Materieel strafrecht – jurisprudentie blok 3
Week 1: Inleiding, legaliteit en wederrechtelijkheid
Veearts (HR 20 februari 1933, NJ 1933/918)
Feiten
- Een Huizense veearts brengt een aantal koeien opzettelijk in contact met koeien die
besmet zijn met het mond-en-klauwzeer virus. Dit is strafbaar volgens art. 82 Veewet.
- De veearts stelde dat hij dit deed om de gezonde koeien lichtelijk besmet te laten
maken, zodat deze koeien antistoffen tegen een eventueel zwaardere besmetting van
het virus zouden aanmaken. Dit is hetzelfde effect als vaccinatie.
- De veearts deed zodoende beroep op een ongeschreven (buitenwettelijke)
rechtvaardigingsgrond, namelijk het ontbreken van materiële wederrechtelijkheid.
Rechtsvraag: heeft de veearts wederrechtelijk gehandeld door in strijd met art. 82 Veewet te
handelen, ook al wordt het doel van deze wettelijke bepaling dan beter beoogd?
Hoge Raad
- Het hof stelde dat de veearts wel schuldig was aan het overtreden van de Veewet.
Volgens het hof was het geen taak van de veearts om de algemene
gezondheidstoestand te bevorderen.
- De Hoge Raad oordeelde echter dat de veearts wel degelijk de taak mocht hebben
om de algemene gezondheidstoestand te bevorderen. Volgens de Hoge Raad had de
veearts naar de eisen van zijn beroep gehandeld. De veearts was dus niet strafbaar.
- De Hoge Raad introduceerde hiermee het ontbreken van materiële
wederrechtelijkheid. Dit betekent dat het handelen formeel wel in strijd is met de wet,
maar dat strafbaarheid ontbreekt omdat dit handelen feitelijk niet in strijd is met het
recht.
- In casu heeft de veearts de wet wel overtreden maar de doelstelling van de wet werd
juist beter nageleefd. De Hoge Raad stelde de Huizense veearts derhalve in het
gelijk. Na terugwijzing naar het hof is de veearts ontslagen van alle rechtsvervolging.
- Rechtsregel: de dader van een strafbaar feit is niet strafbaar als de doelstelling van
de strafrechtelijke norm beter wordt nageleefd, ook al is het dan op papier gezien wel
wederrechtelijk.
Dreigbrief (HR 9 februari 1971, NJ 1972/1)
Feiten
- In casu draait het om een man die een dreigbrief stuurt naar een vrouw in België en
een man in Duitsland. In de brieven stelt hij dat zij hem geld verschuldigd zijn; de
vrouw was de verdachte 2.200 gulden schuldig, de man uit Duitsland was de
verdachte 600 Duitse Mark schuldig, omdat hij zijn zoon had beroofd. In beide
brieven staan dreigementen indien het geld niet wordt betaald.
- De verdachte wordt vervolgens vervolgd voor afpersing. Volgens de verdachte is er
echter geen sprake van afpersing, omdat er niet kan worden voldaan aan het
bestandsdeel ‘wederrechtelijk’.
- De verdachte stelde namelijk dat hij recht had op het geld. Er is volgens hem niet aan
de delictsomschrijving voldaan en dus is er geen sprake van afpersing. De
aanklagers waren het hier niet mee eens en voerden aan dat er wel degelijk sprake
was van afpersing, gezien de onbehoorlijkheid van het dreigen met geweld.
Rechtsvraag: kan er sprake zijn van wederrechtelijke bevoordeling, slechts op grond van het
feit dat er een onbehoorlijk middel gebruikt wordt om dat voordeel na te streven? / is het
,gebruiken van een dreigbrief geoorloofd om een (op zichzelf niet wederrechtelijke)
bevoordeling na te streven?
Hoge Raad
- Het hof veroordeelde de verdachte voor afpersing. De Hoge Raad sluit zich daarbij
aan. De Hoge Raad oordeelde dat de man zich had moeten realiseren dat hij door
het gebruiken van dreigbrieven de grenzen van het maatschappelijk betamelijke
overschreed. Daardoor is er wel degelijk sprake van wederrechtelijkheid en zodoende
ook afpersing.
- Zelfs al zou de verdachte wel daadwerkelijk recht hebben op een geldsom, dan nog
sluit dat wederrechtelijkheid niet uit. Hij had dit volgens de Hoge Raad niet met
dreigbrieven moeten oplossen.
- De Hoge Raad verwierp het cassatieberoep en verdachte werd veroordeeld voor
afpersing.
- Rechtsregel: indien men een behoorlijk middel gebruikt om een voordeel na te
streven kan er sprake zijn van wederrechtelijke bevoordeling, ook al is de
bevoordeling op zichzelf niet wederrechtelijk.
Onbehoorlijk gedrag (HR 2 april 1985, NJ 1985/796)
Feiten
- De verdachte weigert de restauratie te verlaten na aanwijzing van de spoorwegpolitie,
en wordt vervolgens vervolgd voor onbehoorlijk gedrag.
- Echter brengt het begrip ‘onbehoorlijk’ een grote vaagheid met zich mee.
Rechtsvraag: is de delictsomschrijving van art. 4 ARV te vaag, en dan specifiek de term
‘onbehoorlijk gedrag’? Gaat het hier om een schending van het legaliteitsbeginsel?
Hoge Raad
- Strafbepaling is niet onverenigbaar met art. 1 Sr en art. 7 EVRM.
- Het is soms onvermijdelijk om vage termen te gebruiken in delictsomschrijvingen.
- Op basis van wat gebruikelijk (algemene waarden en normen) is, kan men afleiden
wat in een bepaalde situatie als onbehoorlijk gedrag aangemerkt moet worden.
- De norm kent een beperkt toepassingsbereik voor wat betreft de plaatsen waarvoor
deze norm gold en daarmee voldoende was geconcretiseerd.
HvJ EU (11 juni 2020, C-634/18 (JI), ECLI:EU:C:2020:455)
Inhoud
- Bepaalde artikelen moeten op zo’n manier worden uitgelegd dat zij zich er niet
tegen verzetten dat een lidstaat het bezit van een aanzienlijke hoeveelheid
verdovende middelen of psychotrope stoffen, zowel voor persoonlijk gebruik als
voor illegale drugshandel, als een strafbaar feit aanmaakt.
- De uitleg van het begrip ‘aanzienlijke hoeveelheid verdovende middelen of
psychotrope stoffen’ moet over worden gelaten aan de nationale rechter, die dit per
geval moet beoordelen, mits de uitleg redelijkerwijs voorzienbaar is.
Legaliteit in Straatsburg (EHRM 22 november 1995, NJ 1997/1)
Feiten
- Deze zaak gaat over een verkrachting binnen het huwelijk. Een man uit Engeland
werd daarvoor aangeklaagd en veroordeeld.
, - De man is echter van mening dat art. 7 EVRM geschonden is. Dat artikel zegt dat
niemand mag worden veroordeeld voor een op het moment van plegen niet strafbaar
feit.
Rechtsvraag: is art. 7, EVRM geschonden? Gaat het hier om een schending van het
legaliteitsbeginsel?
Hoge Raad
- Het oordeel is dat het vernederende karakter van verkrachting dermate evident is dat
veroordeling van een man wegens poging tot verkrachting van zijn vrouw niet in strijd
is met het doel en strekking van art. 7, en dus niet is geschonden.
- Het EHRM maakte duidelijk dat er geen zeer strikte scheiding is tussen analoog en
extensief interpreteren, maar dat uitbreidende interpretatie op zich problematisch is
en alleen kan worden geaccepteerd wanneer er gegronde redenen voor zijn.
- Er is een goede grond voor uitbreidende interpretatie wanneer er een geleidelijke
ontwikkeling is waardoor aanpassing nodig is.
HvJ EU 11 juni 2020, C-
634/18 (JI),
ECLI:EU:C:2020:455=
Artikel 4, lid 2, onder a),
van kaderbesluit
2004/757/JBZ van de
Raad van 25 oktober
2004 betreffende de
vaststelling van
minimumvoorschriften met
betrekking tot de
bestanddelen van
Week 1: Inleiding, legaliteit en wederrechtelijkheid
Veearts (HR 20 februari 1933, NJ 1933/918)
Feiten
- Een Huizense veearts brengt een aantal koeien opzettelijk in contact met koeien die
besmet zijn met het mond-en-klauwzeer virus. Dit is strafbaar volgens art. 82 Veewet.
- De veearts stelde dat hij dit deed om de gezonde koeien lichtelijk besmet te laten
maken, zodat deze koeien antistoffen tegen een eventueel zwaardere besmetting van
het virus zouden aanmaken. Dit is hetzelfde effect als vaccinatie.
- De veearts deed zodoende beroep op een ongeschreven (buitenwettelijke)
rechtvaardigingsgrond, namelijk het ontbreken van materiële wederrechtelijkheid.
Rechtsvraag: heeft de veearts wederrechtelijk gehandeld door in strijd met art. 82 Veewet te
handelen, ook al wordt het doel van deze wettelijke bepaling dan beter beoogd?
Hoge Raad
- Het hof stelde dat de veearts wel schuldig was aan het overtreden van de Veewet.
Volgens het hof was het geen taak van de veearts om de algemene
gezondheidstoestand te bevorderen.
- De Hoge Raad oordeelde echter dat de veearts wel degelijk de taak mocht hebben
om de algemene gezondheidstoestand te bevorderen. Volgens de Hoge Raad had de
veearts naar de eisen van zijn beroep gehandeld. De veearts was dus niet strafbaar.
- De Hoge Raad introduceerde hiermee het ontbreken van materiële
wederrechtelijkheid. Dit betekent dat het handelen formeel wel in strijd is met de wet,
maar dat strafbaarheid ontbreekt omdat dit handelen feitelijk niet in strijd is met het
recht.
- In casu heeft de veearts de wet wel overtreden maar de doelstelling van de wet werd
juist beter nageleefd. De Hoge Raad stelde de Huizense veearts derhalve in het
gelijk. Na terugwijzing naar het hof is de veearts ontslagen van alle rechtsvervolging.
- Rechtsregel: de dader van een strafbaar feit is niet strafbaar als de doelstelling van
de strafrechtelijke norm beter wordt nageleefd, ook al is het dan op papier gezien wel
wederrechtelijk.
Dreigbrief (HR 9 februari 1971, NJ 1972/1)
Feiten
- In casu draait het om een man die een dreigbrief stuurt naar een vrouw in België en
een man in Duitsland. In de brieven stelt hij dat zij hem geld verschuldigd zijn; de
vrouw was de verdachte 2.200 gulden schuldig, de man uit Duitsland was de
verdachte 600 Duitse Mark schuldig, omdat hij zijn zoon had beroofd. In beide
brieven staan dreigementen indien het geld niet wordt betaald.
- De verdachte wordt vervolgens vervolgd voor afpersing. Volgens de verdachte is er
echter geen sprake van afpersing, omdat er niet kan worden voldaan aan het
bestandsdeel ‘wederrechtelijk’.
- De verdachte stelde namelijk dat hij recht had op het geld. Er is volgens hem niet aan
de delictsomschrijving voldaan en dus is er geen sprake van afpersing. De
aanklagers waren het hier niet mee eens en voerden aan dat er wel degelijk sprake
was van afpersing, gezien de onbehoorlijkheid van het dreigen met geweld.
Rechtsvraag: kan er sprake zijn van wederrechtelijke bevoordeling, slechts op grond van het
feit dat er een onbehoorlijk middel gebruikt wordt om dat voordeel na te streven? / is het
,gebruiken van een dreigbrief geoorloofd om een (op zichzelf niet wederrechtelijke)
bevoordeling na te streven?
Hoge Raad
- Het hof veroordeelde de verdachte voor afpersing. De Hoge Raad sluit zich daarbij
aan. De Hoge Raad oordeelde dat de man zich had moeten realiseren dat hij door
het gebruiken van dreigbrieven de grenzen van het maatschappelijk betamelijke
overschreed. Daardoor is er wel degelijk sprake van wederrechtelijkheid en zodoende
ook afpersing.
- Zelfs al zou de verdachte wel daadwerkelijk recht hebben op een geldsom, dan nog
sluit dat wederrechtelijkheid niet uit. Hij had dit volgens de Hoge Raad niet met
dreigbrieven moeten oplossen.
- De Hoge Raad verwierp het cassatieberoep en verdachte werd veroordeeld voor
afpersing.
- Rechtsregel: indien men een behoorlijk middel gebruikt om een voordeel na te
streven kan er sprake zijn van wederrechtelijke bevoordeling, ook al is de
bevoordeling op zichzelf niet wederrechtelijk.
Onbehoorlijk gedrag (HR 2 april 1985, NJ 1985/796)
Feiten
- De verdachte weigert de restauratie te verlaten na aanwijzing van de spoorwegpolitie,
en wordt vervolgens vervolgd voor onbehoorlijk gedrag.
- Echter brengt het begrip ‘onbehoorlijk’ een grote vaagheid met zich mee.
Rechtsvraag: is de delictsomschrijving van art. 4 ARV te vaag, en dan specifiek de term
‘onbehoorlijk gedrag’? Gaat het hier om een schending van het legaliteitsbeginsel?
Hoge Raad
- Strafbepaling is niet onverenigbaar met art. 1 Sr en art. 7 EVRM.
- Het is soms onvermijdelijk om vage termen te gebruiken in delictsomschrijvingen.
- Op basis van wat gebruikelijk (algemene waarden en normen) is, kan men afleiden
wat in een bepaalde situatie als onbehoorlijk gedrag aangemerkt moet worden.
- De norm kent een beperkt toepassingsbereik voor wat betreft de plaatsen waarvoor
deze norm gold en daarmee voldoende was geconcretiseerd.
HvJ EU (11 juni 2020, C-634/18 (JI), ECLI:EU:C:2020:455)
Inhoud
- Bepaalde artikelen moeten op zo’n manier worden uitgelegd dat zij zich er niet
tegen verzetten dat een lidstaat het bezit van een aanzienlijke hoeveelheid
verdovende middelen of psychotrope stoffen, zowel voor persoonlijk gebruik als
voor illegale drugshandel, als een strafbaar feit aanmaakt.
- De uitleg van het begrip ‘aanzienlijke hoeveelheid verdovende middelen of
psychotrope stoffen’ moet over worden gelaten aan de nationale rechter, die dit per
geval moet beoordelen, mits de uitleg redelijkerwijs voorzienbaar is.
Legaliteit in Straatsburg (EHRM 22 november 1995, NJ 1997/1)
Feiten
- Deze zaak gaat over een verkrachting binnen het huwelijk. Een man uit Engeland
werd daarvoor aangeklaagd en veroordeeld.
, - De man is echter van mening dat art. 7 EVRM geschonden is. Dat artikel zegt dat
niemand mag worden veroordeeld voor een op het moment van plegen niet strafbaar
feit.
Rechtsvraag: is art. 7, EVRM geschonden? Gaat het hier om een schending van het
legaliteitsbeginsel?
Hoge Raad
- Het oordeel is dat het vernederende karakter van verkrachting dermate evident is dat
veroordeling van een man wegens poging tot verkrachting van zijn vrouw niet in strijd
is met het doel en strekking van art. 7, en dus niet is geschonden.
- Het EHRM maakte duidelijk dat er geen zeer strikte scheiding is tussen analoog en
extensief interpreteren, maar dat uitbreidende interpretatie op zich problematisch is
en alleen kan worden geaccepteerd wanneer er gegronde redenen voor zijn.
- Er is een goede grond voor uitbreidende interpretatie wanneer er een geleidelijke
ontwikkeling is waardoor aanpassing nodig is.
HvJ EU 11 juni 2020, C-
634/18 (JI),
ECLI:EU:C:2020:455=
Artikel 4, lid 2, onder a),
van kaderbesluit
2004/757/JBZ van de
Raad van 25 oktober
2004 betreffende de
vaststelling van
minimumvoorschriften met
betrekking tot de
bestanddelen van
