Samenvatting Taal 2 - Taal

Samenvatting: Taal 2 – Taal
Deel 1: Ontluikende geletterdheid
1. Wat is geletterdheid?

 Tussen 4 en 6 jaar: belangrijke fase in taalverwerving
 Op 6-jarige leeftijd: nog amper fouten
 Ontdekking mondelinge taal
 Ontdekking geschreven taal  belangrijk element ontluikende geletterdheid
o Ontdekking dat je zelf kunt leren schrijven
o Ontdekking dat geschreven taal belangrijke functie heeft

Ontluikende geletterdheid =

 Kinderen ervaren dat schriftelijk taalgebruik een belangrijke functie inneemt in onze cultuur
 Wat de functies zijn van dit schriftelijk taalgebruik
 Op welke wijze de code werkt die wij daarvoor gebruiken
 Code leren ontcijferen en gebruiken

1.1. Onderscheid ontluikende, beginnende en gevorderde geletterdheid

Ontluikende geletterdheid Beginnende geletterdheid Gevorderde geletterdheid
0 – 4 jaar 4 – 6 jaar Zodra de elementaire
leeshandeling verworven is
Kennismaken met geschreven Kennismaken met allerlei Lezen en schrijven
taal in de vorm van soorten teksten en met letters
prentenboeken, briefjes, en de elementaire
pictogrammen,… leeshandeling onder de knie
krijgen


1.2. Stimulerende leesomgeving

1. Omringd door boeken

 Gevarieerd aanbod van rijke teksten
 Literaire boeken
 Digitaal (leren) lezen
 Rekening houden met leesniveau
 Rekening houden met diversiteit en meertaligheid
 Hier speelt je thuisomgeving dus ook een grote rol

2. De helpende volwassenen – Lezers worden gemaakt door lezers

 Rolmodel
 Behoefte aan ABC (Autonomie – verBinding - Competentie)
 Boektitels aanbrengen + helpen kiezen
 Tijd voor (voor)lezen en praten over boeken
 Lezen en schrijven combineren
 Boekverwerkingsactiviteiten (dicht bij verhaallijn en hoofdpersonage)

1.3. Sleutelmomenten in de leesontwikkeling

,1. Voorschoolse/vroegschoolse periode

 Eerste levensjaren
 Taalontwikkeling en leesplezier
 Veel voorlezen levert voorsprong op

2. 1e graad lager onderwijs

 Voorsprong levert hier al meteen op
 Aanvankelijk en technisch leren lezen
 AVI-boekjes
o Invloed op leesplezier en leesmotivatie!

3. Vierde leerjaar

 Zouden nu vloeiend en met begrip moeten kunnen lezen
 Ontstaan van ruimte voor tekstbegrip en leesplezier
 Blijf aandacht besteden aan lezen

4. 1e graad secundair

 Puberteit
 Jeugdliteratuur is te kinderachtig  nog geen alternatief
 Kloof lezen plezier  lezen school

5. Halverwege secundair

 Lezen voor de lijst
 Invloed van volwassenen neemt af
 Invloed van vrienden op leesgedrag stijgt



2. De verhouding tussen mondeling en schriftelijk taalgebruik

 Eerst leren spreken en luisteren  dan leren schrijven en lezen
 Bepaald niveau van taalvaardigheid is nodig om tot lezen te kunnen komen
 Zinvol: eerst extra tijd te besteden aan het verhogen van de mondelinge taalvaardigheid bij
kinderen met een beperktere spreek- en luistervaardigheid.
 Mondelinge taalvaardigheid stimuleren:
o In betekenisvolle context
o Taalaanbod = relevant en functioneel
 Ze moeten er wat mee kunnen
 Aansluiten bij normale bezigheden
o Betrokkenheid!
o Het taalaanbod op school moet groot en rijk zijn




2.1. Geletterdheid en mondelinge vaardigheden in een krachtige leeromgeving

,2.1.1. Positief en veilig klasklimaat

 Kind dat zich goed voelt, staat open voor nieuwe impulsen (beginnende geletterdheid!)
 Grote kloof tussen de schoolcultuur en de thuiscultuur
 Voldoende kansen bieden
o Bijv.: boekenaanbod voorzien en een knusse voorleeshoek uitbouwen
 Rijk klimaat
o Geletterd voorbeeldgedrag
 Bijv. voldoende schrijf- en leesmateriaal
o Ruimte zijn om fouten te maken  uit fouten maken leer je

2.1.2. Betekenisvolle taken

 Interessant, uitdagend en zinvol
 Aansluiten bij leefwereld en interesses
 Uitdagend tot betrokkenheid en uitnodigen om gemotiveerd aan de slag te gaan
 Taal en actie = concrete acties en ervaringen
 Actie en interactie = praten over die acties

2.1.3. Ondersteuning door interactie

 Kinderen leren beter tijdens interactie
 Bespreek wat er aan bod kom rond geletterdheid
o Denk luidop, verwoord handelingen van kleuter,…




3. Fase in ontluikende geletterdheid

,  Eerste doel lezen en schrijven ligt buiten het lezen en schrijven zelf
o Bijv. ze willen leren lezen omdat ze willen weten wat er staat
o Bijv. ze willen luisteren omdat ze het een mooi verhaal vinden
o Bijv. ze willen schrijven omdat ze een kaartje willen sturen
 Altijd een duidelijke reden  Pas later gericht lezen en schrijven
 Eigen ritme!
 Niet dwingen om te lezen
 Vaak frustratie bij leren lezen (te vroeg of te veel druk)

3.1. Verschillende beginsituaties

De volgende dingen spelen een rol omdat niet ieder kind op dezelfde manier met geschreven taal
geconfronteerd worden:

1. De aanwezigheid van schrijf- en leesmaterialen

2. De manier waarop de volwassenen omgaan met lezen en schrijven

 Ze zien ouders krant lezen of brieven schrijven
 Imiteren van volwassenen wanneer je samen met kind boekjes leest

3. De omgang van volwassenen met kinderen

 Omgevingsdruktaal = een natuurlijke interesse voordat het kind geboeid raakt door teksten in
boeken

3.2. Ontwikkeling van geletterdheid bij jonge kinderen

Fase 1: Kennismaken

 Nog niet op eigen initiatief
 Spelenderwijs
 Lees – en schrijfgedrag in deze periode: plaatjes aanwijzen in een boek, krabbelen of tekenen
maar nog weinig eigen initiatief

Fase 2: Ontmoeten

 Zelf initiatief nemen
 Lees – en schrijfgedrag in deze periode: figuren uit het verhaal nabootsen, het verhaal in
eigen woorden navertellen, boodschappen weergeven via krabbelschrift

Fase 3: Verkennen

 Geschreven taal verkennen
 Actief ‘meelezen’
o Kunnen stukken van verhaal uit hun hoofd
 Kan eigen naam/woord herkennen
 Beseffen van schrijf- en leesrichting
 Fonemisch bewustzijn = ze weten dat woorden opgebouwd zijn uit afzonderlijke
klankeenheden of fonemen
 Lees – en schrijfgedrag in deze periode: het verhaal navertellen met zinnetjes die vaak
letterlijk uit het boek komen, letters en woorden herkennen, schrijven letterachtige vormen

Fase 4: Leren lezen

 Eerste leerjaar