Samenvatting Algemene Psychologie

Hoofdstuk 1: Inleiding


1 Inleiding

1.1 Een definitie van de psychologie

Psychologie = de wetenschappelijke studie van het gedrag en de mentale activiteiten van het
individu.
Het doel van de psychologie is verklaringen vinden in de persoon zelf of in omgevingsfactoren.
Onderscheid in de psychologie:
 Biologie: verklaringen zoeken in de biologische processen (hersenen/hormonen)
 Sociologie: verklaringen zoeken in de maatschappelijke invloeden

1.2 Wetenschappelijke psychologie en intuïtieve mensenkennis

Intuïtieve mensenkennis = alle inzichten die we opdoen uit onze eigen ervaringen.
 Gebruiken we in de dagelijkse omgang met mensen
 We denken er niet over na

1.2.1 Verschillen in het verzamelen van gegevens

Wetenschappelijke en intuïtieve psychologie steunen allebei op ervaringen:
 Intuïtieve inzichten:
• Toevallig
• Subjectief
• Alledaags
 Wetenschappelijk:
• Objectief
• Systematisch
• In gecontroleerde situaties

Objectieve vaststellingen

 Moet kunnen worden herhaald
 Moet kunnen worden gecontroleerd
Objectiviteitsbeginsel = wetenschap dient steeds te vertrekken van objectieve gegevens.
Intersubjectiviteit = mate van overeenkomst tussen verschillende waarnemers.
Technieken die psychologen gebruiken om het gedrag wetenschappelijk te observeren:
 Natuurlijke observatie: van buitenaf
 Participerende observatie: zelf actief deelnemen
 Ongestructureerd interview: spontane vraagstelling tijdens een gesprek
 Gestructureerd interview: vooraf opgestelde vraagstelling
 Vragenlijsten
 Gebruik van databanken: informatie vinden in bestaande databanken
 Fysiologische metingen (hersenscans)
 Psychologische tests (intelligentie bepalen)




1

,Hoofdstuk 1: Inleiding


Systematische observaties

 Representatief aantal observaties verrichten (geslacht, leeftijd, woonplaats, …)
 Toevallige steekproef

In gecontroleerde situaties

 Geen storende factoren
 Vaak in labo

1.2.2 Verschillen in het zoeken naar samenhang

Methodisch werken

Verschillende mogelijkheden om te zoeken naar samenhang:
 De begrijpende methode:
• Kwalitatief
• Gevalstudies
• Levert vaak hypothesen op
• Subjectief
• Gebaseerd op een beperkt aantal gevallen
 De correlationele methode:
• Gegevens verzamelen over de variabelen bij een grote groep individuen
• Kan een verband aantonen
(geen oorzakelijk verband)
• Mogelijke verbanden:
- Positieve correlatie
- Negatieve correlatie
- Nulcorrelatie
 De experimentele methode:
• Manipuleren van 1 of meer variabelen, waarvan het effect op een andere variabele
wordt nagegaan
- Afhankelijke variabele: te meten variabele
- Onafhankelijke variabele: wordt gemanipuleerd/veranderd
• Kwantitatief
• Kan een oorzakelijk verband aantonen
• Experimentele groep en controlegroep
• Wanneer de inwerking van meerdere onafhankelijke variabelen onderzocht wordt,
dan kan men 2 soorten effecten aan het licht brengen:
- Hoofdeffect: nagaan in hoeverre elk van de onafhankelijke variabelen apart
een invloed heeft op de afhankelijke variabele.
- Interactie-effect: het effect van de ene onafhankelijke variabele wordt
beïnvloed door de andere.




2

,Hoofdstuk 1: Inleiding


Inkaderen in een bredere theorie

Door op zoek te gaan naar diepere verklaringen, ontstaan vaak nieuwe samenhangen.

Theorie = netwerk van relaties waarin wordt aangegeven hoe verschillende gebeurtenissen met
elkaar in verband staan.

Hypothese = veronderstelde samenhang.

Empirische toetsing

Wetenschappelijke beweringen zijn steeds voorlopig. Je kan nooit zeggen dat iets definitief
‘bewezen’ is.
 Falsificatie: ‘valsheid’ aantonen.
 Verificatie: ‘waarheid’ in alle omstandigheden aantonen.
 Ontstaan van wetten

Empirische cyclus:


De zes stappen:
1. (toevallige) vaststelling
2. Formuleren van hypothesen
3. Afleiden van
toetsbare
veronderstellingen
4. Toetsingsfase
5. Nagaan of
hypothese
houdbaar is
6. Eventueel
formuleren van een
nieuwe hypothese




1.3 Geschiedenis van de psychologie

1.3.1 De verre voorgeschiedenis

 Intuïtieve psychologie is ongeveer zo oud als de mens zelf
 Filosofie:
• Meer expliciete manier van denken
• Systematiek in inzichten

1.3.2 De meer directe voorgeschiedenis


3

, Hoofdstuk 1: Inleiding


16e eeuw:
 Ontdekkingsreizen: boekdrukkunst, herontdekking van de antieke geschriften
• Meer belang voor eigen waarnemingen en denkvermogens
 Ontwikkeling sterrenkunde, fysica, chemie, biologie, anatomie
Rationalisme
 Descartes (1596 – 1650): “ik denk, dus ik ben”
 Belang van het logisch denken
 Ontstaan van dualisme: onderscheid geest en materie – ziel en lichaam

Empirisme
 John Locke (1632 – 1704)
 Belang van de zintuigelijke waarneming
 Mensen komen ter wereld als een tabula rasa (ongeschreven blad)
 Bestudering van het bewustzijn

Psychofysica
 Ontdekking van wetmatigheden
 Ernest Weber: minimum intensiteit bij waarneming

Structuralisme
 = Experimentele bewustzijnspsychologie
 Wundt (1832 – 1920)
 Oprichting laboratorium voor experimentele psychologie in Leipzig (1879)
 Introductie van experimentele methode
 Titchener:
• Analyse van de structuur van de geest
• Introspectie (naar binnen kijken)

Functionalisme
 = Functionalistische bewustzijnspsychologie: functie van het bewustzijn onderzoeken
 Tegenreactie uit Amerika over het structuralisme
 Ook via experimenten en introspectie
 Later aangevuld met externe observatie van het gedrag
 Inschakelen van dierproeven

Behaviorisme
 (Pavlov: klassieke conditionering)
 Watson (1878 – 1958)
 S – R verbindingen (stimulus – respons)
 Hoe kunnen complexe gedragingen opgebouwd worden vanuit eenvoudige deelreacties

Experiment kleine Albert
Hierin leerde ze een kind van nauwelijks een jaar oud bang te worden van witte ratten. Telkens
wanneer de rat in het blikveld van het kind verscheen, lieten de onderzoekers een hels lawaai horen,

4