177 BW bepalen
aanvullende regels om vast te stellen wanneer een gestelde voorwaarde mag geacht worden onvervuld te zijn
§3. De opschortende voorwaarde
A. Begrip en toepassingen
Opschortende voorwaarde: Hiermee wil men de uitvoering of de opeisbaarheid van de verbintenis schorsen tot bij
de vervulling van de toekomstige en onzekere gebeurtenis (art 1181 BW)
Hof van Cassatie heeft een duidelijk standpunt: Wanneer bij overeenkomsten een verbintenis onder opschortende
voorwaarde wordt aangegaan, de overeenkomst hangende de voorwaarde niettemin bestaat, ook al is de
uitvoering van de verbintenis geschorst
De overeenkomst doet, benevens de geschorste verbintenis, rechten en plichten ontstaan voor partijen en de
partij die een verplichting niet nakomt, kan tot een schadevergoeding gehouden zijn
De inmiddels vaste rechtspraak van het Hof van Cassatie wordt ook door de feitenrechters gevolgd. De
overeenkomsten tot aankoop van onroerende goederen vormen een belangrijk toepassingsgebied
B. Gevolgen
1. Hangende voorwaarde
De rechtshandeling en de daaruit voortgesproten voorwaardelijke verbintenissen bestaan, maar de opschortende
verbintenis moet niet worden uitgevoerd
43
INLEIDING
De algemene leer of het algemeen regime van de verbintenis pleegt te noemen. Het buigt zich over de regels die,
in beginsel, gemeen zijn aan alle verbintenissen, ongeacht hun bron. Het gaat om de modaliteiten van de
verbintenis, haar overdracht, haar (vrijwillige en gedwongen) betaling, haar uitdoving en haar bewijs
l
HOOFDSTUK 1: DE MODALITEITEN VAN DE VERBINTENIS
Afdeling 1: De voorwaardelijke verbintenis
§1. De voorwaardelijke verbintenis in het algemeen
A. De zuivere of onvoorwaardelijke verbintenis vs. de voorwaardelijke verbintenis
Aan een verbintenis kan een voorwaarde of een termijn worden gekoppeld. Kortom, een verbintenis is niet altijd
even zuiver, maar kan onderworpen worden aan modaliteiten. Wanneer dit gebeurd spreken we over een
voorwaardelijke verbintenis
B. De voorwaarde vs. de tijdsbepaling
Een voorwaarde is in deze context een toekomstige en onzekere gebeurtenis waarvan men de uitvoering of de
uitdoving van de verbintenis laat afhangen (art 1168 BW)
De voorwaarde verwijst steeds naar een toekomstige en onzekere gebeurtenis. Partijen lassen een periode van
onzekerheid in, een soort wachttijd
Een tijdsbepaling of termijn: partijen zijn zeker dat de gebeurtenis zich zal verwezenlijken, ook al is het exacte
tijdstip misschien niet bekend bij het stellen van de termijn ( een toekomstige doch zekere gebeurtenis )
C. De ontbindende vs. de opschortende voorwaarde
Ontbindende voorwaarde: de toekomstige en onzekere gebeurtenis zal bij haar intreden automatisch de
verbintenis uitdoven en zelfs retroactief tenietdoen (art 1183, lid 1 en 2 BW)
Opschortende voorwaarde: de uitvoering of de opeisbaarheid van de verbintenis wordt opgeschort tot aan de
vervulling van de voorwaarde (art 1181 BW)
Partijen kunnen zonder enige vormvoorwaarden een opschortende of een ontbindende voorwaarde in hun
overeenkomst inlassen
Partijen kunnen bovendien eenzelfde toekomstige en onzekere gebeurtenis hetzij als een ontbindende hetzij als
een opschortende voorwaarde formuleren
Voorwaardelijke verbintenissen bieden de martijen de mogelijkheid om omzichtig te anticiperen en ‘om, op een
intelligente en niet-speculatieve wijze, met de onzekere toekomst om te gaan’
D. Voorwaarden zijn slechts modaliteiten
De toekomstige en onzekere gebeurtenis moet een bijkomstig of accesoir karakter hebben. Hiermee bedoeld men
dat de voorwaarde niet kan bestaan in de vervulling van een van de constitutieve of noodzakelijke elementen van
het contract of van de rechtshandeling
De (niet-)nakoming van een van de verbintenissen waartoe partijen zich in een overeenkomst hebben verbonden,
kan niet tot een voorwaarde verheven worden
De regel geldt ook voor de ontbindende voorwaarde: partijen bepalen vrij welke gebeurtenissen de verbintenis zal
uitdoven, maar deze toekomstige en onzekere gebeurtenis moet losstaan van een wanprestatie of niet-nakoming
door een van hen
(Kader p.8)
E. Verbod op onmogelijke en ongeoorloofde voorwaarden
Art 1172 BW:
42
, - Onmogelijke voorwaarde (op het ogenblik dat de rechtshandeling tot stand komt en niet nadien)
- Ongeoorloofd is de voorwaarde die bij haar vervulling een situatie doet ontstaan die strijdig is met een
regel van openbare orde of met een regel van dwingend recht
§2. De ontbindende voorwaarde
A. Begrip en kenmerken
Ontbindende voorwaarde: Een beding waarmee de partijen het retroactief en automatisch tenietgaan van hun
verbintenissen laten afhangen van de verwezenlijking van een toekomstige en onzekere gebeurtenis (art 1168 en
1183 BW)
Het beding krijgt automatisch of van rechtswege uitwerking bij de realisatie van de toekomstige, onzekere
gebeurtenis
Krachtens art 1183 BW doet de ontbindende voorwaarde, bij haar vervulling, de verbintenis teniet en herstelt de
zaken ‘in dezelfde toestand alsof er nooit een verbintenis had bestaan
B. Geoorloofdheid
De wetgever kan het stipuleren van een ontbindende voorwaarde verbieden, maar maakt hiervan zelden gebruik
Het stipuleren van een ontbindende voorwaarde is vaak een wijze om dwingende regels te omzeilen die de
wetgever heeft ingevoerd teneinde een zwakkere contractpartij te beschermen
C. Gevolgen
Op het vlak van de gevolgen dient men bij de voorwaarde drie fasen te onderscheiden:
1. De fase waarin de voorwaarde nog hangende is
De toevoeging van een voorwaarde zal een soort wachttijd invoeren die loopt vanaf de geldige totstandkoming van
de rechtshandeling en eindigt wanneer de voorwaarde in vervulling gaat of definitief uitblijft
2. De fase waarin de voorwaarde in vervulling gaat
De vervulling van de voorwaarde heeft de retroactieve ontbinding of uitdoving van de verbintenis tot gevolg. Art
1179 BW stelt immers dat de vervulde voorwaarde terugwerkt tot op de dag waarop de verbintenis is ingegaan
3. De fase waarin de voordwaarde uitblijft
Het recht van de schuldeiser van de voorwaardelijke verbintenis wordt definitief wanneer de voorwaarde niet in
vervulling gaat. De verbintenis is niet meer bedreigd of precair. De artikelen 1176 en 1177 BW bepalen
aanvullende regels om vast te stellen wanneer een gestelde voorwaarde mag geacht worden onvervuld te zijn
§3. De opschortende voorwaarde
A. Begrip en toepassingen
Opschortende voorwaarde: Hiermee wil men de uitvoering of de opeisbaarheid van de verbintenis schorsen tot bij
de vervulling van de toekomstige en onzekere gebeurtenis (art 1181 BW)
Hof van Cassatie heeft een duidelijk standpunt: Wanneer bij overeenkomsten een verbintenis onder opschortende
voorwaarde wordt aangegaan, de overeenkomst hangende de voorwaarde niettemin bestaat, ook al is de
uitvoering van de verbintenis geschorst
De overeenkomst doet, benevens de geschorste verbintenis, rechten en plichten ontstaan voor partijen en de
partij die een verplichting niet nakomt, kan tot een schadevergoeding gehouden zijn
De inmiddels vaste rechtspraak van het Hof van Cassatie wordt ook door de feitenrechters gevolgd. De
overeenkomsten tot aankoop van onroerende goederen vormen een belangrijk toepassingsgebied
B. Gevolgen
1. Hangende voorwaarde
De rechtshandeling en de daaruit voortgesproten voorwaardelijke verbintenissen bestaan, maar de opschortende
verbintenis moet niet worden uitgevoerd
43
