PSYCHOSOCIAAL HANDELEN: PSYCHOLOGIE
INHOUD
1. Wat is psychologie?......................................................................................................................................... 3
1.1 misversstanden over de psychologie ............................................................................................................ 3
1.2 Juiste tegenover valse kennis ....................................................................................................................... 4
Waarom geloven mensen in valse kennis? ..................................................................................................... 4
bronnen van misvattingen ............................................................................................................................. 5
1.3 Definitie van de wetenschappelijke psychologie .......................................................................................... 6
2. Leren ............................................................................................................................................................... 7
2.1 inleiding ......................................................................................................................................................... 7
2.2 Klassieke conditionering ............................................................................................................................. 8
Schema van klassieke conditionering.............................................................................................................. 8
2.2.2 Het afleren van klassiek geconditioneerde reacties .............................................................................. 9
2.3 Operante conditionering ............................................................................................................................... 9
2.3.1 Reinforcers ........................................................................................................................................... 10
2.3.2 Positief en negatief bekrachtigen ..................................................................................................... 10
2.4 Sociaal leren......................................................................................................................................... 11
Modeling ...................................................................................................................................................... 11
Imiteren van sociaal gewenst gedrag ......................................................................................................... 12
2.5 Leren door inzicht ................................................................................................................................ 13
2.6 Actief leren en leren van vaardigheden............................................................................................... 13
3. Motivatie ....................................................................................................................................................... 14
3.1 inleiding ............................................................................................................................................... 14
Drijfveer ........................................................................................................................................................ 14
Bepalen van gedrag ....................................................................................................................................... 14
Belang van motivatie..................................................................................................................................... 14
3.2 Drijfveerreductie.................................................................................................................................. 14
Honger........................................................................................................................................................... 15
Dorst .............................................................................................................................................................. 15
Seks ............................................................................................................................................................... 15
3.3 Rust, verzorging en exploratie..................................................................................................................... 15
Rust ............................................................................................................................................................... 15
Verzorging ..................................................................................................................................................... 15
Exploratie ...................................................................................................................................................... 15
3.4 Extrinsieke en intrinsieke motivatie .................................................................................................... 16
Extrinsieke motivatie..................................................................................................................................... 16
, Intrinsieke motivatie ..................................................................................................................................... 16
3.5 Prestatiemotivatie ............................................................................................................................... 16
3.6 Zelfontplooiing ................................................................................................................................... 17
3.7 Goal setting theory .................................................................................................................................... 18
4. Emoties............................................................................................................................................................. 18
4.1 inleiding ....................................................................................................................................................... 18
4.2 basisemoties ........................................................................................................................................ 18
4.3 Gevoel als overkoepelend begrip ........................................................................................................ 19
4.4 Emoties als complexe constructies ...................................................................................................... 19
4.5 Emotionele ervaring ............................................................................................................................ 19
4.6 Negativity bias ..................................................................................................................................... 21
Verklaring ...................................................................................................................................................... 21
5. Cognitie ......................................................................................................................................................... 22
5.1 Wat is cognitie? ................................................................................................................................... 22
*Cognitieve psychologie................................................................................................................................ 22
5.2 Kenmerken van cognitief functioneren ............................................................................................... 23
1. Intentionaliteit ..................................................................................................................................... 23
2. Categorisatie ........................................................................................................................................ 23
3. Cognitief schema ................................................................................................................................. 24
4. Heuristieken ........................................................................................................................................ 25
5.3 attributies ............................................................................................................................................ 27
Niet-rationele componenten binnen attributieproces ................................................................................. 28
5.4 Cognitieve dissonantie......................................................................................................................... 29
6. Waarneming ...................................................................................................................................................... 29
6.1 Stimulatie, transductie, sensatie en perceptie .......................................................................................... 29
Transductie/ omvorming ............................................................................................................................. 29
Sensatie ........................................................................................................................................................ 30
Perceptie ...................................................................................................................................................... 30
6.2 Systeem van perceptuele verwerking............................................................................................ 30
6.3 Perceptuele constanties ............................................................................................................................. 31
6.4 Perceptuele problemen .............................................................................................................................. 31
6.5 Gestaltbenadering ..................................................................................................................................... 31
6.6 Sociale waarneming .................................................................................................................................... 32
6.6.1 Gebruik van concepten ........................................................................................................................ 32
6.6.2 Eerste indrukken .................................................................................................................................. 33
7. Geheugen .......................................................................................................................................................... 33
7.1. Model van atkinson en Shiffrin ................................................................................................................. 33
, 7.2 werkgeheugen ............................................................................................................................................. 35
7.3 Geheugenprocessen ‘opslaan’ en ‘coderen’ .............................................................................................. 36
7.3.1 Connectionistisch netwerk ................................................................................................................. 36
7.3.2 Codering .............................................................................................................................................. 36
7.4 Geheugenprocessen oproepen en herinneren ........................................................................................... 37
8. Psychologie en gezondheid ........................................................................................................................... 38
8.1 verschil tussen ziek en gezond .................................................................................................................... 38
8.2 Gezondheidsgerelateerd gedrag ................................................................................................................ 39
8.3 Gezondheid en functiegebieden van psychologie ..................................................................................... 40
8.3.1 Leren .................................................................................................................................................... 40
8.3.2 Cognitie ................................................................................................................................................ 41
8.3.3 Waarneming ......................................................................................................................................... 42
8.3.4 Geheugen ............................................................................................................................................. 42
1. WAT IS PSYCHOLOGIE?
1.1 MISVERSSTANDEN OVER DE PSYCHOLOGIE
Psychologie = goede mensenkennis:
- iedereen met goed inzicht is psycholoog
- door gezond verstand te gebruiken kom je er ook wel (common sense)
→Tegenargument: studies tonen aan dat common sense/ gezond verstand opvattingen soms
compleet naast waarheid zitten.
⇒ gevaar van common sense: niet omdat waar lijkt, dat noodzakelijk ook zo is => kan tot veel foute
conclusies komen
Belang van psychologie om mensen niet enkel op mensenkennis te vertrouwen
Psychologie= goed om kunnen gaan met mensen
- psycholoog is iemand die van nature vlot is in contacten en direct aanvoelt wat in andere
omgaat”
- mensen proberen begrijpen leer je niet door te studeren
- bestuderen van theorieën, doen aan onderzoek draagt niet toe tot goede psycholoog zijn
- psychologie is gericht op praktijk: opdoen van ervaring in menselijke contacten
→ men gelooft dat kennis over functioneren van mensen geen moeilijke kennis is waar je universitaire
studies voor nodig hebt
iedereen kan psychologie begrijpen
verwijst naar levenswijsheid en niet naar boeken wijsheid
, expert als je door ervaring weet hoe mensen in elkaar zitten
→Tegenargument:
- psycholoog is beschermde term
- enkel persoon met masteropleiding kan deze titel aannemen
- opleiding dient ertoe om mensen te leren hoe complex gedrag en functioneren in elkaar zit
- hebben stevige basis in werken met mensen
- overstijgt niveau van levenservaring en intuïtie
psychologie= geen wetenschap
- alleen maar wetenschap bedrijft als je wiskundige modellen en berekeningen gebruikt, logica
hanteert en feiten toetst aan realiteit
→Tegenargument:
- enge benadering van wat wetenschap is, is vernietigend voor andere wetenschappen zoals
letterkunde en recht
- vormelijk gekeken is psychologie evengoed wetenschap als natuur- / scheikunde
- gebruiken dezelfde wetenschappelijke methode om tot kennis te komen
- observeren fenomenen in realiteit
- werkt in onderzoeken met variabelen en formuleert hypothesen
- wetenschappelijk onderzoek in psychologie is complexer dan in exacte wetenschappen
- studiegebied is moeilijk om te onderzoeken
- vaststellingen zijn moeilijk te generaliseren
- psychologie is zachte wetenschap, omdat moeilijk in natuurwetten te vatten is
→ Lindsay en Bushman (1999) publiceerden artikel ‘Research in the psychological laboratory: truth or
triviality?’
⇒ resultaat toonde waarde aan psychologie
⇒ psychologie werkt, niet alleen in labo’s ook in wereld
1.2 JUISTE TEGENOVER VALSE KENNIS
Psychologie bezig met leven van alledag
→ kennis uit vakgebied is interessant voor iedereen
⇒ moeilijk valse van juiste kennis te onderscheiden
WAAROM GELOVEN MENSEN IN VALSE KENNIS?
In populaire literatuur moeilijk om wetenschappelijke gehalte van psychologische beweringen na te
gaan.
→ lezer moet waarde van bewering inschatten
INHOUD
1. Wat is psychologie?......................................................................................................................................... 3
1.1 misversstanden over de psychologie ............................................................................................................ 3
1.2 Juiste tegenover valse kennis ....................................................................................................................... 4
Waarom geloven mensen in valse kennis? ..................................................................................................... 4
bronnen van misvattingen ............................................................................................................................. 5
1.3 Definitie van de wetenschappelijke psychologie .......................................................................................... 6
2. Leren ............................................................................................................................................................... 7
2.1 inleiding ......................................................................................................................................................... 7
2.2 Klassieke conditionering ............................................................................................................................. 8
Schema van klassieke conditionering.............................................................................................................. 8
2.2.2 Het afleren van klassiek geconditioneerde reacties .............................................................................. 9
2.3 Operante conditionering ............................................................................................................................... 9
2.3.1 Reinforcers ........................................................................................................................................... 10
2.3.2 Positief en negatief bekrachtigen ..................................................................................................... 10
2.4 Sociaal leren......................................................................................................................................... 11
Modeling ...................................................................................................................................................... 11
Imiteren van sociaal gewenst gedrag ......................................................................................................... 12
2.5 Leren door inzicht ................................................................................................................................ 13
2.6 Actief leren en leren van vaardigheden............................................................................................... 13
3. Motivatie ....................................................................................................................................................... 14
3.1 inleiding ............................................................................................................................................... 14
Drijfveer ........................................................................................................................................................ 14
Bepalen van gedrag ....................................................................................................................................... 14
Belang van motivatie..................................................................................................................................... 14
3.2 Drijfveerreductie.................................................................................................................................. 14
Honger........................................................................................................................................................... 15
Dorst .............................................................................................................................................................. 15
Seks ............................................................................................................................................................... 15
3.3 Rust, verzorging en exploratie..................................................................................................................... 15
Rust ............................................................................................................................................................... 15
Verzorging ..................................................................................................................................................... 15
Exploratie ...................................................................................................................................................... 15
3.4 Extrinsieke en intrinsieke motivatie .................................................................................................... 16
Extrinsieke motivatie..................................................................................................................................... 16
, Intrinsieke motivatie ..................................................................................................................................... 16
3.5 Prestatiemotivatie ............................................................................................................................... 16
3.6 Zelfontplooiing ................................................................................................................................... 17
3.7 Goal setting theory .................................................................................................................................... 18
4. Emoties............................................................................................................................................................. 18
4.1 inleiding ....................................................................................................................................................... 18
4.2 basisemoties ........................................................................................................................................ 18
4.3 Gevoel als overkoepelend begrip ........................................................................................................ 19
4.4 Emoties als complexe constructies ...................................................................................................... 19
4.5 Emotionele ervaring ............................................................................................................................ 19
4.6 Negativity bias ..................................................................................................................................... 21
Verklaring ...................................................................................................................................................... 21
5. Cognitie ......................................................................................................................................................... 22
5.1 Wat is cognitie? ................................................................................................................................... 22
*Cognitieve psychologie................................................................................................................................ 22
5.2 Kenmerken van cognitief functioneren ............................................................................................... 23
1. Intentionaliteit ..................................................................................................................................... 23
2. Categorisatie ........................................................................................................................................ 23
3. Cognitief schema ................................................................................................................................. 24
4. Heuristieken ........................................................................................................................................ 25
5.3 attributies ............................................................................................................................................ 27
Niet-rationele componenten binnen attributieproces ................................................................................. 28
5.4 Cognitieve dissonantie......................................................................................................................... 29
6. Waarneming ...................................................................................................................................................... 29
6.1 Stimulatie, transductie, sensatie en perceptie .......................................................................................... 29
Transductie/ omvorming ............................................................................................................................. 29
Sensatie ........................................................................................................................................................ 30
Perceptie ...................................................................................................................................................... 30
6.2 Systeem van perceptuele verwerking............................................................................................ 30
6.3 Perceptuele constanties ............................................................................................................................. 31
6.4 Perceptuele problemen .............................................................................................................................. 31
6.5 Gestaltbenadering ..................................................................................................................................... 31
6.6 Sociale waarneming .................................................................................................................................... 32
6.6.1 Gebruik van concepten ........................................................................................................................ 32
6.6.2 Eerste indrukken .................................................................................................................................. 33
7. Geheugen .......................................................................................................................................................... 33
7.1. Model van atkinson en Shiffrin ................................................................................................................. 33
, 7.2 werkgeheugen ............................................................................................................................................. 35
7.3 Geheugenprocessen ‘opslaan’ en ‘coderen’ .............................................................................................. 36
7.3.1 Connectionistisch netwerk ................................................................................................................. 36
7.3.2 Codering .............................................................................................................................................. 36
7.4 Geheugenprocessen oproepen en herinneren ........................................................................................... 37
8. Psychologie en gezondheid ........................................................................................................................... 38
8.1 verschil tussen ziek en gezond .................................................................................................................... 38
8.2 Gezondheidsgerelateerd gedrag ................................................................................................................ 39
8.3 Gezondheid en functiegebieden van psychologie ..................................................................................... 40
8.3.1 Leren .................................................................................................................................................... 40
8.3.2 Cognitie ................................................................................................................................................ 41
8.3.3 Waarneming ......................................................................................................................................... 42
8.3.4 Geheugen ............................................................................................................................................. 42
1. WAT IS PSYCHOLOGIE?
1.1 MISVERSSTANDEN OVER DE PSYCHOLOGIE
Psychologie = goede mensenkennis:
- iedereen met goed inzicht is psycholoog
- door gezond verstand te gebruiken kom je er ook wel (common sense)
→Tegenargument: studies tonen aan dat common sense/ gezond verstand opvattingen soms
compleet naast waarheid zitten.
⇒ gevaar van common sense: niet omdat waar lijkt, dat noodzakelijk ook zo is => kan tot veel foute
conclusies komen
Belang van psychologie om mensen niet enkel op mensenkennis te vertrouwen
Psychologie= goed om kunnen gaan met mensen
- psycholoog is iemand die van nature vlot is in contacten en direct aanvoelt wat in andere
omgaat”
- mensen proberen begrijpen leer je niet door te studeren
- bestuderen van theorieën, doen aan onderzoek draagt niet toe tot goede psycholoog zijn
- psychologie is gericht op praktijk: opdoen van ervaring in menselijke contacten
→ men gelooft dat kennis over functioneren van mensen geen moeilijke kennis is waar je universitaire
studies voor nodig hebt
iedereen kan psychologie begrijpen
verwijst naar levenswijsheid en niet naar boeken wijsheid
, expert als je door ervaring weet hoe mensen in elkaar zitten
→Tegenargument:
- psycholoog is beschermde term
- enkel persoon met masteropleiding kan deze titel aannemen
- opleiding dient ertoe om mensen te leren hoe complex gedrag en functioneren in elkaar zit
- hebben stevige basis in werken met mensen
- overstijgt niveau van levenservaring en intuïtie
psychologie= geen wetenschap
- alleen maar wetenschap bedrijft als je wiskundige modellen en berekeningen gebruikt, logica
hanteert en feiten toetst aan realiteit
→Tegenargument:
- enge benadering van wat wetenschap is, is vernietigend voor andere wetenschappen zoals
letterkunde en recht
- vormelijk gekeken is psychologie evengoed wetenschap als natuur- / scheikunde
- gebruiken dezelfde wetenschappelijke methode om tot kennis te komen
- observeren fenomenen in realiteit
- werkt in onderzoeken met variabelen en formuleert hypothesen
- wetenschappelijk onderzoek in psychologie is complexer dan in exacte wetenschappen
- studiegebied is moeilijk om te onderzoeken
- vaststellingen zijn moeilijk te generaliseren
- psychologie is zachte wetenschap, omdat moeilijk in natuurwetten te vatten is
→ Lindsay en Bushman (1999) publiceerden artikel ‘Research in the psychological laboratory: truth or
triviality?’
⇒ resultaat toonde waarde aan psychologie
⇒ psychologie werkt, niet alleen in labo’s ook in wereld
1.2 JUISTE TEGENOVER VALSE KENNIS
Psychologie bezig met leven van alledag
→ kennis uit vakgebied is interessant voor iedereen
⇒ moeilijk valse van juiste kennis te onderscheiden
WAAROM GELOVEN MENSEN IN VALSE KENNIS?
In populaire literatuur moeilijk om wetenschappelijke gehalte van psychologische beweringen na te
gaan.
→ lezer moet waarde van bewering inschatten
