Samenvatting - Levenslooppsychologie (V5G494)

Levenslooppsychologie
HOOFDSTUK 1: BOUWSTENEN VOOR EEN LEVENSPSYCHOLOGIE
EERSTE STEENLEGGING : STARTDEFINITIE VAN ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
 Ontwikkelingspsychologie: vakgebied van ontwikkelingspsychologie omvat studie van de evolutie
van het normale functioneren/gedrag van het individu doorheen het leven

 3 globale referentiekaders, perspectieven
1. Biologische achtergrond, perspectief
2. Cognitieve gronden, perspectief
3. Affectieve en sociale gronden, perspectief

Gedrag, de 3G ‘s:

HISTORISCHE BOUWSTENEN : ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE DOORHEEN DE TIJD
 Wetenschappelijke benadering van de ontwikkelingspsychologie --> iets van 20e eeuw (eeuw,
anderhalve eeuw geleden) --> vrij jonge discipline


DE OUDHEID
 Plato (Romeinse redenaar):
o Kind veel wiegen --> goede atleet
o Verwenning --> prikkelbaar en snel van hun melk
o Tirannie --> sombere, futloze kinderen, niet geschikt voor de volwassen wereld

 Cicero (Griekse filosoof):
o Menselijk leven volgens vaste regelmaat (vaste opeenvolging van verschillende
tijdsperiodes)
 Kindertijd bv zwakheid
 Jeugd onstuimigheid

 Grieken en Romeinen zagen kind ter dienste van maatschappij, investeringen zinvol omwille van
toekomstig belang voor maatschappij


DE MIDDELEEUWEN
 Dubbelzinnige houding tov het kind:
1. Kind is geschenk van God
2. Straf voor ouders die de erfzonde van Adam en Eva begaan hebben

 Kind miniatuurvolwassene
o Volwassen uitziende kledij
o Extra werkkracht voor het gezin, meewerken zoals volwassene
o Weinig emotionele investering

 Kindertijd nog niet ontdekt



1

, 2


 Erasmus (theoloog/ filosoof) --> uitzondering voor zijn tijd
o Belang van liefdevolle bejegening
o Degelijk onderwijs
 Strenge leerkracht, een en ander van kind verwachten
 Leerkracht mee kind zijn voor goede band

 Taalontwikkeling
o Belang van imitatie
o Thuis geen taal --> achterstand


DE VERLICHTING
 Tegenreactie tegen Kerk & dogma’s
 Ratio !
 Idee van ‘maakbaarheid van de samenleving’

 Filosofische benadering blijft belangrijk
o Jean-Jacques Rousseau
 Kind = innergoed
 Verdorven door slechte invloeden
 Kennis via interactie met omgeving
 Ouders moeten kind kans bieden om natuurlijke mogelijkheden te ontplooien

o John Locke (1632-1704)
 Kind = tabula rasa (onbeschreven blad)
 Belangrijke taak voor ouders ikv opvoeding en ervaringen bijbrengen
 Onredelijke kinderen moeten aan banden worden gelegd door ouders

 Sociogenese van de kindertijd: kindertijd wordt ontdekt als belangrijke periode in ontwikkeling
die welbepaalde benadering vraagt, geen verwetenschappelijking
--> voorwetenschappelijke ideeën, filosofisch gekleurd om common sense


1.1.1 DE MODERNE TIJD
 Charles Darwin
o Biologische evolutieleer
o Survival of the fittest
 DUS geen goddelijke interventie of Adam en Eva
o Leven geëvolueerd uit andere diersoorten
o Babybiografieën: observeren zoon, niet wetenschappelijk
 Wanneer wat ontwikkelen
 Pestalozzi en Preyer ook babybiografieën




2

, 3


 Ernst Haeckel
o RECAPITULATIEHYPOTHESE
o De ontogenese is een recapitulatie van de fylogenese
= ontwikkeling van een individu van een soort is een herhaling van de ontwikkeling van
een soort
DUS de ontwikkeling van elk individu is een herhaling van de ontwikkeling doorheen duizenden
jaren van primitieve naar ingewikkelde levensvormen


 Genetische psychologie stamt van deze periode
o Psychologische groei of wording (genese) van individu, sterk parallel aan biologische
groei
o Biologische mechanismen sturend voor psychologische ontwikkeling


DE RECENTERE GESCHIEDENIS : VAN HET FIN DU SIECLE NAAR HET NIEUWE MILLENNIUM
 Verwachtingen van kinderen aangepast doorheen de tijd
 Maatschappelijke visie op kindertijd

 WETENSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE ontstaat
o Alfred Binet
 Normeringsprincipe -> wat is de norm om een kind intelligent te noemen ->
grondlegger van latere IQ-test
 Bekeek het verschil van kinderen in Parijse scholen

o Stern
 Cross-sectioneel onderzoek
 op 1 moment groep van zelfde leeftijd onderzoeken/bestuderen om bepaalde
patronen ontdekken

o Hall
 Vragenlijsten van grote groepen kinderen om zicht te krijgen op attitudes,
interesses, gedragingen,…

o Verwetenschappelijking
 Biologische kijk maakt plaats voor andere invalshoeken

20e EEUW
 Naast verwetenschappelijking ook aantal toonaangevende theorieën vanuit verschillende
invalshoek
o Psychodynamisch
o Gedragspsychologisch
o Cognitief

 Biologische kijk op ontwikkeling schuift naar achtergrond
 Ook aandacht voor levensfasen nà kindertijd en jeugd
 Volwassenheid en ouderdom nu ook in het vizier

 ontwikkelingspsychologie nu wetenschappelijk vakgebied

3

, 4


EEN STAND VAN ZAKEN EN EEN BLIK IN DE TOEKOMST
 Ontwikkelingspsychologie evolueert nog steeds
o Nooit echt volledig afgewerkt
 Veel verschillende theorieën
o Nood aan samenwerking andere disciplines
o Neurowetenschap, genetica, sociologie, algemene Ψ

 Belangrijke wetenschap
o Kennis voor opvoeding en onderwijs
o Kennis voor afwijkende ontwikkelingen
o Kennis voor preventie

HOEKSTENEN ; BASISBEGRIPPEN EN – INZICHTEN IN DE PSYCHOLOGIE
BESCHRIJVEN VS VERKLAREN

ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE:
 méér dan beschrijven wat men ziet op welk moment
 werkzame processen en mechanismes verklaren
--> ontwikkelingspsychologie uitgegroeid tot verklarende ipv descriptieve discipline

 predictie van ontwikkelingsfenomenen (voorspellen van ontwikkelingsgang)
o door begrijpen van de basisdynamiek van ontwikkeling
o zorgt voor optimaliseren van levenslange ontwikkeling, emancipatie mens, detecteren
van ontsporende ontwikkeling

NOMOTHETISCHE VS IDIOGRAFISCHE INVALSHOEK
 Nomos – thèsis: wet - stelling
o Normatieve dingen (bv baby stapt rond 12 maanden)
o Observatie van grote groep mensen --> wetmatigheden

 Idios – graphein: eigene – beschrijven
o Baby stapt pas aan 17 maand (leert eerst spreken)
o Beschrijven specifieke levensverloop van individuele persoon --> mechanismen

--> niet eenzaligmakend ze vullen elkaar aan (complementair)

DIFFERENTIATIE , INTEGRATIE , ORGANISATIE
 Ontwikkeling: verstrengeling van processen
 Differentiatie: verfijningsproces van capaciteiten
o Baby ongecontroleerde handbewegingen --> grijpen --> pincetgreep

 Integratie: samenwerking van verschillende domeinen van functioneren
o Oog-hand coördinatie: visus + motoriek

 zorgt samen voor gedragsorganisatie: complexere gedragsvormen
Bv: tennis: lopen + zien + grijpen



4