Samenvatting OBRA
Specifieke Verkenning Effect
situatie ingreepmogelijk DOEN Resultaat w
heden geëvalueerd
Analyse Keuze Evaluatie alle
situatie ingreepmogelijk stappen
heden (theoretisch Tevens start
gestuurd) nieuwe analyse
DEEL I: OBSERVEREN
Hoofdstuk 1: Waarnemen
1.1 Waarnemen via de zintuigen
Je zal waarnemen met 1 of meer zintuigen en de wisselwerking of beïnvloeding v/d
verschillende zintuigen onderling gebeurt ook niet altijd even bewust
1.2 Verbaal en non-verbaal waarnemen
In de beroepsactiviteit splitsen we “communicatie” op in twee delen: verbaal en non-
verbaal. Soms kan de non-verbale en de verbale communicatie niet congruent zijn.
1.3 Perceptie en selectie
1.3.1 Perceptie
Perceptie omvat zowel de handeling als het resultaat v/h waarnemen. Ook bij
perceptie speelt de mentale en de gevoelsmatige bewerking door de ontvanger(s)
dus een belangrijke rol.
Percipiëren: het ontvangen van prikkels waarbij de ontvanger (al dan niet bewust)
zal decoderen
1
,1.3.2 Selectie
Gericht kijken naar dat wat je zoekt. Juist doordat je selecteert zal je meer info
opnemen, maar er bestaat ook het gevaar dat je het geobserveerde zal overdrijven
of dat er andere belangrijke waarnemingen niet zullen gedaan worden. Selectie heeft
dus alles te maken met aandacht richten.
1.3.3 Perceptie en selectie in de praktijk
Je kan niet alles waarnemen en daardoor zal je bewust of onbewust selecteren.
Perceptie en selectie zijn onderhevig aan allerlei invloeden die vertekening kunnen
geven.
1.4 De invloed van de gevoelens op de waarneming
Er is een invloed van gevoelens op de waarneming vb verliefde mensen hebben
meestal een niet zo objectieve kijk op hun nieuwe partner
1.5 De invloed van het geheugen of vroegere ervaringen op de waarneming
Vroegere ervaringen (positief/negatief) kleuren de huidige waarneming soms bij
Door de jaren heen zal menig mens een verhaal aandikken of aanpassen
onbewust
Naast de mogelijkheid dat een geheugen actief gaat construeren en
reconstrueren is er ook de mogelijkheid dat het geheugen gegevens vergeet
(amnesie)
Het veranderen v/e verhaal kan ook beïnvloed worden door de wijze waarop
er navraag gedaan wordt
1.6 De invloed van het denken op de waarneming
Mensen kunnen bij het waarnemen elementen toevoegen aan een verhaal of ze
kunnen conclusies trekken door een aantal elementen samen te zien terwijl ze die
conclusie niet met zeker kunnen trekken
1.7 De invloed van de behoeften op de waarneming
Vanuit een behoefte ga je selecteren en waarnemen vb als je honger hebt, ruik je het
frietkot “sneller”
1.8 De subjectieve bepaaldheden bij de waarnemer
1.8.1 Projectieverschijnsel
Projectieverschijnsel: het feit dat de waarnemer/observator iets toevoegt, verandert
aan de observatie wat er niet is
Projectie: psychisch proces waarbij men ontkende gevoelens, wensen, … toeschrijft
aan een ander of aan een object
2
, 1.8.2 Vooroordeel
Vooroordeel: mening die niet onderbouwd is door feiten maar die door de
betrokkene/waarnemer wel als waar wordt aanzien
Vooroordelen kunnen de observatie beïnvloeden
1.8.2 Gevoelsmatige betrokkenheid met wat men waarneemt
Betrokkenheid v/d waarnemer of observator kan de objectiviteit verminderen
1.8.4 Suggestieve werking bij de waarnemer
Er zijn illusies die ontstaat door de perceptie en er zijn illusies die ontstaan door de
receptoren
1.8.4.1 Halo-effect
1 uitgesproken positief element wordt veralgemeend, er wordt dus niet verder kritisch
gekeken naar de andere elementen
1.8.4.2 Horn-effect
1 uitgesproken negatief element wordt veralgemeend en andere elementen worden
niet mee opgenomen in het beoordelingskader
Hoofdstuk 2: Observeren
Observeren: gadeslaan, waarnemen
Continu proces
Sociaal werker neemt bewust en doelgericht waar: er wordt met een bepaalde
intentie waargenomen en er worden verbanden gelegd en conclusies getrokken er
wordt geïnterpreteerd
Om te mogen interpreteren als sociaal werker zal je een verantwoording afleggen, de
manier waarop je tot conclusies bent gekomen zal zichtbaar moeten zijn
Observeren is bewust en doelgericht waarnemen
Bewust: je gebruikt je zintuigen, je bent je daarbij bewust van je beperkingen
en v/d invloed die jij als persoon hebt op de waarnemingen
Doelgericht: de observaties hebben een duidelijk doel voor ogen
2.1 Soorten observaties
2.1.1 Gedragsobservatie
Menswetenschappelijke richting gedrag van mensen observeren
3
Specifieke Verkenning Effect
situatie ingreepmogelijk DOEN Resultaat w
heden geëvalueerd
Analyse Keuze Evaluatie alle
situatie ingreepmogelijk stappen
heden (theoretisch Tevens start
gestuurd) nieuwe analyse
DEEL I: OBSERVEREN
Hoofdstuk 1: Waarnemen
1.1 Waarnemen via de zintuigen
Je zal waarnemen met 1 of meer zintuigen en de wisselwerking of beïnvloeding v/d
verschillende zintuigen onderling gebeurt ook niet altijd even bewust
1.2 Verbaal en non-verbaal waarnemen
In de beroepsactiviteit splitsen we “communicatie” op in twee delen: verbaal en non-
verbaal. Soms kan de non-verbale en de verbale communicatie niet congruent zijn.
1.3 Perceptie en selectie
1.3.1 Perceptie
Perceptie omvat zowel de handeling als het resultaat v/h waarnemen. Ook bij
perceptie speelt de mentale en de gevoelsmatige bewerking door de ontvanger(s)
dus een belangrijke rol.
Percipiëren: het ontvangen van prikkels waarbij de ontvanger (al dan niet bewust)
zal decoderen
1
,1.3.2 Selectie
Gericht kijken naar dat wat je zoekt. Juist doordat je selecteert zal je meer info
opnemen, maar er bestaat ook het gevaar dat je het geobserveerde zal overdrijven
of dat er andere belangrijke waarnemingen niet zullen gedaan worden. Selectie heeft
dus alles te maken met aandacht richten.
1.3.3 Perceptie en selectie in de praktijk
Je kan niet alles waarnemen en daardoor zal je bewust of onbewust selecteren.
Perceptie en selectie zijn onderhevig aan allerlei invloeden die vertekening kunnen
geven.
1.4 De invloed van de gevoelens op de waarneming
Er is een invloed van gevoelens op de waarneming vb verliefde mensen hebben
meestal een niet zo objectieve kijk op hun nieuwe partner
1.5 De invloed van het geheugen of vroegere ervaringen op de waarneming
Vroegere ervaringen (positief/negatief) kleuren de huidige waarneming soms bij
Door de jaren heen zal menig mens een verhaal aandikken of aanpassen
onbewust
Naast de mogelijkheid dat een geheugen actief gaat construeren en
reconstrueren is er ook de mogelijkheid dat het geheugen gegevens vergeet
(amnesie)
Het veranderen v/e verhaal kan ook beïnvloed worden door de wijze waarop
er navraag gedaan wordt
1.6 De invloed van het denken op de waarneming
Mensen kunnen bij het waarnemen elementen toevoegen aan een verhaal of ze
kunnen conclusies trekken door een aantal elementen samen te zien terwijl ze die
conclusie niet met zeker kunnen trekken
1.7 De invloed van de behoeften op de waarneming
Vanuit een behoefte ga je selecteren en waarnemen vb als je honger hebt, ruik je het
frietkot “sneller”
1.8 De subjectieve bepaaldheden bij de waarnemer
1.8.1 Projectieverschijnsel
Projectieverschijnsel: het feit dat de waarnemer/observator iets toevoegt, verandert
aan de observatie wat er niet is
Projectie: psychisch proces waarbij men ontkende gevoelens, wensen, … toeschrijft
aan een ander of aan een object
2
, 1.8.2 Vooroordeel
Vooroordeel: mening die niet onderbouwd is door feiten maar die door de
betrokkene/waarnemer wel als waar wordt aanzien
Vooroordelen kunnen de observatie beïnvloeden
1.8.2 Gevoelsmatige betrokkenheid met wat men waarneemt
Betrokkenheid v/d waarnemer of observator kan de objectiviteit verminderen
1.8.4 Suggestieve werking bij de waarnemer
Er zijn illusies die ontstaat door de perceptie en er zijn illusies die ontstaan door de
receptoren
1.8.4.1 Halo-effect
1 uitgesproken positief element wordt veralgemeend, er wordt dus niet verder kritisch
gekeken naar de andere elementen
1.8.4.2 Horn-effect
1 uitgesproken negatief element wordt veralgemeend en andere elementen worden
niet mee opgenomen in het beoordelingskader
Hoofdstuk 2: Observeren
Observeren: gadeslaan, waarnemen
Continu proces
Sociaal werker neemt bewust en doelgericht waar: er wordt met een bepaalde
intentie waargenomen en er worden verbanden gelegd en conclusies getrokken er
wordt geïnterpreteerd
Om te mogen interpreteren als sociaal werker zal je een verantwoording afleggen, de
manier waarop je tot conclusies bent gekomen zal zichtbaar moeten zijn
Observeren is bewust en doelgericht waarnemen
Bewust: je gebruikt je zintuigen, je bent je daarbij bewust van je beperkingen
en v/d invloed die jij als persoon hebt op de waarnemingen
Doelgericht: de observaties hebben een duidelijk doel voor ogen
2.1 Soorten observaties
2.1.1 Gedragsobservatie
Menswetenschappelijke richting gedrag van mensen observeren
3
