Samenvatting farmacologie

Samenvatting farmacologie
Dispositie en farmacokinetiek:
- Hoe, hoeveel, hoe snel gaat GM vanuit buitenwereld naar plaats van werking?
- Wat doet ons lichaam met farmacon?
ADME:
1. Opname, resorptie of Absorptie: in plasma (3L)
 geen opnamefase bij IV injectie (GM direct in bloed gespoten)
2. Verdeling of Distributie: in extraplasmatisch deel (vocht/cellen)
3. Eliminatie door…
- Metabolisatie = omzetten v GM naar metaboliet in lever ( geen afbraak)
- Excretie = uitscheiden v GM via nieren
Farmacodynamie:
- Groepen GM met werking, bijwerkingen en interacties
- Wat doet een farmacon met ons lichaam?
Extraplasmatisch deel: receptoren, ionenkanalen, enzymes  biologisch effect
 Werking = genezing?
 Bijwerkingen  doordat GM op meerdere receptoren bindt?
 Interactie met…?


Deel I – Dispositie & Farmacokinetiek


GM moet:
- Doorheen membraan v maag/huid/spieren naar plasma
- Doorheen membraan v plasma naar extraplasmatisch deel
1) Passage doorheen membranen:
1ste manier: doorheen porie = filtratie:
- Obv grootte deeltjes: GM moet klein genoeg zijn
 veel GM deels/volledig gebonden aan eiwit  te groot
 bloedhersenbarrière: ondoorlaatbaar vr veel GM
- Altijd volgens drukgradiënt  van hoge naar lage druk
2de manier: doorheen cellen (van membraan) = diffusie:
- GM moet lipofiel (vetoplosbaar) en niet-ionisch (niet-geladen) zijn
- Altijd volgens concentratiegradiënt  van hoge naar lage conc
(tegen gradiënt = actieve diffusie)
Lipofiele, niet-ionische diffusie:
- Zure & basische moleculen in waterig milieu: geïoniseerde of niet-geïoniseerde vorm
- zure mol + zuur milieu  niet-geïoniseerde mol
- zure mol + basisch milieu  geïoniseerde mol
- basische mol + zuur milieu  geïoniseerde mol
- basische mol + basisch milieu  niet-geïoniseerde mol
 Afh van pH (milieu) en pKa (dissociatie-/zuurconstante)
 pH = pKa + log B/Z
Ion-trapping = GM in plasma vasthouden door om te zetten in geïoniseerde vorm
 Opbouw v/e hogere conc v/e GM over een celmembraan vanwege de pKa- waarde v/h GM en het verschil
in pH over het celmembraan

,  Zure chemicaliën hopen zich op in basische vloeistoffen en basische chemicaliën hopen zich op in zure
vloeistoffen
 Basische GM: uitgescheiden in maag waar de pH zuur is
Zure GM: uitgescheiden in urine waar de pH basisch is
2) Absorptie = opname:
1ste manier: enteraal = via GI-stelsel  first-pass effect:
- Oraal = via mond + opname in darm
 in oplossing gaan v GM afh van:
- pH milieu
- eig GM: deeltjesgrootte, oplosbaarheid, enterische omhulling
 resorptie GM afh van:
- milieu: pH, contactoppervlak, contacttijd
- eig GM: vetoplosbaarheid (hoe lipofieler, hoe beter), pKa
 bij kinderen: moeilijk door spuwen/braken
- Buccaal = via mond + opname in mond
 voordeel: vlugge resorptie + geen first-pass!
- Rectaal = via anus
 voordeel: snel, gedeeltelijk first-pass (deel langs dikke darm), vermijd contact
maagmucosa/inhoud
 nadeel: BB variabel
Enterische omhulling = enteric coating (EC) = zuurbestendige film rond gelule/tablet
 Kan 2-3u overleven in zuur milieu (bv. maag)  valt niet uit elkaar
 GM komt pas vrij in dunne darm
 Vb. ASAflow = AcetylSalicyl Acid flow = bloedverdunner: EC om maagbloeding te voorkomen
2de manier: parenteraal = niet via GI-stelsel  geen first-pass effect:
- Intraveneus/intravasculair
 voordelen: 100% BB + snel effect
 nadelen: irritatie vaatwand, emboolvorming/neerslag, anafylactische reacties,
opleiding vereist
- Subcutaan = onderhuids
 GM gaat in oplossing
 resorptie GM en capillaire doorbloeding weefsel  bepaald snelheid opname
 hoge c injectie & lage c plasma  snelle stijging plasma-c  opname vertraagd
 veel capillaire  plasma-c daalt weer  terug snellere opname
 inspanning & warmte  meer doorbloeding  snellere opname GM
 vasoconstrictie – depotwerking  tragere opname = vertraagde vrijstelling
langere werking
- Intramusculair
- Transdermaal = doorheen huid (vb. crème)
 voordeel: TTS (transdermaal therapeutisch systeem bv. pleister) = therapietrouw en
volgehouden (traag) effect
- Pulmonair = via longen
 voordeel: groot oppervlak (grote opname), groot debiet (grote doorbloeding)
Biologische beschikbaarheid (F) = fractie v dosis die algemene circulatie bereikt (in %)
- Mond  maag  dunne darm  dikke darm  uitscheiding
 Lever  metabolisatie
1ste leverpassage = first-pass: wnr GM na opname in darmen 1 ste keer via vena portae de lever passeert
 veel afbraak  lage biologische beschikbaarheid
 Algemene circulatie


3) Verdeling:

, Plasma:
- Vrij GM  kan door membraan
- GM gebonden aan eiwit  kan niet door membraan ( te groot)
Extraplasmatisch:
- Vrij GM
- GM gebonden aan eiwit  receptoren, ionenkanalen, …
Schijnbaar verdelingsvolume = maat voor verdeling v/h GM over totale lichaamswater
 Hoeveel GM in plasma/extraplasmatisch deel
Formules:
1. Enkel vrij GM: Vd = D/Cpl0 = 42 l
 D = dosis (hoeveelheid GM toegediend aan patiënt)
 Cpl0 = conc GM in plasma
 altijd 42 l
2. Enkel eiwitbinding (of meer dan e. pl. binding): C pl stijgt  Vd < 42 l
 GM bevindt zich meer in plasma dan in e. pl.
3. Enkel e. pl. Binding (of meer dan eiwitbinding): C pl daalt  Vd > 42 l
4) Eliminatie:
1ste manier: GM uit lichaam = renale excretie via nieren (urine):
Via glomerulus + proximale tubulus  renale klaring:
1. Glomerulaire filtratie obv grootte (klaring)
 samenstelling plasma = samenstelling primaire urine
 concentratie plasma = concentratie primaire urine (van vrij GM!)
2. Actieve tubulaire secretie/excretie (klaring)
 van plasma naar urine
 actief = tgn conc-gradiënt in  vereist En  beperkte capaciteit  weinig GM/min
 competitie  sommige GM hebben grotere affiniteit voor pompjes
3. Passieve tubulaire reabsorptie
 van urine naar plasma
 passief = met conc-gradiënt mee  vereist geen En
 theoretisch onmogelijk want conc plasma-urine gelijk
 reabsorptie H20  V plasma vergroot  conc daalt
 wijzigen door urinedebiet (door bv. meer water drinken)
- V urine verhoogd  C urine verlaagd  C-gradiënt verlaagd
- reabsorptie verlaagd  excretie verhoogd
 wijzigen door pH:
- vb. ASA - urine alkalischer  ASA meer in basische vorm = geïoniseerd in zuur
- ASA meer aanwezig in geïoniseerde vorm
- minder terug geresorbeerd want c in plasma is groter (niet-geïoniseerde vorm)
- meer geëxcreteerd
 geen reabsorptie  na 24 zou al plasma leeglopen (125ml/min = 3l/24min)
Glomerulaire filtratiesnelheid:
- Normaal = 125 ml/min = 180 l/dag
- Meten adhv creatinineklaring = maat vr glomerulaire filtratiesnelheid
 te weinig creatinine  slechte werking nieren (oudere mensen)
 vb. oudere patiënt met 20ml/min  dosis GM verminderen want GM wordt minder
geklaard (zelfde dosis zou opstapeling veroorzaken)
2de manier: GM omgezet tot andere verb. = biotransformatie/metabolisatie via lever
- Metaboliet = minder/niet biologische actief
- Uitzondering: Pro-Drug = heeft zelf geen werking, wordt ergens in lichaam omgezet tot
actieve metaboliet (vb. L-dopa  dopamine in hersenen)