Religie, zingeving en levensbeschouwing
1 Wetenschap, technologie en de zingevende interesse ....................................................................... 2
1.1 Wetenschap, betekenis, leefwereld ............................................................................................. 2
1.2 De zingevende, cognitieve en manipulatieve interesses van de mens....................................... 2
1.3 Conclusie ........................................................................................................................................ 3
2 Religie, zingeving en wetenschap ......................................................................................................... 4
2.1 Hoe religie te begrijpen? ............................................................................................................... 4
2.2 Hoe staat het met religie? ............................................................................................................. 5
2.3 Kan religie redelijk zijn? ................................................................................................................. 5
3 Woede en straf....................................................................................................................................... 7
3.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 7
3.2 Definities van woede ..................................................................................................................... 7
4 Retributie, rehabilitatie en herstelrecht ............................................................................................. 10
4.1 Rehabilitatie en vergelding.......................................................................................................... 10
4.2 Herstelrecht en vergelding .......................................................................................................... 11
5 De goddelijke en menselijke wet ........................................................................................................ 12
5.1 De goddelijke wet in de bijbel ..................................................................................................... 12
5.1.1 In Hebreeuwse bijbel .......................................................................................................... 12
5.1.2 Nieuw Testament ................................................................................................................ 13
5.2 Thomas van Aquino over de goddelijke en de menselijke wet ................................................. 15
5.3 Een korte historische noot .......................................................................................................... 15
6 Euthanasie: zingeving, levensbeschouwing, recht en politiek .......................................................... 17
1
,1 Wetenschap, technologie en de zingevende interesse
1.1 Wetenschap, betekenis, leefwereld
• Edmund Husserl (1859-1938)
• Leefwereld = intersubjectief, persoonlijk, betekenisvol
• Wetenschap
o Vertrekt van leefwereld
o Maakt abstractie van leefwereld (bv dood lichaam)
▪ Subject-object
▪ Afstandelijkheid
▪ Onpersoonlijk
o Is tijdelijke opschorting van normale omgang met leefwereld
o Keert terug naar leefwereld
• Relatie van wetenschap tot leefwereld?
o Een meer wetenschappelijke leefwereld?
o Autonome leefwereld?
• Redelijkheid en rationaliteit (bv vrienden maken dmv enquete: is rationeel, past in wetenschap
maar is niet passend in leefwereld)
1.2 De zingevende, cognitieve en manipulatieve interesses van de mens
• Teksten online
• 3 interesses van de mens
o Cognitief (verlangen naar kennis)
o Manipulatief (bv vrienden zijn voor notities)
o Zingevend (relaties omdat ze zinvol zijn)
• Zingevend en cognitief
o Stelling 1: er zijn activiteiten in ons leven die lijken te gaan over cognitieve interesse, maar
die eigenlijke fundamenteel over zingeving gaan
▪ Spreken met elkaar: doen we dit om kennis te vergaren?
▪ Vraag ‘hoe gaat het met jou?’: niet echt kennis, eerder zingeving => inhoud heeft
geen betekenis
o Stelling 2: op domein van zingeving bestaat redelijkheid en onredelijkheid. Wat redelijk en
onredelijk is, is echter niet hetzelfde als wat vanuit cognitief oogpunt rationeel en
irrationeel is
▪ Geïnteresseerd in kennis op de vraag: word ik bedrogen?
▪ Rationeel: privédetective inhuren
▪ Dit is echter niet redelijk in de leefwereld
o Stelling 3: wetenschappelijke (cognitieve) bevindingen, zijn vaak slechts van relatief belang
voor zingevende relaties in de leefwereld
▪ Liefde en chemie
- Aantrekkingskracht heeft te maken met feromonen
- Betekenis voor leefwereld = nihil
- Als we dit zouden manipuleren => wel belangrijk
▪ Straf
- Jan Verplaetse: we weten dat mensen machines zijn, zonder vrije wil =>
een kapotte machine straft men niet maar repareert men
2
, - Richard Dawkins: moet het cognitieve onze leefwereld
veranderen/beïnvloeden, zoals bv stoppen met straffen maar
maatregelen opleggen
o Cognitieve interesse maar weinig invloed op zingevende (bv schilderij: het is maar verf =>
irrelevant)
• Zingevend en manipulatief
o Stelling 1: er zijn zaken in ons leven die lijken te gaan over onze manipulatieve interesse
maar eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan (en die niet kunnen bereikt worden door
manipulatief handelen)
▪ Zoeken naar geluk
- Geluk bereiken door manipulatieve impulsen
- Alles zou binnen controle liggen => is niet geluk, essentie van geluk is dat
we het niet kunnen hebben + erkenning van mensen
- Ideaal = geluksmachine => willen we dit? Manipulatief handelen = ja;
zingevend handelen = nee
▪ Zoeken naar erkenning en waardering
o Stelling 2: focus op manipulatieve interesse kan uiteindelijk zingevende aantasten
▪ Bv blijkt dat vriendschap enkel was om notities te fixen
▪ Bv burgerschap => referendum om kernafval in gemeente te stockeren
- Eerste referendum: 50% stemde in (zingevend)
- Tweede referendum (er wordt geld aangeboden): 25% stemde in
(manipulatief)
1.3 Conclusie
• Zingeving vs andere interesses
• Mysterie vs probleem
o Probleem kan je oplossen
o Zingeving heeft te maken met perplexiteit (verwondering)
• Betrokkenheid vs afstandelijkheid
o Men gebruikt vaak intuïtie
o Het heeft te maken met geraakt worden door de dingen, gevoelig zijn voor bepaalde
waardevolle zaken, eerder dan met nuchtere kennis
• Afhankelijkheid vs controle: het heeft te maken met zaken die noodzakelijkerwijs buiten onze
controle vallen
• Traditie vs innovatie: in omgang met issues gebruiken we culturele en traditionele elementen =>
gebruik hiervan is niet rationeel te verantwoorden
• Manipulatief is meer eroderend voor zingevend dan cognitief
3
1 Wetenschap, technologie en de zingevende interesse ....................................................................... 2
1.1 Wetenschap, betekenis, leefwereld ............................................................................................. 2
1.2 De zingevende, cognitieve en manipulatieve interesses van de mens....................................... 2
1.3 Conclusie ........................................................................................................................................ 3
2 Religie, zingeving en wetenschap ......................................................................................................... 4
2.1 Hoe religie te begrijpen? ............................................................................................................... 4
2.2 Hoe staat het met religie? ............................................................................................................. 5
2.3 Kan religie redelijk zijn? ................................................................................................................. 5
3 Woede en straf....................................................................................................................................... 7
3.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 7
3.2 Definities van woede ..................................................................................................................... 7
4 Retributie, rehabilitatie en herstelrecht ............................................................................................. 10
4.1 Rehabilitatie en vergelding.......................................................................................................... 10
4.2 Herstelrecht en vergelding .......................................................................................................... 11
5 De goddelijke en menselijke wet ........................................................................................................ 12
5.1 De goddelijke wet in de bijbel ..................................................................................................... 12
5.1.1 In Hebreeuwse bijbel .......................................................................................................... 12
5.1.2 Nieuw Testament ................................................................................................................ 13
5.2 Thomas van Aquino over de goddelijke en de menselijke wet ................................................. 15
5.3 Een korte historische noot .......................................................................................................... 15
6 Euthanasie: zingeving, levensbeschouwing, recht en politiek .......................................................... 17
1
,1 Wetenschap, technologie en de zingevende interesse
1.1 Wetenschap, betekenis, leefwereld
• Edmund Husserl (1859-1938)
• Leefwereld = intersubjectief, persoonlijk, betekenisvol
• Wetenschap
o Vertrekt van leefwereld
o Maakt abstractie van leefwereld (bv dood lichaam)
▪ Subject-object
▪ Afstandelijkheid
▪ Onpersoonlijk
o Is tijdelijke opschorting van normale omgang met leefwereld
o Keert terug naar leefwereld
• Relatie van wetenschap tot leefwereld?
o Een meer wetenschappelijke leefwereld?
o Autonome leefwereld?
• Redelijkheid en rationaliteit (bv vrienden maken dmv enquete: is rationeel, past in wetenschap
maar is niet passend in leefwereld)
1.2 De zingevende, cognitieve en manipulatieve interesses van de mens
• Teksten online
• 3 interesses van de mens
o Cognitief (verlangen naar kennis)
o Manipulatief (bv vrienden zijn voor notities)
o Zingevend (relaties omdat ze zinvol zijn)
• Zingevend en cognitief
o Stelling 1: er zijn activiteiten in ons leven die lijken te gaan over cognitieve interesse, maar
die eigenlijke fundamenteel over zingeving gaan
▪ Spreken met elkaar: doen we dit om kennis te vergaren?
▪ Vraag ‘hoe gaat het met jou?’: niet echt kennis, eerder zingeving => inhoud heeft
geen betekenis
o Stelling 2: op domein van zingeving bestaat redelijkheid en onredelijkheid. Wat redelijk en
onredelijk is, is echter niet hetzelfde als wat vanuit cognitief oogpunt rationeel en
irrationeel is
▪ Geïnteresseerd in kennis op de vraag: word ik bedrogen?
▪ Rationeel: privédetective inhuren
▪ Dit is echter niet redelijk in de leefwereld
o Stelling 3: wetenschappelijke (cognitieve) bevindingen, zijn vaak slechts van relatief belang
voor zingevende relaties in de leefwereld
▪ Liefde en chemie
- Aantrekkingskracht heeft te maken met feromonen
- Betekenis voor leefwereld = nihil
- Als we dit zouden manipuleren => wel belangrijk
▪ Straf
- Jan Verplaetse: we weten dat mensen machines zijn, zonder vrije wil =>
een kapotte machine straft men niet maar repareert men
2
, - Richard Dawkins: moet het cognitieve onze leefwereld
veranderen/beïnvloeden, zoals bv stoppen met straffen maar
maatregelen opleggen
o Cognitieve interesse maar weinig invloed op zingevende (bv schilderij: het is maar verf =>
irrelevant)
• Zingevend en manipulatief
o Stelling 1: er zijn zaken in ons leven die lijken te gaan over onze manipulatieve interesse
maar eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan (en die niet kunnen bereikt worden door
manipulatief handelen)
▪ Zoeken naar geluk
- Geluk bereiken door manipulatieve impulsen
- Alles zou binnen controle liggen => is niet geluk, essentie van geluk is dat
we het niet kunnen hebben + erkenning van mensen
- Ideaal = geluksmachine => willen we dit? Manipulatief handelen = ja;
zingevend handelen = nee
▪ Zoeken naar erkenning en waardering
o Stelling 2: focus op manipulatieve interesse kan uiteindelijk zingevende aantasten
▪ Bv blijkt dat vriendschap enkel was om notities te fixen
▪ Bv burgerschap => referendum om kernafval in gemeente te stockeren
- Eerste referendum: 50% stemde in (zingevend)
- Tweede referendum (er wordt geld aangeboden): 25% stemde in
(manipulatief)
1.3 Conclusie
• Zingeving vs andere interesses
• Mysterie vs probleem
o Probleem kan je oplossen
o Zingeving heeft te maken met perplexiteit (verwondering)
• Betrokkenheid vs afstandelijkheid
o Men gebruikt vaak intuïtie
o Het heeft te maken met geraakt worden door de dingen, gevoelig zijn voor bepaalde
waardevolle zaken, eerder dan met nuchtere kennis
• Afhankelijkheid vs controle: het heeft te maken met zaken die noodzakelijkerwijs buiten onze
controle vallen
• Traditie vs innovatie: in omgang met issues gebruiken we culturele en traditionele elementen =>
gebruik hiervan is niet rationeel te verantwoorden
• Manipulatief is meer eroderend voor zingevend dan cognitief
3
