Maes Chelsea 2VBl Geriatrie-chronische zorg
Begeleidingsaspecten: dementie
Wat is dementie?
-Een syndroom veroorzaakt door verschillende ziekten
Belangrijkste kenmerk:
-Het gehele geestelijk functioneren gaat steeds meer achteruit
Dementie betekent het verlies van cognitieve functie
-Geheugen
-Perceptie
-Het denken
DSM 4 criteria
(Criteria waaraan je moet voldoen om te kunnen spreken v dementie)
Kernsymptomen:
Geheugenstoornissen
-Stoornissen in het KTG
-Stoornissen in het LTG
-Desoriëntatie in tijd en ruimte
-Desoriëntatie in persoon
Cognitieve stoornissen
-Afasie (Taalstoornis)
-Apraxie (Handelingsstoornis)
-Agnosie (Herkenningsstoornis)
-Stoornis i/d uitvoerende functies (plannen, abstraheren, organiseren, redeneren)
Minstens 1
Afasie -> Problemen met gebruik en begrijpen v taal
-> Woordvindingsproblemen en vervormingen v woorden
Apraxie -> Verminderde mogelijkheid doelgerichte praktische handelingen uit te voeren
ondanks intacte motorische mogelijkheden (koffiezet, telefoon)
Agnosie -> Stoornis in identificeren en herkennen vd betekenis v dingen, geluiden ondanks
intacte sensoriële capaciteit (plaatsen, geluiden)
Stoornis in uitvoerende functies -> Moeilijkheden in uitvoeren complexere handelingen (koken)
Het gevolg van geheugenstoornissen/cognitieve stoornissen:
-Sluimerende achteruitgang in sociaal en dagelijks functioneren (in vergelijking met vroeger
functioneren)
Secundaire symptomen:
Moet niet optreden om diagnose dementie te stellen
Confabulaties
-Opvullen v gaten in geheugen met fantasie
1
,Maes Chelsea 2VBl Geriatrie-chronische zorg
Stemmingswisselingen + gedragsveranderingen
-Agressie, apathie, achterdocht, verzamelwoede, persevereren (doordrijven in mening),
decorumverlies, …
Hallucinaties
-Zintuiglijke perceptie die niet overeenkomt met realiteit
Wanen
-Valse, niet te weerleggen ideeën (ontrouw, dit is mijn huis niet, ik word bestolen, …)
Illusies
-Je ziet iets en geeft er een verkeerde betekenis aan (schaduwen)
Diagnose:
-Kernsymptomen
-Secundaire symptomen
-Obv kernsymptomen wordt diagnose gesteld
DSM 5 criteria
Nuancering v DSM IV => niet meer dementie, maar neurocognitieve stoornis (NCS)
-Dementie wordt vervangen door neurocognitieve stoornis (dementie = te stigmatiserend)
-Geheugenproblemen geen criterium meer voor diagnose
-Onderverdeling in mild en ernstig
Beperkte NCS:
-Lichte achteruitgang tov vroeger functioneren op 1/meer cognitieve domeinen
-Geen belemmering voor onafhankelijk functioneren, wel grotere inspanning
-Niet in context van delier
-Niet tgv andere psychische stoornis
Ernstige/uitgebreide NCS:
-Significante achteruitgang tov vroeger functioneren op 1/meerdere cognitieve domeinen
-Belemmering voor onafhankelijk functioneren
-Niet in context v delier
-Niet tgv andere psychische stoornis
Vormen van dementie
Oorzaken:
-Dementie = verzamelbegrip (syndroom)
-Verschillende vormen v dementie
-Verschillende oorzaken
-Verschillend verloop
-Onderscheid tussen:
-Neurodegeneratieve aandoeningen (zenuwcellen sterven af)
-Niet-neurodegeneratieve aandoeningen
2
, Maes Chelsea 2VBl Geriatrie-chronische zorg
Neurodegeneratieve aandoeningen:
-Ziekte begint in de hersencellen zelf
-Bv: Ziekte v Alzheimer, Lewy body dementie, frontotemporale dementie, Parkinson
gerelateerde dementie
Niet-neurodegeneratieve aandoeningen:
-Oorzaak ligt buiten hersencellen
-Meest voorkomende vorm: vasculaire dementie (letsel ontstaat in bloedvaten hersenen)
Kenmerkend voor:
Ziekte v Alzheimer
-Aanvankelijk geheugenstoornissen
-Symptomen ontwikkelen zich geleidelijk aan
Vasculaire dementie
-Plots begin en sprongsgewijze achteruitgang
Frontotemporale dementie
-Aanvankelijk gedrags- of taalproblemen
-In 1e instantie niet direct geheugenproblemen
Lewy body dementie (afzetting eiwitten in hersenen)
-In begin problemen met aandacht en waarneming
-Symptomen kunnen sterk wisselen v dag tot dag
Op weg naar diagnose
Belang v/e tijdige diagnose:
-Krijgen v diagnose is een recht
-Weten leidt vaak tot verlichting
-Bezorgdheid om geheugenproblemen wordt gehoord
-Behandelbare oorzaken worden vastgesteld en behandeld
-Groter begrip voor gedrag v persoon
-Voldoende tijd om hulpverlening te zoeken
-Voldoende tijd voor aanpassingen a/d woning/verhuizen
-Financiële regelingen kunnen met persoon nog besproken worden
Opgelet:
-Ook niet weten is een recht !
Diagnose dementie?
-Artsen en specialisten
-Complexe aandoening
-Verschillende symptomen, verschillend per persoon
-Onderscheid met normaal verouderingsproces
-Waarschijnlijkheidsdiagnose
-Geen directe therapie
3
Begeleidingsaspecten: dementie
Wat is dementie?
-Een syndroom veroorzaakt door verschillende ziekten
Belangrijkste kenmerk:
-Het gehele geestelijk functioneren gaat steeds meer achteruit
Dementie betekent het verlies van cognitieve functie
-Geheugen
-Perceptie
-Het denken
DSM 4 criteria
(Criteria waaraan je moet voldoen om te kunnen spreken v dementie)
Kernsymptomen:
Geheugenstoornissen
-Stoornissen in het KTG
-Stoornissen in het LTG
-Desoriëntatie in tijd en ruimte
-Desoriëntatie in persoon
Cognitieve stoornissen
-Afasie (Taalstoornis)
-Apraxie (Handelingsstoornis)
-Agnosie (Herkenningsstoornis)
-Stoornis i/d uitvoerende functies (plannen, abstraheren, organiseren, redeneren)
Minstens 1
Afasie -> Problemen met gebruik en begrijpen v taal
-> Woordvindingsproblemen en vervormingen v woorden
Apraxie -> Verminderde mogelijkheid doelgerichte praktische handelingen uit te voeren
ondanks intacte motorische mogelijkheden (koffiezet, telefoon)
Agnosie -> Stoornis in identificeren en herkennen vd betekenis v dingen, geluiden ondanks
intacte sensoriële capaciteit (plaatsen, geluiden)
Stoornis in uitvoerende functies -> Moeilijkheden in uitvoeren complexere handelingen (koken)
Het gevolg van geheugenstoornissen/cognitieve stoornissen:
-Sluimerende achteruitgang in sociaal en dagelijks functioneren (in vergelijking met vroeger
functioneren)
Secundaire symptomen:
Moet niet optreden om diagnose dementie te stellen
Confabulaties
-Opvullen v gaten in geheugen met fantasie
1
,Maes Chelsea 2VBl Geriatrie-chronische zorg
Stemmingswisselingen + gedragsveranderingen
-Agressie, apathie, achterdocht, verzamelwoede, persevereren (doordrijven in mening),
decorumverlies, …
Hallucinaties
-Zintuiglijke perceptie die niet overeenkomt met realiteit
Wanen
-Valse, niet te weerleggen ideeën (ontrouw, dit is mijn huis niet, ik word bestolen, …)
Illusies
-Je ziet iets en geeft er een verkeerde betekenis aan (schaduwen)
Diagnose:
-Kernsymptomen
-Secundaire symptomen
-Obv kernsymptomen wordt diagnose gesteld
DSM 5 criteria
Nuancering v DSM IV => niet meer dementie, maar neurocognitieve stoornis (NCS)
-Dementie wordt vervangen door neurocognitieve stoornis (dementie = te stigmatiserend)
-Geheugenproblemen geen criterium meer voor diagnose
-Onderverdeling in mild en ernstig
Beperkte NCS:
-Lichte achteruitgang tov vroeger functioneren op 1/meer cognitieve domeinen
-Geen belemmering voor onafhankelijk functioneren, wel grotere inspanning
-Niet in context van delier
-Niet tgv andere psychische stoornis
Ernstige/uitgebreide NCS:
-Significante achteruitgang tov vroeger functioneren op 1/meerdere cognitieve domeinen
-Belemmering voor onafhankelijk functioneren
-Niet in context v delier
-Niet tgv andere psychische stoornis
Vormen van dementie
Oorzaken:
-Dementie = verzamelbegrip (syndroom)
-Verschillende vormen v dementie
-Verschillende oorzaken
-Verschillend verloop
-Onderscheid tussen:
-Neurodegeneratieve aandoeningen (zenuwcellen sterven af)
-Niet-neurodegeneratieve aandoeningen
2
, Maes Chelsea 2VBl Geriatrie-chronische zorg
Neurodegeneratieve aandoeningen:
-Ziekte begint in de hersencellen zelf
-Bv: Ziekte v Alzheimer, Lewy body dementie, frontotemporale dementie, Parkinson
gerelateerde dementie
Niet-neurodegeneratieve aandoeningen:
-Oorzaak ligt buiten hersencellen
-Meest voorkomende vorm: vasculaire dementie (letsel ontstaat in bloedvaten hersenen)
Kenmerkend voor:
Ziekte v Alzheimer
-Aanvankelijk geheugenstoornissen
-Symptomen ontwikkelen zich geleidelijk aan
Vasculaire dementie
-Plots begin en sprongsgewijze achteruitgang
Frontotemporale dementie
-Aanvankelijk gedrags- of taalproblemen
-In 1e instantie niet direct geheugenproblemen
Lewy body dementie (afzetting eiwitten in hersenen)
-In begin problemen met aandacht en waarneming
-Symptomen kunnen sterk wisselen v dag tot dag
Op weg naar diagnose
Belang v/e tijdige diagnose:
-Krijgen v diagnose is een recht
-Weten leidt vaak tot verlichting
-Bezorgdheid om geheugenproblemen wordt gehoord
-Behandelbare oorzaken worden vastgesteld en behandeld
-Groter begrip voor gedrag v persoon
-Voldoende tijd om hulpverlening te zoeken
-Voldoende tijd voor aanpassingen a/d woning/verhuizen
-Financiële regelingen kunnen met persoon nog besproken worden
Opgelet:
-Ook niet weten is een recht !
Diagnose dementie?
-Artsen en specialisten
-Complexe aandoening
-Verschillende symptomen, verschillend per persoon
-Onderscheid met normaal verouderingsproces
-Waarschijnlijkheidsdiagnose
-Geen directe therapie
3
