Samenvatting Persoonlijkheidspsychologie

Hoofdstuk 1: Persoonlijkheid


1 Persoonlijkheid
Persoonlijkheid: heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen tussen mensen in de
manier waarop ze denken, zich voelen en zich gedragen. Deze individuele verschillen zijn vrij stabiel
en deels genetisch bepaald en openbaren zich in verschillende situaties.

1.1 Drie analyseniveaus van persoonlijkheid
Kluckhohn en Murray:
1. Elk mens is zoals alle anderen
2. Elk mens is zoals sommige anderen
3. Elk mens is als geen ander

1.1.1 Elke mens is zoals alle anderen
 Human nature
 Gemeenschappelijkheden
 Ergens bij willen horen
 Puberteit en seksuele interesse

1.1.2 Elke mens is zoals sommige anderen
 Individuele verschillen
 Verschillen tussen groepen
 Introvert en extravert

1.1.3 Elk mens is als geen ander
 Uniciteit
 Iemands unieke manier van verdriet hebben

1.2 Persoonlijkheid onderzoeken
Nomothetisch Idiografisch
Wat? Bestuderen van groepen Bestuderen van 1 individu
Focus Gelijkenissen tussen groepen Uniciteit van het individu
Waarom? Universele wetmatigheden ontdekken Dieper begrip van het individu
over ‘de mens’
Hoe? Zelfrapportage, statistische analyses Kwalitatief

Nadeel Weinig kennis over de complexiteit en Moeilijk generaliseerbaar
dynamiek binnen het individu




1.3 Kenmerkende individuele verschillen
1

,Hoofdstuk 1: Persoonlijkheid


 Kenmerken / trekken (traits): de eigenschappen die verschillen tussen mensen beschrijven.
 Average tendencies: gemiddelde gedragsneigingen
‘Tessa is extravert.’  is ze dit altijd?
 De trekpsychologie bestudeert deze traits
• Doel: basisdimensies van persoonlijkheid
• Beschrijvende functie
• Verklarende functie
• Voorspellende functie
 Persoonlijkheid = karakter + temperament


1.3.1 Karakter
 Stereotypen (‘Hij is een strever.’)
 Twee uitgangspunten:
• Karaktertrekken als eigenschappen → causaal
• Karaktertrekken als samenvattingen → niet causaal

1.3.2 Temperament
 Ontstaan: vloeistoffen in het lichaam
 Nu: basale persoonlijkheidseigenschappen
 Vroeg observeerbaar

Mary Rothbart
 Stabiele eigenschappen zijn vroeg aanwezig
 Stabiliteit groeit met leeftijd
 Stabiliteit van temperament is hoger over korte intervallen

1.4 Denken, voelen, doen
Cognitieve processen van informatieverwerking




1.5 Stabiliteit van persoonlijkheid
1.5.1 Rangordestabiliteit
 Relatieve positie die iemand in een groep inneemt
 Costa en McCrae

 Individuen behouden hun relatieve positie ten aanzien van de groep



1.5.2 Mean level-stabiliteit
 Stabiliteit van groepen personen (leeftijd)

2

, Hoofdstuk 1: Persoonlijkheid


 Vergelijking van de gemiddelde score van een populatie over de tijd

1.5.3 Relatieve stabiliteit
 Persoonlijkheid is relatief stabiel
 Stabiliteit neemt toe met leeftijd
 Piek van stabiliteit: 50-60 jaar
 Gedragsuitingen zijn meer onderhevig aan veranderingen

1.6 Erfelijkheid van persoonlijkheid
De mate waarin genen overeenkomsten en verschillen tussen mensen kunnen verklaren.

1.7 Zelf en identiteit
Persoonlijkheid bestaat uit:
 Objectief deel: waarneembare gedragingen (feiten)
 Subjectief deel: zelfconcept/zelfbeeld (percepties)
 ‘Ik percipieer mezelf als introvert, maar in mijn gedrag
toon ik me extravert.’

1.7.1 Zelfconcept
 Onderscheid tussen ‘ik’ en ‘ik niet’
 Zelfherkenning: 15-24 maanden
 Eigenwaarde (evaluatie van beschrijving)
 Sociale vergelijking: 5 à 6 jaar
 Vroege tienerjaren: zelfreflectie

1.7.2 Zelfwaardering
Zelfwaarding = de mate waarin je tevreden bent over je zelfconcept.
 Ben ik de moeite waard?
 Hoge zelfwaardering correleert sterk met omgaan met feedback en omgaan met tegenslagen
 Verklaring: mensen met hoge zelfwaardering hebben meer oog voor dingen die goed gaan
 Relatief stabiel

1.7.3 Sociale identiteit
Sociale identiteit = de manier waarop je jezelf presenteert naar anderen.
 Moeilijkheden in adolescentie: hoe wil ik dat anderen me zien? → identiteitscrisis
 2 soorten identiteitscrises (Baumeister):
• Identiteitstekort: wie ben ik? → moeite met nemen van beslissingen
• Identiteitsconflict: tegenstrijdige aspecten van persoonlijkheid




3