SOCIALE PSYCHOLOGIE SAMENVATTING LUNA BOUDEWYN
INLEIDING
0.1 Wat is sociale psychologie?
Sociale psychologie = het deelgebied van de psychologie dat zich bezig houdt met:
- sociale invloeden op individueel gedrag
- gedrag van individuen met, tegen, over en voor elkaar
2 soorten gedrag
1. overt: waarneembaar voor iedereen
2. covert: verborgen, enkel voor handelende persoon waarneembaar
à bestuderen in een situatie hier en nu (niet verdiepen in persoonlijke ontwikkeling): situationele
gedragsdeterminanten
Gedrag zo correct mogelijk beschrijven, verklaren, gevolgen aangeven (oorzaken/gevolgen v (niet) sociale aard)
Onderscheid sociale psychologie:
1. fundamenteel: theoriegericht, algemene principes
2. toegepast: praktijkgericht, inzichten om maatschappelijke/individuele problemen te begrijpen
à onderscheid, maar toch verbonden met elkaar (Kurt Lewin)
0.1.1 Uitgangspunten van de sociale psychologie
- Gedrag wordt sterk beïnvloed door sociale en niet-sociale situatie → nadruk op situationele
gedragsdeterminanten
- Experimenteel onderzoek: causale relaties te toetsen ßà veldexperiment: experiment in de gewone
omgeving van de deelnemers
- Dieronderzoek = nuttig: verschillen tussen mensen en dieren worden groot geacht (interessant als
gedragingen overeenkomen)
- 1 ond. heeft weinig waarde, samenhang met andere theorieën en andere onderzoeken is van belang
0.1.2 De relatie tussen sociale psychologie en mensenkennis
Resultaten v soc. psych. ond. kunnen overeenkomen met wat mensen menen te weten of ertegen ingaan
- als ze het al wisten: onderzoek is nutteloos
à hindsight bias = i knew it all along-verschijnsel
- tegenin gaan met hun kennis: slecht onderzoek, klopt niet
- beiden kunnen “waar” en “onwaar” zijn
0.1.3 De rol van waarden in de sociale psychologie
Individuele waarden van een onderzoeker bepaalt
- de thema’s die hij aansnijdt
- de termen die ze gebruiken om gedrag te beschrijven
- de adviezen die ze afleiden uit hun werk
1
, SOCIALE PSYCHOLOGIE SAMENVATTING LUNA BOUDEWYN
H1 METHODES SOC-PSYCH ONDERZOEK
1.1 Observatie
Treedt bepaald gedrag in bepaalde omstandigheden op → omstandigheden opzoeken en observeren
- rechtstreeks: gedrag zelf observeren
- niet rechtstreeks: aan de hand van fysieke of administratieve sporen die het heeft nagelaten
VOORDEEL NADEEL
• ecologische validiteit gegarandeerd • gedragingen waarin men geïnteresseerd is,
= de mate waarin het onderzoek conclusies soms zeer zeldzaam à zeer lange tijd nodig
toelaat over het ‘natuurlijk’ voorkomende om te observeren
gedrag van mensen in situaties die ze ‘in het • zeer moeilijk om conclusies te trekken over
echte leven’ ook tegenkomen de oorzaken van het waargenomen gedrag
• ethisch en praktisch: geen ingreep realiteit (onderzoeker zou zeer veel observaties in
allerlei omstandigheden nodig hebben)
1.2 Zelfbeschrijvingen
= wat de handelende personen er zelf over zeggen/schrijven
VOORDEEL NADEEL
• eenvoudige manier om toegang te krijgen • veronderstellingen niet altijd valide
tot coverte gedragingen • ecologische validiteit kan beperkt zijn
• kans informatie krijgen over talrijke
instanties van het bestudeerde gedrag zeer
groot
Zelfbeschrijving valide: 3 voorwaarden
1. ondervraagde moet gedrag kunnen beschrijven
2. gelegenheid krijgen om het te beschrijven
3. het gedrag willen beschrijven
1.2.1 De beperkingen van zelfbeschrijving
1ste voorwaarde: als onderzoeker retrospectieve vragen stelt en als de ondervraagde zich het gedrag, context
gedrag en factoren die invloed hadden niet goed kan herinneren
2de voorwaarde: als de vraagstelling onvoldoende ruimte geeft om eigen gedrag/de factoren die een rol speelden
te beschrijven
Niet vervuld als → zojuist besproken problemen beperkt als vragen overslaan of optie ‘Anders, namelijk…’ kunnen
aanduiden
- Sociale norm: iemand stelt vraag, ander probeert zo goed mogelijk te antwoorden (eerder
gokken/verzinnen antwoord ipv overslaan/optie)
3de voorwaarde: zelfbeschrijvingen zijn gedragingen en onder invloed van gedragsdeterminanten
2
,SOCIALE PSYCHOLOGIE SAMENVATTING LUNA BOUDEWYN
Zelfbeschrijvingen lokken gunstige of ongunstige reacties uit
- sociaal wenselijk → goedkeuring en waardering
- sociaal onwenselijk → vormen van afkeuring
Sociale normen beïnvloeden ook andere gedragingen: verbale gedragingen makkelijkst aan te passen
Zelfbeschrijvingen sterk onderhevig aan sociale wenselijkheid.
è Gevolg: wat mensen over hun gedrag vertellen wijkt sterk af v hoe ze zich werkelijk gedragen.
ONDERZOEK: Feldman-Hall et al. (2012)
Over keuzes maken als er conflict is tussen hun eigenbelang en het belang van iemand anders (financiële
aard ßà lichamelijke integriteit → morele keuzesituatie: sociale normen)
• deelnemers in proef met andere deelnemer
o een van beiden krijgt bedrag van 20 Engelse pond
o ander zou 20 elektrische schokken krijgen (=> pseudodeelnemer)
§ geen echte schokken, maar deed alsof (video-opnames reactie hand)
• degene die geld kreeg, kon betalen om leed ander te verlichten
• deelnemers geconfronteerd met keuze: bleef lange tijd op het scherm staan
Eerste fase: deelnemers vullen vragenlijst in: al dan niet verminderen van shocks, in ruil voor geld
Tweede fase: deelnemers werkelijk kiezen om geld in te zetten, pseudo deelnemer kreeg ‘shocks’
Resultaten: discrepantie tussen wat mensen zeiden dat ze zouden doen en wat ze werkelijk deden
• vragenlijsten: geen geld bijhouden voor zichzelf
• proef: alle deelnemers minstens een deel voor zichzelf hielden
1.2.2 Het nut van zelfbeschrijvingen
Zelfbeschrijvingen kunnen wetenschappelijk belangwekkend zijn
- interessant als bron van inspiratie (ideeën voor opbouw theorie)
o beweringen in toetsbare vorm gieten en nagaan of ze gefalsifieerd worden)
o dergelijke verklaringen als alternatieven
- soms is de zelfbeschrijving het gedrag dat onderzoeker bestudeert: waardevol te bestuderen wat
mensen over zichzelf en anderen beweren
Mensen zijn meer geneigd om waarheidsgetrouw te rapporteren als
- er geen uitgesproken sociale norm bestaat over dit gedrag
- norm voorschrijft om eerlijk te antwoorden
3
, SOCIALE PSYCHOLOGIE SAMENVATTING LUNA BOUDEWYN
ONDERZOEK: Schwarz, Kahneman et al.
Ouders moesten vragenlijst invullen hoezeer ze van allerlei bezigheden genieten, tijd doorbrengen met
kinderen meestal favoriet (= sociale norm → sociale wenselijkheid)
Event sampling = deelnemers krijgen bieper, op gegeven moment moeten ze aangeven wat ze aan het doen
zijn en hoe leuk ze dit vinden → duur en erg onpraktisch
Day reconstruction method = op bepaalde dag moeten ze vorige dag en al die activiteiten beschrijven →
eenvoudiger en praktischer
→ vergelijkbare resultaten bij de twee methoden
Resultaat: deelnemers gelukkigst bij vrienden, familie, partner en dan pas bij kinderen
→ zelfbeschrijvingen onderhevig aan sociale norm
1.3 Correlationeel onderzoek
1ste twee methoden: verzameling van gegevens
Correlationeel onderzoek: verbanden tussen gegevens bestuderen (positief of negatief samenhangen)
- correlatiecoëfficiënt (van -1 tot +1)
o < 0: samenhang negatief
o = 0: geen samenhang
o > 0: samenhang positief
- beperking correlatie
o enkele correlatie zegt niets over eventueel oorzakelijk verband en de richting daarvan
VOORDEEL
• gebruikt natuurlijke variatie (ethiek)
• correlaties tussen eender welke metingen)
ONDERZOEK: Kogut (2011)
Deelnemers kregen tekst te lezen over financiële problemen van aidspatiënten
à 1ste fase: schaal v 1 tot 7 aangeven hoe verantwoordelijk patiënten zelf waren voor de besmetting
à 2de fase: geld doneren aan patiënten
Resultaat: correlatie negatief: hoe meer deelnemer patiënt verantwoordelijk achtte, hoe minder geld
deelnemer gaf
Correlatie ≠ causaliteit (beide factoren kunnen invloed op elkaar hebben of er is een 3de variabele in het spel)
4
INLEIDING
0.1 Wat is sociale psychologie?
Sociale psychologie = het deelgebied van de psychologie dat zich bezig houdt met:
- sociale invloeden op individueel gedrag
- gedrag van individuen met, tegen, over en voor elkaar
2 soorten gedrag
1. overt: waarneembaar voor iedereen
2. covert: verborgen, enkel voor handelende persoon waarneembaar
à bestuderen in een situatie hier en nu (niet verdiepen in persoonlijke ontwikkeling): situationele
gedragsdeterminanten
Gedrag zo correct mogelijk beschrijven, verklaren, gevolgen aangeven (oorzaken/gevolgen v (niet) sociale aard)
Onderscheid sociale psychologie:
1. fundamenteel: theoriegericht, algemene principes
2. toegepast: praktijkgericht, inzichten om maatschappelijke/individuele problemen te begrijpen
à onderscheid, maar toch verbonden met elkaar (Kurt Lewin)
0.1.1 Uitgangspunten van de sociale psychologie
- Gedrag wordt sterk beïnvloed door sociale en niet-sociale situatie → nadruk op situationele
gedragsdeterminanten
- Experimenteel onderzoek: causale relaties te toetsen ßà veldexperiment: experiment in de gewone
omgeving van de deelnemers
- Dieronderzoek = nuttig: verschillen tussen mensen en dieren worden groot geacht (interessant als
gedragingen overeenkomen)
- 1 ond. heeft weinig waarde, samenhang met andere theorieën en andere onderzoeken is van belang
0.1.2 De relatie tussen sociale psychologie en mensenkennis
Resultaten v soc. psych. ond. kunnen overeenkomen met wat mensen menen te weten of ertegen ingaan
- als ze het al wisten: onderzoek is nutteloos
à hindsight bias = i knew it all along-verschijnsel
- tegenin gaan met hun kennis: slecht onderzoek, klopt niet
- beiden kunnen “waar” en “onwaar” zijn
0.1.3 De rol van waarden in de sociale psychologie
Individuele waarden van een onderzoeker bepaalt
- de thema’s die hij aansnijdt
- de termen die ze gebruiken om gedrag te beschrijven
- de adviezen die ze afleiden uit hun werk
1
, SOCIALE PSYCHOLOGIE SAMENVATTING LUNA BOUDEWYN
H1 METHODES SOC-PSYCH ONDERZOEK
1.1 Observatie
Treedt bepaald gedrag in bepaalde omstandigheden op → omstandigheden opzoeken en observeren
- rechtstreeks: gedrag zelf observeren
- niet rechtstreeks: aan de hand van fysieke of administratieve sporen die het heeft nagelaten
VOORDEEL NADEEL
• ecologische validiteit gegarandeerd • gedragingen waarin men geïnteresseerd is,
= de mate waarin het onderzoek conclusies soms zeer zeldzaam à zeer lange tijd nodig
toelaat over het ‘natuurlijk’ voorkomende om te observeren
gedrag van mensen in situaties die ze ‘in het • zeer moeilijk om conclusies te trekken over
echte leven’ ook tegenkomen de oorzaken van het waargenomen gedrag
• ethisch en praktisch: geen ingreep realiteit (onderzoeker zou zeer veel observaties in
allerlei omstandigheden nodig hebben)
1.2 Zelfbeschrijvingen
= wat de handelende personen er zelf over zeggen/schrijven
VOORDEEL NADEEL
• eenvoudige manier om toegang te krijgen • veronderstellingen niet altijd valide
tot coverte gedragingen • ecologische validiteit kan beperkt zijn
• kans informatie krijgen over talrijke
instanties van het bestudeerde gedrag zeer
groot
Zelfbeschrijving valide: 3 voorwaarden
1. ondervraagde moet gedrag kunnen beschrijven
2. gelegenheid krijgen om het te beschrijven
3. het gedrag willen beschrijven
1.2.1 De beperkingen van zelfbeschrijving
1ste voorwaarde: als onderzoeker retrospectieve vragen stelt en als de ondervraagde zich het gedrag, context
gedrag en factoren die invloed hadden niet goed kan herinneren
2de voorwaarde: als de vraagstelling onvoldoende ruimte geeft om eigen gedrag/de factoren die een rol speelden
te beschrijven
Niet vervuld als → zojuist besproken problemen beperkt als vragen overslaan of optie ‘Anders, namelijk…’ kunnen
aanduiden
- Sociale norm: iemand stelt vraag, ander probeert zo goed mogelijk te antwoorden (eerder
gokken/verzinnen antwoord ipv overslaan/optie)
3de voorwaarde: zelfbeschrijvingen zijn gedragingen en onder invloed van gedragsdeterminanten
2
,SOCIALE PSYCHOLOGIE SAMENVATTING LUNA BOUDEWYN
Zelfbeschrijvingen lokken gunstige of ongunstige reacties uit
- sociaal wenselijk → goedkeuring en waardering
- sociaal onwenselijk → vormen van afkeuring
Sociale normen beïnvloeden ook andere gedragingen: verbale gedragingen makkelijkst aan te passen
Zelfbeschrijvingen sterk onderhevig aan sociale wenselijkheid.
è Gevolg: wat mensen over hun gedrag vertellen wijkt sterk af v hoe ze zich werkelijk gedragen.
ONDERZOEK: Feldman-Hall et al. (2012)
Over keuzes maken als er conflict is tussen hun eigenbelang en het belang van iemand anders (financiële
aard ßà lichamelijke integriteit → morele keuzesituatie: sociale normen)
• deelnemers in proef met andere deelnemer
o een van beiden krijgt bedrag van 20 Engelse pond
o ander zou 20 elektrische schokken krijgen (=> pseudodeelnemer)
§ geen echte schokken, maar deed alsof (video-opnames reactie hand)
• degene die geld kreeg, kon betalen om leed ander te verlichten
• deelnemers geconfronteerd met keuze: bleef lange tijd op het scherm staan
Eerste fase: deelnemers vullen vragenlijst in: al dan niet verminderen van shocks, in ruil voor geld
Tweede fase: deelnemers werkelijk kiezen om geld in te zetten, pseudo deelnemer kreeg ‘shocks’
Resultaten: discrepantie tussen wat mensen zeiden dat ze zouden doen en wat ze werkelijk deden
• vragenlijsten: geen geld bijhouden voor zichzelf
• proef: alle deelnemers minstens een deel voor zichzelf hielden
1.2.2 Het nut van zelfbeschrijvingen
Zelfbeschrijvingen kunnen wetenschappelijk belangwekkend zijn
- interessant als bron van inspiratie (ideeën voor opbouw theorie)
o beweringen in toetsbare vorm gieten en nagaan of ze gefalsifieerd worden)
o dergelijke verklaringen als alternatieven
- soms is de zelfbeschrijving het gedrag dat onderzoeker bestudeert: waardevol te bestuderen wat
mensen over zichzelf en anderen beweren
Mensen zijn meer geneigd om waarheidsgetrouw te rapporteren als
- er geen uitgesproken sociale norm bestaat over dit gedrag
- norm voorschrijft om eerlijk te antwoorden
3
, SOCIALE PSYCHOLOGIE SAMENVATTING LUNA BOUDEWYN
ONDERZOEK: Schwarz, Kahneman et al.
Ouders moesten vragenlijst invullen hoezeer ze van allerlei bezigheden genieten, tijd doorbrengen met
kinderen meestal favoriet (= sociale norm → sociale wenselijkheid)
Event sampling = deelnemers krijgen bieper, op gegeven moment moeten ze aangeven wat ze aan het doen
zijn en hoe leuk ze dit vinden → duur en erg onpraktisch
Day reconstruction method = op bepaalde dag moeten ze vorige dag en al die activiteiten beschrijven →
eenvoudiger en praktischer
→ vergelijkbare resultaten bij de twee methoden
Resultaat: deelnemers gelukkigst bij vrienden, familie, partner en dan pas bij kinderen
→ zelfbeschrijvingen onderhevig aan sociale norm
1.3 Correlationeel onderzoek
1ste twee methoden: verzameling van gegevens
Correlationeel onderzoek: verbanden tussen gegevens bestuderen (positief of negatief samenhangen)
- correlatiecoëfficiënt (van -1 tot +1)
o < 0: samenhang negatief
o = 0: geen samenhang
o > 0: samenhang positief
- beperking correlatie
o enkele correlatie zegt niets over eventueel oorzakelijk verband en de richting daarvan
VOORDEEL
• gebruikt natuurlijke variatie (ethiek)
• correlaties tussen eender welke metingen)
ONDERZOEK: Kogut (2011)
Deelnemers kregen tekst te lezen over financiële problemen van aidspatiënten
à 1ste fase: schaal v 1 tot 7 aangeven hoe verantwoordelijk patiënten zelf waren voor de besmetting
à 2de fase: geld doneren aan patiënten
Resultaat: correlatie negatief: hoe meer deelnemer patiënt verantwoordelijk achtte, hoe minder geld
deelnemer gaf
Correlatie ≠ causaliteit (beide factoren kunnen invloed op elkaar hebben of er is een 3de variabele in het spel)
4
