Samenvatting en aantekeningen staatsrecht aan de JHS
Inhoud
Aantekeningen
- Verschillende rechtsbronnen binnen het staatsrecht Pag. 2
- Soevereiniteit Pag. 2
- Sociale regels Pag. 2
- Rechtsregels Pag. 2
- Wat is een staat? Pag. 2
- Beginselen van de rechtsstaat Pag. 3
- Indirecte democra e Pag. 3
- Meerderheidsstelsel / districtenstelsel Pag. 3
- A ribu e en delega e Pag. 3
- Rechtspersonen Pag. 3
- Bestuursorganen Pag. 4
- Autonomie en medebewind Pag. 4
- Beperking grondrechten Pag. 4
- Wat zijn grondrechten? Pag. 4
Literatuur uit Verheugt samengevat
- Hoofdstuk 1 volledig (Recht in het algemeen) Pag. 5
- Hoofdstuk 2 volledig (Recht en de Staat) Pag. 10
- Hoofdstuk 3 paragraaf 1 t/m 3 en 4.1 (Wetgeving) Pag. 14
Pagina 1 van 17
, Aantekeningen
De verschillende rechtsbronnen binnen het staatsrecht zijn;
De wet – Het posi ef recht staat in de wet. Onder wet wordt verstaan elke algemeen
geldende geschreven rechtsregel die a oms g is van een tot wetgeving bevoegd
overheidsorgaan.
De gewoonte – Een zelfstandige bron van het posi ef recht. Vaak gebruikt in het
bedrijfsleven bijvoorbeeld in de bouw. Hier heersen tal van gewoonten die niet in de wet
staan vastgelegd maar die daar wel als bindende rechtsregels worden beschouwd en
nageleefd. Er moet sprake zijn van een bestendigde prak jk en die moet al jd algemeen
aanvaard zijn.
Organieke wet – een wet die tot stand is gekomen naar aanleiding van een opdracht
uit de Grondwet. Bijvoorbeeld de gemeentewet.
Wat betekent soevereiniteit?
Een staat is soeverein wanneer hij binnen zijn grondgebied het hoogste gezag uitoefent. Dit betekent
dat de Nederlandse overheid de Nederlandse regels en we en maakt.
Binnen zijn grondgebied bepaalt ieder land de omvang en inhoud van zijn na onale rechtsstelsel. Het
staat ieder land in beginsel vrij in zijn wetgeving te regelen wat het nodig acht, en te bepalen welke
bevoegdheden aan het bestuur en de rechterlijke macht toekomen.
Wat zijn sociale regels?
Dit zijn regels die niet zijn vastgelegd in de wet, maar waar we ons over het algemeen wel aan houden.
Bijvoorbeeld:
Opstaan voor ouderen in de trein of bus
Je praat niet door iemand heen
Je hebt respect voor elkaar
Je houdt de deur open voor iemand achter je
Wat maakt een regel dan een rechtsregel?
Rechtsregels zijn technisch gezien ook normen. Het wordt een rechtsregel wanneer het is vastgelegd
in de wet en het geldt in het recht.
Wat is een staat?
1. Er moet sprake zijn van een eigen grondgebied.
2. Er moet sprake zijn van een gemeenschap van burgers (dezelfde na onaliteit).
3. Er moet sprake zijn van een centraal gezag.
Pagina 2 van 17
, De vier beginselen van een rechtstaat zijn;
1. Trias poli ca – dit houdt in dat de machten gescheiden worden. De betreffende machten zijn
de rechtsprekende, wetgevende en uitvoerende macht. De machten worden gescheiden zodat
nooit een par j de meeste macht hee en op deze manier kunnen ze elkaar controleren.
2. Ona ankelijke rechtspraak – Alle mensen in de poli ek mogen geen mening geven over de
uitspraak van de rechters. De rechter mag niet door de andere machten beïnvloed worden.
3. Grondrechten – rechten die de burgers vrijheid geven om zonder de bemoeienis van de
overheid te leven.
4. Legaliteitsbeginsel - Ten eerste moet de overheid zich te allen jde aan de wet houden en
mogen zij alleen dingen uitvoeren die ook daadwerkelijk in de wet staan. Zo mag een overheid
niet ineens uit zichzelf besluiten om bepaalde nieuwe belas ngen te gaan heffen als deze nog
niet in de wet staan. Ten tweede mag de overheid nooit met terugwerkende kracht werken.
Wat is een indirecte democra e en hee Nederland een indirecte democra e?
Indirecte democra e houdt in dat het volk de vertegenwoordigers kiest, maar het volk hee zelf geen
invloed op de wet en regelgeving. Bij verkiezingen worden vertegenwoordigers gekozen maar verdere
inspraak hebben de burgers niet. Daarom is er sprake van een indirecte democra e.
Verschil meerderheidsstelstel en districtenstelsel
Meerderheidsstelsel houdt in dat een par j in een bepaald gebied de meeste zetels moet halen. Voor
dat district krijgt de par j dan een zetel. Evenredige vertegenwoordiging houdt in dat het aantal zetels
verdeelt worden over de stemmen.
A ribu e en delega e
A ribu e - is de bevoegdheid om we en in materiële zin vast te stellen kan rechtstreeks in de
Grondwet of een wet in formele zin zijn toegekend aan een bepaald orgaan. Nog niet bestaande
bevoegdheid wordt toegekend. Bijvoorbeeld art. 81 GW of art. 89 GW of art. 127 GW
Delega e – het overdragen van een bestaande wetgevende bevoegdheid van het ene orgaan aan het
andere om nadere regels over een bepaald onderwerp vast te stellen.
Wat zijn rechtspersonen krachtens publiekrecht?
Rechtspersonen krachtens publiekrecht zijn de Staat, de provincies, de gemeenten en de
waterschappen. Dit zijn openbare lichamen. Daarnaast hebben ze rechtspersoonlijkheid. Zij kunnen
zelfstandig handelingen uitvoeren en hebben plichten.
Pagina 3 van 17
Inhoud
Aantekeningen
- Verschillende rechtsbronnen binnen het staatsrecht Pag. 2
- Soevereiniteit Pag. 2
- Sociale regels Pag. 2
- Rechtsregels Pag. 2
- Wat is een staat? Pag. 2
- Beginselen van de rechtsstaat Pag. 3
- Indirecte democra e Pag. 3
- Meerderheidsstelsel / districtenstelsel Pag. 3
- A ribu e en delega e Pag. 3
- Rechtspersonen Pag. 3
- Bestuursorganen Pag. 4
- Autonomie en medebewind Pag. 4
- Beperking grondrechten Pag. 4
- Wat zijn grondrechten? Pag. 4
Literatuur uit Verheugt samengevat
- Hoofdstuk 1 volledig (Recht in het algemeen) Pag. 5
- Hoofdstuk 2 volledig (Recht en de Staat) Pag. 10
- Hoofdstuk 3 paragraaf 1 t/m 3 en 4.1 (Wetgeving) Pag. 14
Pagina 1 van 17
, Aantekeningen
De verschillende rechtsbronnen binnen het staatsrecht zijn;
De wet – Het posi ef recht staat in de wet. Onder wet wordt verstaan elke algemeen
geldende geschreven rechtsregel die a oms g is van een tot wetgeving bevoegd
overheidsorgaan.
De gewoonte – Een zelfstandige bron van het posi ef recht. Vaak gebruikt in het
bedrijfsleven bijvoorbeeld in de bouw. Hier heersen tal van gewoonten die niet in de wet
staan vastgelegd maar die daar wel als bindende rechtsregels worden beschouwd en
nageleefd. Er moet sprake zijn van een bestendigde prak jk en die moet al jd algemeen
aanvaard zijn.
Organieke wet – een wet die tot stand is gekomen naar aanleiding van een opdracht
uit de Grondwet. Bijvoorbeeld de gemeentewet.
Wat betekent soevereiniteit?
Een staat is soeverein wanneer hij binnen zijn grondgebied het hoogste gezag uitoefent. Dit betekent
dat de Nederlandse overheid de Nederlandse regels en we en maakt.
Binnen zijn grondgebied bepaalt ieder land de omvang en inhoud van zijn na onale rechtsstelsel. Het
staat ieder land in beginsel vrij in zijn wetgeving te regelen wat het nodig acht, en te bepalen welke
bevoegdheden aan het bestuur en de rechterlijke macht toekomen.
Wat zijn sociale regels?
Dit zijn regels die niet zijn vastgelegd in de wet, maar waar we ons over het algemeen wel aan houden.
Bijvoorbeeld:
Opstaan voor ouderen in de trein of bus
Je praat niet door iemand heen
Je hebt respect voor elkaar
Je houdt de deur open voor iemand achter je
Wat maakt een regel dan een rechtsregel?
Rechtsregels zijn technisch gezien ook normen. Het wordt een rechtsregel wanneer het is vastgelegd
in de wet en het geldt in het recht.
Wat is een staat?
1. Er moet sprake zijn van een eigen grondgebied.
2. Er moet sprake zijn van een gemeenschap van burgers (dezelfde na onaliteit).
3. Er moet sprake zijn van een centraal gezag.
Pagina 2 van 17
, De vier beginselen van een rechtstaat zijn;
1. Trias poli ca – dit houdt in dat de machten gescheiden worden. De betreffende machten zijn
de rechtsprekende, wetgevende en uitvoerende macht. De machten worden gescheiden zodat
nooit een par j de meeste macht hee en op deze manier kunnen ze elkaar controleren.
2. Ona ankelijke rechtspraak – Alle mensen in de poli ek mogen geen mening geven over de
uitspraak van de rechters. De rechter mag niet door de andere machten beïnvloed worden.
3. Grondrechten – rechten die de burgers vrijheid geven om zonder de bemoeienis van de
overheid te leven.
4. Legaliteitsbeginsel - Ten eerste moet de overheid zich te allen jde aan de wet houden en
mogen zij alleen dingen uitvoeren die ook daadwerkelijk in de wet staan. Zo mag een overheid
niet ineens uit zichzelf besluiten om bepaalde nieuwe belas ngen te gaan heffen als deze nog
niet in de wet staan. Ten tweede mag de overheid nooit met terugwerkende kracht werken.
Wat is een indirecte democra e en hee Nederland een indirecte democra e?
Indirecte democra e houdt in dat het volk de vertegenwoordigers kiest, maar het volk hee zelf geen
invloed op de wet en regelgeving. Bij verkiezingen worden vertegenwoordigers gekozen maar verdere
inspraak hebben de burgers niet. Daarom is er sprake van een indirecte democra e.
Verschil meerderheidsstelstel en districtenstelsel
Meerderheidsstelsel houdt in dat een par j in een bepaald gebied de meeste zetels moet halen. Voor
dat district krijgt de par j dan een zetel. Evenredige vertegenwoordiging houdt in dat het aantal zetels
verdeelt worden over de stemmen.
A ribu e en delega e
A ribu e - is de bevoegdheid om we en in materiële zin vast te stellen kan rechtstreeks in de
Grondwet of een wet in formele zin zijn toegekend aan een bepaald orgaan. Nog niet bestaande
bevoegdheid wordt toegekend. Bijvoorbeeld art. 81 GW of art. 89 GW of art. 127 GW
Delega e – het overdragen van een bestaande wetgevende bevoegdheid van het ene orgaan aan het
andere om nadere regels over een bepaald onderwerp vast te stellen.
Wat zijn rechtspersonen krachtens publiekrecht?
Rechtspersonen krachtens publiekrecht zijn de Staat, de provincies, de gemeenten en de
waterschappen. Dit zijn openbare lichamen. Daarnaast hebben ze rechtspersoonlijkheid. Zij kunnen
zelfstandig handelingen uitvoeren en hebben plichten.
Pagina 3 van 17
