Politiek En Recht
1ste semester
D.M
,1. KENMERKEN VAN DE BELGISCHE STAAT...................................................................................... 3
1.1. HET ONTSTAAN VAN BELGIË ............................................................................................................................... 3
1.2. DE GRO NDWET ................................................................................................................................................. 3
1.2.1. Scheiding der machten ....................................................................................................................... 4
1.2.2. Monarchie........................................................................................................................................... 4
1.2.3. Representatieve en parlementaire democratie................................................................................ 4
1.2.3.1. Politieke partijen................................................................................................................................5
1.2.3.1.1. De ideologieën..............................................................................................................................5
1.2.3.1.2. Partijen zijn organisaties ...............................................................................................................6
1.2.3.1.3. De partijen voorgesteld.................................................................................................................6
1.2.3.1.4. De kritiek op politieke partijen ......................................................................................................7
1.2.4. Rechtsstaat ......................................................................................................................................... 8
1.2.5. De Belgische staatsstructuur ............................................................................................................. 8
1.2.5.1. Vier taalgebieden...............................................................................................................................8
1.2.5.2. Federale staat ....................................................................................................................................8
1.2.5.3. Verzorgingsstaat ................................................................................................................................9
1.2.5.4. Europees kader................................................................................................................................ 10
2. DE POLITIEKE INSTELLINGEN IN BELGIË ..................................................................................... 11
2.1. DE FEDERALE O VERHEID ................................................................................................................................... 11
2.1.1. Wetgevende macht .......................................................................................................................... 11
2.1.2. De uitvoerende macht ...................................................................................................................... 13
2.1.3. De rechterlijke macht ....................................................................................................................... 14
2.2. DE GEMEENSCHAPPEN EN DE GEWESTEN ............................................................................................................ 14
2.2.1. Eigen verkozenen op elk niveau....................................................................................................... 14
2.2.2. Structuur gemeenschappen en gewesten....................................................................................... 14
2.2.3. Bevoegdheden .................................................................................................................................. 15
2.3. DE PROVINCIES, GEMEENTEN EN HET OCMW .................................................................................................... 15
2.3.1. Het provinciaal niveau ..................................................................................................................... 15
2.3.2. Het gemeentelijk niveau .................................................................................................................. 16
2.3.3. Het OCMW ........................................................................................................................................ 18
2.3.4. De controlerende instellingen.......................................................................................................... 19
3. DE INTERNATIONALE RECHTSORDE .......................................................................................... 20
3.1. DE VERENIGDE NATIES .................................................................................................................................... 20
3.2. DE RAAD VAN E UROPA .................................................................................................................................... 21
3.3. DE EUROPESE UNIE ......................................................................................................................................... 22
3.3.1. Ontstaan en evolutie........................................................................................................................ 22
3.3.2. De instellingen van de Europese Unie............................................................................................. 23
3.3.3. Hoe komen Europese wetten tot stand........................................................................................... 24
4. RECHTEN EN VRIJHEDEN......................................................................................................... 25
4.1. WAT IS RECHT? .............................................................................................................................................. 25
4.2. BRONNEN VAN HET RECHT ................................................................................................................................ 26
4.2.1. Internationale verdragen en de Belgische Grondwet als rechtsbronnen ..................................... 27
4.2.1.1. Internationale verdragen.................................................................................................................. 27
4.2.1.2. De grondwet.................................................................................................................................... 28
4.2.2. Wetgevende akten als rechtsbronnen: wetten, decreten, ordonnanties, besluiten .................... 28
4.3. RECHTEN EN VRIJHEDEN ................................................................................................................................... 29
4.3.1. Gelijkheid en non-discriminatie ....................................................................................................... 29
4.3.2. De persoonlijke integriteit, vrijheid en veiligheid ........................................................................... 29
4.3.2.1. Het recht op leven ........................................................................................................................... 29
4.3.2.2. Het recht op persoonlijke vrijheid en veiligheid................................................................................. 29
4.3.3. Recht op behoorlijke rechtsbedeling ............................................................................................... 29
1
, 4.3.4. Recht op eerbieding van het privé, familie en gezinsleven............................................................ 30
4.3.4.1. Algemeen ........................................................................................................................................ 30
4.3.4.2. De onschendbaarheid van de woning ............................................................................................... 30
4.3.4.3. De onschendbaarheid van het briefgeheim....................................................................................... 30
4.3.4.4. Het recht op eerbiediging van het privéleven.................................................................................... 30
4.3.4.5. Het recht op eerbiediging van het gezinsleven .................................................................................. 30
4.3.5. De intellectuele rechten en vrijheden.............................................................................................. 30
4.3.5.1. Vrijheid van mening en meningsuiting .............................................................................................. 30
4.3.5.2. De vrijheid van drukpers .................................................................................................................. 30
4.3.6. Vrijheid van onderwijs, opvoedingsrecht ........................................................................................ 30
4.3.7. Vrijheid van godsdienst en filosofische overtuiging ....................................................................... 31
4.3.8. Vrijheid van vergadering .................................................................................................................. 31
4.3.9. Vrijheid van vereniging .................................................................................................................... 31
4.3.10. Vrijheid van taal ............................................................................................................................... 31
4.3.11. Economische, sociale en culturele rechten ..................................................................................... 31
4.4. DE RECHTEN VAN HET KIND .............................................................................................................................. 31
4.5. RECHTEN DIE VOORTVLOEIEN UIT BESTUURLIJKE VERNIEUWING ............................................................................. 31
5. DE BELGISCHE GERECHTELIJK INSTELLINGEN.............................................................................. 32
5.1. INLEIDING ...................................................................................................................................................... 32
5.2. ALGEMENE BEGINSELEN ................................................................................................................................... 32
5.2.1. De eenheid van de rechtspraak ....................................................................................................... 32
5.2.2. De dubbele aanleg............................................................................................................................ 33
5.2.3. Specialisatie van de rechtbanken .................................................................................................... 33
5.2.4. Territoriale organisatie van de rechtbanken .................................................................................. 33
5.3. INDELING VAN HET RECHT ................................................................................................................................. 34
5.4. DE BEVOEGDHEDEN VAN DE RECHTERLIJKE MACHT ............................................................................................... 34
5.4.1. Algemene omschrijving.................................................................................................................... 34
5.4.2. Controle op de naleving van het recht: hoven en rechtbanken..................................................... 34
5.4.2.1. De gewone rechtbanken .................................................................................................................. 35
5.4.2.2. De hoven ......................................................................................................................................... 36
5.4.2.3. Hof van Cassatie............................................................................................................................... 36
5.4.2.4. Samenvatting: bevoegdheden van de gewone hoven en rechtbanken ............................................... 36
5.4.2.5. Kortgedingprocedure ....................................................................................................................... 36
5.4.3. Controle op het bestuur ................................................................................................................... 36
5.4.3.1. De Raad van State ............................................................................................................................ 36
5.4.3.2. Het Rekenhof ................................................................................................................................... 37
5.4.4. Controle op de wetgever: Grondwettelijk Hof................................................................................ 37
5.4.5. Externe controle op de rechterlijke macht: Hoge Raad voor de Justitie ....................................... 37
5.5. HET EUROPEES OF VOOR RECHTEN VAN DE MENS ................................................................................................ 37
5.6. DE BETROKKENEN BIJ EEN GEDING ..................................................................................................................... 37
2
, 1. Kenmerken van de Belgische staat
1.1. Het ontstaan van België
- 1815 – 1830 → deel van het Verenigd Koninkrijk de Nederlanden (Willem I)
- Veel kritiek
o Katholieken
▪ Niet eens met inmenging van de koning in de godsdienst
o Liberalen
▪ Tegen het verplicht gebruik van het Nederlands in administratie en
scholen
- In augustus 1830 ongenoegen kwam op gewelddadige manier tot uiting
o Na opsporing van de opera ‘De Stomme van Portici’ barstten de rellen los
▪ Uitgroeiden tot echte revolutie = ‘Belgische Omwenteling’
- Revolutionairen vormden voorlopige Belgische regering, ‘Voorlopig Bewind’
o 4/10/1830 → onafhankelijkheid van België
o Beslist parlement te verkiezen om grondwet op te stellen
▪ 10/11/1830 → ‘Nationaal Congres’
o 7/02/1831 → Belgische grondwet
Bekijk Dia 33
1.2. De grondwet
- Vrouw Justitia
o Blinddoek = onpartijdigheid (verwijzing naar de neutraliteit)
o Weegschaal = zorgvuldig afwegen regels en argumenten
o Zwaard = vonnis (beslissingen nemen)
- Definitie recht =
o Geheel van regels
o Opgelegd en bekrachtigd
o Afdwingbaar ten opzichte van iedereen
o Doel: ordening van de samenleving
o Bepaalde tijd en plaats + kan geschreven of ongeschreven
- Belgische wet → geheel van fundamentele regels
o Werking en organisatie van de instellingen bepalen
o Verhouding bepalen tussen instellingen en burger
o Verhouding bepalen tussen instellingen onderling
= hoofdlijnen van de staatsstructuur in rechtsregels → juridisch afdwingbaar
- Bronnen van het recht
o Wetten
▪ Internationale verdragen
▪ Grondwet
▪ Wetten, decreten, ordonnanties/ verordeningen
o Rechtspraak = een deel van het recht (vonnis)
o Rechtsleer = alles wat geschreven wordt over de wet
o Gewoonten (zonder tegenspraak) en gebruiken (met instemming)
o Algemene rechtsbeginselen
- 1831 verschillende keren gewijzigd en aangepast aan maatschappelijke evolutie
o Wijzigen bemoeilijkt → procedureregels
3
1ste semester
D.M
,1. KENMERKEN VAN DE BELGISCHE STAAT...................................................................................... 3
1.1. HET ONTSTAAN VAN BELGIË ............................................................................................................................... 3
1.2. DE GRO NDWET ................................................................................................................................................. 3
1.2.1. Scheiding der machten ....................................................................................................................... 4
1.2.2. Monarchie........................................................................................................................................... 4
1.2.3. Representatieve en parlementaire democratie................................................................................ 4
1.2.3.1. Politieke partijen................................................................................................................................5
1.2.3.1.1. De ideologieën..............................................................................................................................5
1.2.3.1.2. Partijen zijn organisaties ...............................................................................................................6
1.2.3.1.3. De partijen voorgesteld.................................................................................................................6
1.2.3.1.4. De kritiek op politieke partijen ......................................................................................................7
1.2.4. Rechtsstaat ......................................................................................................................................... 8
1.2.5. De Belgische staatsstructuur ............................................................................................................. 8
1.2.5.1. Vier taalgebieden...............................................................................................................................8
1.2.5.2. Federale staat ....................................................................................................................................8
1.2.5.3. Verzorgingsstaat ................................................................................................................................9
1.2.5.4. Europees kader................................................................................................................................ 10
2. DE POLITIEKE INSTELLINGEN IN BELGIË ..................................................................................... 11
2.1. DE FEDERALE O VERHEID ................................................................................................................................... 11
2.1.1. Wetgevende macht .......................................................................................................................... 11
2.1.2. De uitvoerende macht ...................................................................................................................... 13
2.1.3. De rechterlijke macht ....................................................................................................................... 14
2.2. DE GEMEENSCHAPPEN EN DE GEWESTEN ............................................................................................................ 14
2.2.1. Eigen verkozenen op elk niveau....................................................................................................... 14
2.2.2. Structuur gemeenschappen en gewesten....................................................................................... 14
2.2.3. Bevoegdheden .................................................................................................................................. 15
2.3. DE PROVINCIES, GEMEENTEN EN HET OCMW .................................................................................................... 15
2.3.1. Het provinciaal niveau ..................................................................................................................... 15
2.3.2. Het gemeentelijk niveau .................................................................................................................. 16
2.3.3. Het OCMW ........................................................................................................................................ 18
2.3.4. De controlerende instellingen.......................................................................................................... 19
3. DE INTERNATIONALE RECHTSORDE .......................................................................................... 20
3.1. DE VERENIGDE NATIES .................................................................................................................................... 20
3.2. DE RAAD VAN E UROPA .................................................................................................................................... 21
3.3. DE EUROPESE UNIE ......................................................................................................................................... 22
3.3.1. Ontstaan en evolutie........................................................................................................................ 22
3.3.2. De instellingen van de Europese Unie............................................................................................. 23
3.3.3. Hoe komen Europese wetten tot stand........................................................................................... 24
4. RECHTEN EN VRIJHEDEN......................................................................................................... 25
4.1. WAT IS RECHT? .............................................................................................................................................. 25
4.2. BRONNEN VAN HET RECHT ................................................................................................................................ 26
4.2.1. Internationale verdragen en de Belgische Grondwet als rechtsbronnen ..................................... 27
4.2.1.1. Internationale verdragen.................................................................................................................. 27
4.2.1.2. De grondwet.................................................................................................................................... 28
4.2.2. Wetgevende akten als rechtsbronnen: wetten, decreten, ordonnanties, besluiten .................... 28
4.3. RECHTEN EN VRIJHEDEN ................................................................................................................................... 29
4.3.1. Gelijkheid en non-discriminatie ....................................................................................................... 29
4.3.2. De persoonlijke integriteit, vrijheid en veiligheid ........................................................................... 29
4.3.2.1. Het recht op leven ........................................................................................................................... 29
4.3.2.2. Het recht op persoonlijke vrijheid en veiligheid................................................................................. 29
4.3.3. Recht op behoorlijke rechtsbedeling ............................................................................................... 29
1
, 4.3.4. Recht op eerbieding van het privé, familie en gezinsleven............................................................ 30
4.3.4.1. Algemeen ........................................................................................................................................ 30
4.3.4.2. De onschendbaarheid van de woning ............................................................................................... 30
4.3.4.3. De onschendbaarheid van het briefgeheim....................................................................................... 30
4.3.4.4. Het recht op eerbiediging van het privéleven.................................................................................... 30
4.3.4.5. Het recht op eerbiediging van het gezinsleven .................................................................................. 30
4.3.5. De intellectuele rechten en vrijheden.............................................................................................. 30
4.3.5.1. Vrijheid van mening en meningsuiting .............................................................................................. 30
4.3.5.2. De vrijheid van drukpers .................................................................................................................. 30
4.3.6. Vrijheid van onderwijs, opvoedingsrecht ........................................................................................ 30
4.3.7. Vrijheid van godsdienst en filosofische overtuiging ....................................................................... 31
4.3.8. Vrijheid van vergadering .................................................................................................................. 31
4.3.9. Vrijheid van vereniging .................................................................................................................... 31
4.3.10. Vrijheid van taal ............................................................................................................................... 31
4.3.11. Economische, sociale en culturele rechten ..................................................................................... 31
4.4. DE RECHTEN VAN HET KIND .............................................................................................................................. 31
4.5. RECHTEN DIE VOORTVLOEIEN UIT BESTUURLIJKE VERNIEUWING ............................................................................. 31
5. DE BELGISCHE GERECHTELIJK INSTELLINGEN.............................................................................. 32
5.1. INLEIDING ...................................................................................................................................................... 32
5.2. ALGEMENE BEGINSELEN ................................................................................................................................... 32
5.2.1. De eenheid van de rechtspraak ....................................................................................................... 32
5.2.2. De dubbele aanleg............................................................................................................................ 33
5.2.3. Specialisatie van de rechtbanken .................................................................................................... 33
5.2.4. Territoriale organisatie van de rechtbanken .................................................................................. 33
5.3. INDELING VAN HET RECHT ................................................................................................................................. 34
5.4. DE BEVOEGDHEDEN VAN DE RECHTERLIJKE MACHT ............................................................................................... 34
5.4.1. Algemene omschrijving.................................................................................................................... 34
5.4.2. Controle op de naleving van het recht: hoven en rechtbanken..................................................... 34
5.4.2.1. De gewone rechtbanken .................................................................................................................. 35
5.4.2.2. De hoven ......................................................................................................................................... 36
5.4.2.3. Hof van Cassatie............................................................................................................................... 36
5.4.2.4. Samenvatting: bevoegdheden van de gewone hoven en rechtbanken ............................................... 36
5.4.2.5. Kortgedingprocedure ....................................................................................................................... 36
5.4.3. Controle op het bestuur ................................................................................................................... 36
5.4.3.1. De Raad van State ............................................................................................................................ 36
5.4.3.2. Het Rekenhof ................................................................................................................................... 37
5.4.4. Controle op de wetgever: Grondwettelijk Hof................................................................................ 37
5.4.5. Externe controle op de rechterlijke macht: Hoge Raad voor de Justitie ....................................... 37
5.5. HET EUROPEES OF VOOR RECHTEN VAN DE MENS ................................................................................................ 37
5.6. DE BETROKKENEN BIJ EEN GEDING ..................................................................................................................... 37
2
, 1. Kenmerken van de Belgische staat
1.1. Het ontstaan van België
- 1815 – 1830 → deel van het Verenigd Koninkrijk de Nederlanden (Willem I)
- Veel kritiek
o Katholieken
▪ Niet eens met inmenging van de koning in de godsdienst
o Liberalen
▪ Tegen het verplicht gebruik van het Nederlands in administratie en
scholen
- In augustus 1830 ongenoegen kwam op gewelddadige manier tot uiting
o Na opsporing van de opera ‘De Stomme van Portici’ barstten de rellen los
▪ Uitgroeiden tot echte revolutie = ‘Belgische Omwenteling’
- Revolutionairen vormden voorlopige Belgische regering, ‘Voorlopig Bewind’
o 4/10/1830 → onafhankelijkheid van België
o Beslist parlement te verkiezen om grondwet op te stellen
▪ 10/11/1830 → ‘Nationaal Congres’
o 7/02/1831 → Belgische grondwet
Bekijk Dia 33
1.2. De grondwet
- Vrouw Justitia
o Blinddoek = onpartijdigheid (verwijzing naar de neutraliteit)
o Weegschaal = zorgvuldig afwegen regels en argumenten
o Zwaard = vonnis (beslissingen nemen)
- Definitie recht =
o Geheel van regels
o Opgelegd en bekrachtigd
o Afdwingbaar ten opzichte van iedereen
o Doel: ordening van de samenleving
o Bepaalde tijd en plaats + kan geschreven of ongeschreven
- Belgische wet → geheel van fundamentele regels
o Werking en organisatie van de instellingen bepalen
o Verhouding bepalen tussen instellingen en burger
o Verhouding bepalen tussen instellingen onderling
= hoofdlijnen van de staatsstructuur in rechtsregels → juridisch afdwingbaar
- Bronnen van het recht
o Wetten
▪ Internationale verdragen
▪ Grondwet
▪ Wetten, decreten, ordonnanties/ verordeningen
o Rechtspraak = een deel van het recht (vonnis)
o Rechtsleer = alles wat geschreven wordt over de wet
o Gewoonten (zonder tegenspraak) en gebruiken (met instemming)
o Algemene rechtsbeginselen
- 1831 verschillende keren gewijzigd en aangepast aan maatschappelijke evolutie
o Wijzigen bemoeilijkt → procedureregels
3
