Aantekeningen colleges gedragswetenschappen periode 2.1 leerjaar 1

Gedragswetenschappen 2.1

Week 1 – Sociologie

Hoofdstuk 1:
- Sociologie proberen gedrag te verklaren vanuit de samenlevingsverbanden die mensen met
elkaar vormen.
- Bij allerlei vormen van gedrag kijkt een socioloog naar de groepen waar de betrokkene deel
van uitmaakt, de structuur van die groepen en hun waarden en normen.
- Belangrijke vragen voor de sociologie zijn: hoe de samenleving in elkaar zit en hoe mensen in
hun gedrag worden beïnvloed door het feit dat zij deel uitmaken van allerlei
samenlevingsverbanden (groeperingen)
- Sociologie is een empirische wetenschap = een wetenschap waarbij kennis voortkomt uit
een systematische waarneming van feiten.
- De sociologie probeert objectief vast te stellen hoe de maatschappelijke werkelijkheid in
elkaar zit. Dat gebeurt door het doen van onderzoek
- Sociologie voor verpleegkundigen is een relevante wetenschap.
- 3 aspecten: interactie, cultuur en interdependentie

Hoofdstuk 2:
- Het eerste aspect interactie:
 Heeft te maken met het feit dat mensen op elkaar gericht zijn en interacties met
elkaar aangaan.
 Via deze interactieprocessen creëren mensen samen hun eigen werkelijkheid.
 Samenleven met elkaar veronderstelt het bestaan van gemeenschappelijke
interpretaties van een aantal zaken.
 De gedeelde interpretaties in een groep vormen het referentiekader, dat wil zeggen:
het geheel van waarden, normen, overtuigingen en vanzelfsprekendheden op grond
waarvan de leden van een groepering oordelen en handelen.
 Omdat mensen vanuit een bepaald referentiekader naar de werkelijkheid kijken,
treedt er regelmatig een vertekening van de werkelijkheid op.
 Dat kan ertoe leiden dat mensen er vooroordelen op nahouden en op grond daarvan
handelen, bv. door anderen uit te sluiten.
 Omdat de definitie van de situatie mede bepaalt hoe de mens handelt, kan een
onjuiste definitie van de situatie leiden tot een selffulfilling prophecy.

Aantekenen van les:
- Sociologen kijken naar groepen -> samenleving is grootste groep
- Mensen zijn veranderd ten opzichte van 50 jr. terug door bv. ontkerkelijking.

Maatschappelijke ontwikkelingen:
Komt door ontkerkelijking, individualisatie, globalisering, flexibilisering en internet
- Toename echtscheidingen (ontkerkelijking en individualisering)
- De wijze waarop kinderen worden opgevoed (internet en kleinere gezinnen, kind moet ook
gelukkig zijn)
- Depressie
- Alcoholgebruik onder jongeren/ouderen
- Eenzaamheid (individualisering)
- Uitgesteld ouderschap

,Sociologen bestuderen:
- Hoe wij met elkaar samenleven in de maatschappij; welke invloed we op elkaar hebben hoe
de omgeving waarin we wonen ons beïnvloedt.
- Sociologen maken duidelijk dat de maatschappij waarin je leeft jou beïnvloedt, vaak zonder
dat je het zelf door hebt.

Voorbeelden sociologische vraagstukken:
- Invloed sociaal milieu op gedrag (onderwijs, zorg, gemeenschap)
- Cultuur/multiculturele samenleving
- Maatschappelijke omgeving
- Invloed van ontkerkelijking op samenleving
- Sociale media, internet en individualisering
- De verzorgingsstaat en gevolgen voor samenleving.

Verschillen tussen psychologen en sociologen:
- Sociologen en psychologen bestuderen beiden het gedrag van mensen, maar ze hanteren
echter een ander perspectief.
- Psycholoog-socioloog: criminaliteit, depressies bij ouderen, studie-uitval,
kindermishandeling, coronapandemie.
 Psycholoog criminaliteit: wat is met deze persoon aan de hand, dat hij iemand dood
steekt? Wat zijn, zijn emoties.
 Socioloog criminaliteit: kijkt naar grotere ontwikkeling, hoe zat het met criminaliteit
50 jaar terug? En nu? Welke ontwikkelingen zijn er geweest om deze groei van
criminaliteit te verklaren?
 Psycholoog studie-uitval: kijkt naar individu, waar is deze persoon gestopt? Vindt je
het niet leuk? Geen discipline?
 Socioloog studie-uitval: trend in studie-uitval, wat zorgt ervoor dat dit gebeurt.

Van welke samenlevingsverbanden maak je deel uit? Hoe beïnvloeden deze je?
- Microniveau
 Gezin

- Mesoniveau
 De wijk/buurt waar je in woont
 Heeft veel invloed op hoe je opgevoed wordt

- Macroniveau
 Bv. Nederland
 Grote samenlevingsverband
 Beïnvloed je gedrag, zoals door normen/waarden, heel direct
 Heel veel van onze meningen, komen doordat we in Nederland wonen

 Het macroniveau is de Nederlandse gezondheidszorg
 Mesoniveau is de Isala klinieken
 Microniveau is de afdeling.

Relevantie sociologie en verpleegkunde:
- (ziekte- gezondheids-) gedrag begrijpen vanuit sociale context.
- Gezondheidszorgvraagstukken [mantelzorg/zorgconsumptie/etikettering/etc.] idem!
- Herleiden eigen opvattingen en gedrag (bubbel)
- Inzicht in rol en positie van VPK
Sociologische kernbegrippen:

, - Subjectieve definitie van de situatie: mensen creëren hun eigen werkelijkheid! Door hun
eigen ervaringen. Gaan hier ook naar handelen
- Voorbeelden:
 Vluchttelingen
 Coronabeleid
 Vaccinatie
 Orgaandonatie
 Zwaarte stoffen in NL
 Abortus
 Winkels open op zondag
 Zwarte piet
- Collectieve definitie van de situatie = ‘aangeleerd’ = [sub-] cultuur. Ieder bubbel zijn eigen
waarheid.
- Referentiekader = sociale bril, wat vinden we normaal/wat niet? Maar ook de manager vs
werknemer.
 Wordt [door interactie in groepering/media] actief gevormd: op deze wijze
construeren we onze werkelijkheid
- Bovendien: selectieve waarneming = we willen zien wat we willen zien. Bevestiging zoeken
van wat we al vinden.
- Fundamentele attributiefout: invloed [verantwoordelijkheid] persoon op handelen wordt
overschat.
- Etikettering = [hokje plaatsen] en stigmittarisering [brandmerken met grote gevolgen]. Een
etiket opplakken bij iemand.
- Vooroordeel: vaste, vertekende manier van voelen/denken/handelen
- Stereotypering: idem t.a.v. groep mensen
- Selffulfilling en destroying prophecy

Week 2 - sociologie

Hoofdstuk 3:
- Interactieprocessen kunnen niet los worden gezien van een bredere context, de cultuur
 Cultuur = een geheel van voorstellingen, opvattingen, waarden en normen die
mensen zich als lid van hun samenleving verworven hebben door middel van leer- en
gewenningsprocessen.
 Waarden = collectieve opvattingen over wat mensen goed en daarom
nastrevenswaardig vinden.
 Normen = gedragsregels die voortvloeien uit waarden.
 Positie = de plaats die een individu aanneemt in een bepaalde situatie. In veel
situaties ontstaan er min of meer vaste patronen in het handelen.
o Sociologen spreken dan van institutionalisering van gedrag, dat wil zegen:
het proces waarin bepaalde gedragsvormen algemeen gangbaar worden.
 Socialisatie = het proces waardoor iemand zich in de omgang met anderen de
waarden en normen van allerlei groeperingen eigen maakt.
- We leven in een land waarin verschillende culturen naast elkaar bestaan. Via de
cultuurdimensies van Hofstede kunnen deze verschillen inzichtelijk worden gemaakt.
- 5 cultuurdimensies van Hofstede:
1. Machtsafstand = bestaat tussen verschillende partijen en de mate waarin
ondergeschikten dat accepteren.
2. Collectivisme en individualisme = hofstede spreekt van collectivisme wanneer
mensen vanaf hun geboorte opgenomen zijn in hechte groepen, die ze bescherming
bieden in ruil voor loyaliteit. Er is sprake van individualisme wanneer de onderlinge