1
Samenvatting: Inleiding tot de Pathologie
van de Mond: Histopathologie:
Pathologie:
• Synoniem voor ziekteleer
o Wetenschap dat het ontstaan van ziekten bestudeerd
Pathologische anatomie:
• Specialisme van de pathologie
• Synoniem voor histopathologie
o Studie van de weefsels aangetast door ziekte
• Nadruk ligt bij het diagnosticeren van ziekten
o Belangrijkste manier om te onderzoeken is de microscoop
• Heden:
o Start van onderzoek van biopt start met microscoop
▪ Zal toelaten om goede hypothese te formuleren over aard van letsel
o Eventuele aanvulling met gespecialiseerde technieken
▪ Op eiwitniveau
▪ Op DNA-RNA-niveau
• Nemen van een biopsie zal vaak zorgen voor een zekerheidsdiagnose van talrijke
gelokaliseerde aandoeningen
Voorbeeld:
• Invasief plaveiselcelcarcinoma
o Belangrijkste maligne tumor in hoofd-hals-regio
• Diagnose meestal met zekerheid gesteld op hematoxyline en
eosine gekleurde coupe
Soorten biopsies:
• Incisiebiopsie:
o Letsel wordt ingesneden en chirurgisch nemen van een
biopt uit het letsel
• Excisiebiopsie:
o Letsel wordt volledig uitgesneden
• Resectie:
o Vooral grote biopsies
o Letsel of orgaan met letsel wordt weggenomen
• Punctiebiopsie:
o Biopsie wordt afgenomen met een dikke naald
▪ Verkrijgen van weefselcilinders
• Cytologische punctie:
o Fine needle aspiration cytology
o Verkrijgen van cellen of kleine weefselfragmentjes met fijne naalden
Inleiding tot de Pathologie van de Mond: Histopathologie
, 2
Maken van weefselcoupes:
• Maken, kleuren en bekijken van coupes gebeurt in 4 stappen
o Van biopsie naar paraffineblokje
o Van paraffineblokje naar ongekleurde coupe
o Van ongekleurde coupe naar gekleurde coupe
o Van gekleurde coupe naar microscopische coupe
Preparatie van kleine biopsies:
• Biopsies genomen door een endoscoop uit maag of bronchus
• Worden gefixeerd in formol (4% formaldehyde)
o Minstens 2 uur
• Worden in plastieken cassetje gebracht
• Cassetje wordt gesloten
Preparatie van resectiestukken:
• Resectiestukken zijn te groot om in cassetje te plaatsen
o Zal verkleind worden en er worden gericht biopsies
genomen
• Rectum als voorbeeld (afbeelding):
o Rectum zal dwars opgesneden worden
▪ Mogelijkheid om gericht biopsies te nemen
o Genomen biopsies worden in cassetjes aangebracht
Maken van paraffineblokje:
• Weefsel moet hard genoeg zijn om weefselsneden van te maken
o Maken van paraffineblokje
• Cassetjes worden overnacht geïmpregneerd met paraffine in weefselprocessor
o Water in weefsel wordt vervangen door alcohol
▪ Vervolgens vervangen door organische solvents
• Vervolgens kan vetoplosbaar paraffine in het weefsel binnendringen
• Geïmpregneerde stukken weefsel worden in metalen vorm gelegd en omgeven met
gesmolten paraffine
• Na afkoelen wordt paraffineblokje uit de vorm gehaald
Van paraffineblokje naar ongekleurde coupe:
• Na impregnatie met paraffine is weefsel hard genoeg
o Mogelijkheid tot maken van coupes met dikte van minder dan 5 µm
o Gebeurd met het weefselmicrotoom
• Ongekleurde coupes worden aangebracht op een draagglaasje
o Coupes zijn transparant en moeten dus gekleurd worden
▪ Transparante coupes zijn niet zichtbaar onder de microscoop
Van ongekleurde coupe naar gekleurde coupe:
• Ongekleurde coupe zal gekleurd worden met HE-kleuring of PAS-kleuring
• Na kleuring kan de coupe bekeken worden onder de microscoop
Inleiding tot de Pathologie van de Mond: Histopathologie
, 3
Hematoxyline en eosine kleuring:
• Standaardkleuring voor het kleuren van coupes met histochemische kleurstoffen
o Meeste afbeeldingen zijn HE-gekleurd
• Hematoxyline:
o Blauwe basische kleurstof
o Bindt vooral met zuren
▪ DNA en RNA
o Kernen en RNA zullen blauw kleuren
• Eosine:
o Roze ‘zure’ kleurstof
o Cytoplasma en extracellulaire collageenvezels zullen roos kleuren
o Rode bloedcellen zullen intens roos kleuren
PAS-kleuring:
• Kleurstof zal suikerresidu’s kleuren in polysachariden
o Kleuren van glycogeen en suikerresten van glycoproteïnen
• Zal gebruikt worden voor:
o Basale membraan of slijm in het licht te stellen
o Schimmels en gisten aan te duiden
Paraffineblok:
• Zeer lang goed bewaard
o Deel van medisch dossier van patiënt
o Wordt gedurende 30 jaar bewaard
• Meerdere analyses mogelijk op het blokje:
o Kleuring (zie boven)
o Immuunhistochemie
o Fluorescentie in situ hybridisatie (FISH)
o Extractie van DNA en RNA voor moleculaire analyse
Immuunhistochemie:
• Doel:
o Aanwezigheid aantonen van bepaalde moleculen in cel
• Gebruikmaken van specifieke antilichamen om specifieke moleculen
aan te tonen in de cel
o Antilichaam is rechtstreeks of onrechtstreeks (meestal) verbonden met een enzym
▪ Zal oplosbaar substraat omzetten naar onoplosbaar precipitaat
• Precipitaat zal neerslaan ter hoogte van het aan te tonen eiwit in de
cel
• Precipitaat heeft vaak bruine kleur
o Zie afbeelding
• Afbeelding:
o Antilichaam tegen keratine zal keratine aantonen in
cytoplasma van epitheelcellen
▪ In dit geval clusters maligne epitheelcellen
Inleiding tot de Pathologie van de Mond: Histopathologie
, 4
Immunofluorescentie:
• Variant van immuunhistochemie
• Antilichaam is niet gelabeld met een enzym
o Antilichaam is rechtstreeks of onrechtstreeks gelabeld met een fluorochroom
• Zeer gevoelige techniek
o Aantonen van genen die weinig overvloedig aanwezig zijn
o Wordt toegepast op vers materiaal
Fluorescentie in situ hybridisatie:
• Zeer elegante techniek
o Gebruikmaken van DNA-fragmenten (probes) complementair aan een DNA-segment
in de celkern
▪ DNA-segment kan gen, deel van gen of groter deel van chromosoom zijn
• Probes zijn gelabeld met een fluorescente stof
• Door denaturatie van DNA (dubbelstrengig naar enkelstrengig) kan probe binden met streng
van DNA
o Zo aantonen van aanwezigheid van bepaald DNA-segment
• Fluorescentiemicroscoop is nodig om techniek te laten werken
Chromogene in situ hybridisatie:
• Zelfde techniek als FISH, maar:
o Probes worden gelabeld met een chromogeen
▪ Niet-fluorescerende stof
o Kan gebruikt worden onder gewone lichtmicroscoop
Extractie van DNA en RNA voor moleculaire analyse:
• Via microtoom worden stukjes weefsel afgesneden uit paraffineblok
o Extractie van DNA en RNA voor verdere moleculaire analyse
▪ Voor bijvoorbeeld sequencing of PCR
• Belangrijk bij tumordiagnostiek voor het detecteren van mutaties
Fine needle aspiration technology:
• Biopten worden op speciale manier behandeld
o Worden gefixeerd in alcohol in plaats van formol
o Zichtbare brokjes worden na fixatie uit de recipiënt gevist
▪ Zal dan verder behandeld worden als paraffineblokje
• Van de losse cellen wordt met een speciaal toestel een dunnelaag-preparaat gemaakt
o Wordt klassiek gekleurd met een Papanicolaou-kleuring
• Van sediment (overschot) kan eventueel tweede paraffineblokje gemaakt worden
o Aanvullende onderzoeken zijn eveneens mogelijk
• Veel gebruikt in hoofd-halsregio
o Klieren zijn makkelijk aan te prikken met dunne naald
Inleiding tot de Pathologie van de Mond: Histopathologie
Samenvatting: Inleiding tot de Pathologie
van de Mond: Histopathologie:
Pathologie:
• Synoniem voor ziekteleer
o Wetenschap dat het ontstaan van ziekten bestudeerd
Pathologische anatomie:
• Specialisme van de pathologie
• Synoniem voor histopathologie
o Studie van de weefsels aangetast door ziekte
• Nadruk ligt bij het diagnosticeren van ziekten
o Belangrijkste manier om te onderzoeken is de microscoop
• Heden:
o Start van onderzoek van biopt start met microscoop
▪ Zal toelaten om goede hypothese te formuleren over aard van letsel
o Eventuele aanvulling met gespecialiseerde technieken
▪ Op eiwitniveau
▪ Op DNA-RNA-niveau
• Nemen van een biopsie zal vaak zorgen voor een zekerheidsdiagnose van talrijke
gelokaliseerde aandoeningen
Voorbeeld:
• Invasief plaveiselcelcarcinoma
o Belangrijkste maligne tumor in hoofd-hals-regio
• Diagnose meestal met zekerheid gesteld op hematoxyline en
eosine gekleurde coupe
Soorten biopsies:
• Incisiebiopsie:
o Letsel wordt ingesneden en chirurgisch nemen van een
biopt uit het letsel
• Excisiebiopsie:
o Letsel wordt volledig uitgesneden
• Resectie:
o Vooral grote biopsies
o Letsel of orgaan met letsel wordt weggenomen
• Punctiebiopsie:
o Biopsie wordt afgenomen met een dikke naald
▪ Verkrijgen van weefselcilinders
• Cytologische punctie:
o Fine needle aspiration cytology
o Verkrijgen van cellen of kleine weefselfragmentjes met fijne naalden
Inleiding tot de Pathologie van de Mond: Histopathologie
, 2
Maken van weefselcoupes:
• Maken, kleuren en bekijken van coupes gebeurt in 4 stappen
o Van biopsie naar paraffineblokje
o Van paraffineblokje naar ongekleurde coupe
o Van ongekleurde coupe naar gekleurde coupe
o Van gekleurde coupe naar microscopische coupe
Preparatie van kleine biopsies:
• Biopsies genomen door een endoscoop uit maag of bronchus
• Worden gefixeerd in formol (4% formaldehyde)
o Minstens 2 uur
• Worden in plastieken cassetje gebracht
• Cassetje wordt gesloten
Preparatie van resectiestukken:
• Resectiestukken zijn te groot om in cassetje te plaatsen
o Zal verkleind worden en er worden gericht biopsies
genomen
• Rectum als voorbeeld (afbeelding):
o Rectum zal dwars opgesneden worden
▪ Mogelijkheid om gericht biopsies te nemen
o Genomen biopsies worden in cassetjes aangebracht
Maken van paraffineblokje:
• Weefsel moet hard genoeg zijn om weefselsneden van te maken
o Maken van paraffineblokje
• Cassetjes worden overnacht geïmpregneerd met paraffine in weefselprocessor
o Water in weefsel wordt vervangen door alcohol
▪ Vervolgens vervangen door organische solvents
• Vervolgens kan vetoplosbaar paraffine in het weefsel binnendringen
• Geïmpregneerde stukken weefsel worden in metalen vorm gelegd en omgeven met
gesmolten paraffine
• Na afkoelen wordt paraffineblokje uit de vorm gehaald
Van paraffineblokje naar ongekleurde coupe:
• Na impregnatie met paraffine is weefsel hard genoeg
o Mogelijkheid tot maken van coupes met dikte van minder dan 5 µm
o Gebeurd met het weefselmicrotoom
• Ongekleurde coupes worden aangebracht op een draagglaasje
o Coupes zijn transparant en moeten dus gekleurd worden
▪ Transparante coupes zijn niet zichtbaar onder de microscoop
Van ongekleurde coupe naar gekleurde coupe:
• Ongekleurde coupe zal gekleurd worden met HE-kleuring of PAS-kleuring
• Na kleuring kan de coupe bekeken worden onder de microscoop
Inleiding tot de Pathologie van de Mond: Histopathologie
, 3
Hematoxyline en eosine kleuring:
• Standaardkleuring voor het kleuren van coupes met histochemische kleurstoffen
o Meeste afbeeldingen zijn HE-gekleurd
• Hematoxyline:
o Blauwe basische kleurstof
o Bindt vooral met zuren
▪ DNA en RNA
o Kernen en RNA zullen blauw kleuren
• Eosine:
o Roze ‘zure’ kleurstof
o Cytoplasma en extracellulaire collageenvezels zullen roos kleuren
o Rode bloedcellen zullen intens roos kleuren
PAS-kleuring:
• Kleurstof zal suikerresidu’s kleuren in polysachariden
o Kleuren van glycogeen en suikerresten van glycoproteïnen
• Zal gebruikt worden voor:
o Basale membraan of slijm in het licht te stellen
o Schimmels en gisten aan te duiden
Paraffineblok:
• Zeer lang goed bewaard
o Deel van medisch dossier van patiënt
o Wordt gedurende 30 jaar bewaard
• Meerdere analyses mogelijk op het blokje:
o Kleuring (zie boven)
o Immuunhistochemie
o Fluorescentie in situ hybridisatie (FISH)
o Extractie van DNA en RNA voor moleculaire analyse
Immuunhistochemie:
• Doel:
o Aanwezigheid aantonen van bepaalde moleculen in cel
• Gebruikmaken van specifieke antilichamen om specifieke moleculen
aan te tonen in de cel
o Antilichaam is rechtstreeks of onrechtstreeks (meestal) verbonden met een enzym
▪ Zal oplosbaar substraat omzetten naar onoplosbaar precipitaat
• Precipitaat zal neerslaan ter hoogte van het aan te tonen eiwit in de
cel
• Precipitaat heeft vaak bruine kleur
o Zie afbeelding
• Afbeelding:
o Antilichaam tegen keratine zal keratine aantonen in
cytoplasma van epitheelcellen
▪ In dit geval clusters maligne epitheelcellen
Inleiding tot de Pathologie van de Mond: Histopathologie
, 4
Immunofluorescentie:
• Variant van immuunhistochemie
• Antilichaam is niet gelabeld met een enzym
o Antilichaam is rechtstreeks of onrechtstreeks gelabeld met een fluorochroom
• Zeer gevoelige techniek
o Aantonen van genen die weinig overvloedig aanwezig zijn
o Wordt toegepast op vers materiaal
Fluorescentie in situ hybridisatie:
• Zeer elegante techniek
o Gebruikmaken van DNA-fragmenten (probes) complementair aan een DNA-segment
in de celkern
▪ DNA-segment kan gen, deel van gen of groter deel van chromosoom zijn
• Probes zijn gelabeld met een fluorescente stof
• Door denaturatie van DNA (dubbelstrengig naar enkelstrengig) kan probe binden met streng
van DNA
o Zo aantonen van aanwezigheid van bepaald DNA-segment
• Fluorescentiemicroscoop is nodig om techniek te laten werken
Chromogene in situ hybridisatie:
• Zelfde techniek als FISH, maar:
o Probes worden gelabeld met een chromogeen
▪ Niet-fluorescerende stof
o Kan gebruikt worden onder gewone lichtmicroscoop
Extractie van DNA en RNA voor moleculaire analyse:
• Via microtoom worden stukjes weefsel afgesneden uit paraffineblok
o Extractie van DNA en RNA voor verdere moleculaire analyse
▪ Voor bijvoorbeeld sequencing of PCR
• Belangrijk bij tumordiagnostiek voor het detecteren van mutaties
Fine needle aspiration technology:
• Biopten worden op speciale manier behandeld
o Worden gefixeerd in alcohol in plaats van formol
o Zichtbare brokjes worden na fixatie uit de recipiënt gevist
▪ Zal dan verder behandeld worden als paraffineblokje
• Van de losse cellen wordt met een speciaal toestel een dunnelaag-preparaat gemaakt
o Wordt klassiek gekleurd met een Papanicolaou-kleuring
• Van sediment (overschot) kan eventueel tweede paraffineblokje gemaakt worden
o Aanvullende onderzoeken zijn eveneens mogelijk
• Veel gebruikt in hoofd-halsregio
o Klieren zijn makkelijk aan te prikken met dunne naald
Inleiding tot de Pathologie van de Mond: Histopathologie
