1. Chromosomale mechanismen van overerving
1. Mendeliaanse overerving
Kruising = als 2 organismen die in één of meer kenmerken van elkaar verschillen, geslachtelijk
voortplanten
Gregor Mendel (1822 – 1884) -> overervingswetten
Monohybride kruisingen met dominante overerving:
-> overeving van 1 kenmerk
Hybride = elke nakomeling van 2 ouders die minstens in 1 kenmerk van elkaar verschillen
Kruisingsexperiment Mendel:
1. Kruising parentale generatie (P): planten met groene zaden en met gele zaden, na de
bevruchting -> uitsluitend planten met gele zaden = nakomelingen (hybriden) van de 1e
generatie (F1) => gele zaadkleur = dominant, groene zaadkleur = recessief
2. Zelfbestuiving F1-generatie: zelfbestuiving van F1-planten -> verkrijgen van 2e generatie
nakomelingen (F2) -> ¾ = gele zaden, ¼ = groene zaden -> verhouding/frequentie = 3:1
Splitsingswet (segregatiewet): erffactoren komen in paren voor. Bij de vorming van de gameten
worden de paren van erffactoren gescheiden, gesplitst en bij de vorming van de zygote worden
nieuwe combinaties van twee erffactoren gevormd.
Symbolische voorstelling: dominante kenmerken -> hoofdletter, recessieve kenmerken -> kleine
letter
Combineren van gameten door toeval bepaald -> meerdere combinaties in F2-generatie ->
combinatieschema/ diagram van Punnett
Moderne geneticabegrippen:
• Genen = Mendels erffactoren (bvb zaadkleur)
Allelen = verschillende vormen waarin een gen voorkomt (bvb groen en geel: A en a)
• Fenotype = waarneembare kenmerken
Genotype = erffactoren (geelzadige P-planten hebben alleen geelzadige nakomelingen, maar
geelzadige F1-planten kunnen ook groene nakomelingen hebben -> P- en F1-planten hebben
niet dezelfde erffactoren, niet hetzelfde genotype)
• Homozygoot = allelen voor een kenmerk zijn identiek -> genotype = homozygoot/raszuiver
(AA of aa)
Heterozygoot = allelen voor een kenmerk zijn niet identiek –> genotype = heterozygoot/niet-
raszuiver (Aa)
• Dominant allel = een kenmerk bepaald door een dominant allel, komt tot uiting in het
fenotype zowel bij een homozygoot als bij een heterozygoot
Recessief allel = kunnen alleen tot uiting komen, als ze in een homozygoot genotype
aanwezig zijn
Monohybride kruising met intermediaire overerving:
Kruisen van homozygote rode wonderbloem en homozygote witte wonderbloem -> F1-planten
hadden roze bloemen
Onderlinge bestuiving van F1-planten leverde een F2 op met rood, roze en witte bloemen (1:2:1)
Gen Allelen Genotypen Fenotypen
Bloemkleur Rood A AA Rood
Wit B AB Roze
BB Wit
, Monohybride kruising met codominante overerving:
2 varianten van een allelenpaar bij een heterozygoot individu brengen fenotypisch geen mengvorm,
elk allel zal afzonderlijk zijn uitwerking fenotypisch tot uiting brengen -> allelen zijn codominant
Gen Allelen Genotypen Fenotypen
Kleur van de veren Wit A AA Wit
Zwart B AB Gespikkeld
BB Zwart
Dihybride kruising
-> overerving van 2 erfelijke kenmerken tegelijk
Dihybride kruising met 2 dominante kenmerken bij dezelfde ouder:
Erwten verschilden in 2 kenmerken: ronde & gele zaden, hoekige & groene zaden
Genen Allelen
Zaadvorm Rond A
Hoekig a
Zaadkleur Geel B
Groen b
Kruisingsschema:
P Fenotype Homozygoot rond geel x Homozygoot hoekig groen
Genotype Man: AABB x Vrouw: aabb
Gameten Man: AB x Vrouw: ab
F1 Genotype AaBb
Fenotype Rond geel
Zelfbestuiving van F1
Gameten Man: AB, Ab, aB, ab Vrouw: AB, Ab, aB, ab
F2 16 versch combinaties
AB Ab aB ab
AB AABB AABb AaBB AaBb
Ab AABb AAbb AaBb Aabb
aB AaBB AaBb aaBB aaBb
ab AaBb Aabb aaBb aabb
Splitsingswet ook van toepassing voor dihybride kruisingen
Bij kruisingsexperiment ontstaan 2 nieuwe vormen AAbb en aaBB -> kenmerken zijn zaadvast -> door
kruising is het dus mogelijk om nieuwe rassen te verkrijgen
Onafhankelijkheidswet: de allelen van een allelenpaar gedragen zich bij overerving onafhankelijk
van de allelen van een ander allelenpaar.
Dihybride kruising met 2 dominante kenmerken bij verschillende ouders
2 homozygote Guinese biggetjes: zwarte & gladde haren en witte & gekroesde haren
1. Mendeliaanse overerving
Kruising = als 2 organismen die in één of meer kenmerken van elkaar verschillen, geslachtelijk
voortplanten
Gregor Mendel (1822 – 1884) -> overervingswetten
Monohybride kruisingen met dominante overerving:
-> overeving van 1 kenmerk
Hybride = elke nakomeling van 2 ouders die minstens in 1 kenmerk van elkaar verschillen
Kruisingsexperiment Mendel:
1. Kruising parentale generatie (P): planten met groene zaden en met gele zaden, na de
bevruchting -> uitsluitend planten met gele zaden = nakomelingen (hybriden) van de 1e
generatie (F1) => gele zaadkleur = dominant, groene zaadkleur = recessief
2. Zelfbestuiving F1-generatie: zelfbestuiving van F1-planten -> verkrijgen van 2e generatie
nakomelingen (F2) -> ¾ = gele zaden, ¼ = groene zaden -> verhouding/frequentie = 3:1
Splitsingswet (segregatiewet): erffactoren komen in paren voor. Bij de vorming van de gameten
worden de paren van erffactoren gescheiden, gesplitst en bij de vorming van de zygote worden
nieuwe combinaties van twee erffactoren gevormd.
Symbolische voorstelling: dominante kenmerken -> hoofdletter, recessieve kenmerken -> kleine
letter
Combineren van gameten door toeval bepaald -> meerdere combinaties in F2-generatie ->
combinatieschema/ diagram van Punnett
Moderne geneticabegrippen:
• Genen = Mendels erffactoren (bvb zaadkleur)
Allelen = verschillende vormen waarin een gen voorkomt (bvb groen en geel: A en a)
• Fenotype = waarneembare kenmerken
Genotype = erffactoren (geelzadige P-planten hebben alleen geelzadige nakomelingen, maar
geelzadige F1-planten kunnen ook groene nakomelingen hebben -> P- en F1-planten hebben
niet dezelfde erffactoren, niet hetzelfde genotype)
• Homozygoot = allelen voor een kenmerk zijn identiek -> genotype = homozygoot/raszuiver
(AA of aa)
Heterozygoot = allelen voor een kenmerk zijn niet identiek –> genotype = heterozygoot/niet-
raszuiver (Aa)
• Dominant allel = een kenmerk bepaald door een dominant allel, komt tot uiting in het
fenotype zowel bij een homozygoot als bij een heterozygoot
Recessief allel = kunnen alleen tot uiting komen, als ze in een homozygoot genotype
aanwezig zijn
Monohybride kruising met intermediaire overerving:
Kruisen van homozygote rode wonderbloem en homozygote witte wonderbloem -> F1-planten
hadden roze bloemen
Onderlinge bestuiving van F1-planten leverde een F2 op met rood, roze en witte bloemen (1:2:1)
Gen Allelen Genotypen Fenotypen
Bloemkleur Rood A AA Rood
Wit B AB Roze
BB Wit
, Monohybride kruising met codominante overerving:
2 varianten van een allelenpaar bij een heterozygoot individu brengen fenotypisch geen mengvorm,
elk allel zal afzonderlijk zijn uitwerking fenotypisch tot uiting brengen -> allelen zijn codominant
Gen Allelen Genotypen Fenotypen
Kleur van de veren Wit A AA Wit
Zwart B AB Gespikkeld
BB Zwart
Dihybride kruising
-> overerving van 2 erfelijke kenmerken tegelijk
Dihybride kruising met 2 dominante kenmerken bij dezelfde ouder:
Erwten verschilden in 2 kenmerken: ronde & gele zaden, hoekige & groene zaden
Genen Allelen
Zaadvorm Rond A
Hoekig a
Zaadkleur Geel B
Groen b
Kruisingsschema:
P Fenotype Homozygoot rond geel x Homozygoot hoekig groen
Genotype Man: AABB x Vrouw: aabb
Gameten Man: AB x Vrouw: ab
F1 Genotype AaBb
Fenotype Rond geel
Zelfbestuiving van F1
Gameten Man: AB, Ab, aB, ab Vrouw: AB, Ab, aB, ab
F2 16 versch combinaties
AB Ab aB ab
AB AABB AABb AaBB AaBb
Ab AABb AAbb AaBb Aabb
aB AaBB AaBb aaBB aaBb
ab AaBb Aabb aaBb aabb
Splitsingswet ook van toepassing voor dihybride kruisingen
Bij kruisingsexperiment ontstaan 2 nieuwe vormen AAbb en aaBB -> kenmerken zijn zaadvast -> door
kruising is het dus mogelijk om nieuwe rassen te verkrijgen
Onafhankelijkheidswet: de allelen van een allelenpaar gedragen zich bij overerving onafhankelijk
van de allelen van een ander allelenpaar.
Dihybride kruising met 2 dominante kenmerken bij verschillende ouders
2 homozygote Guinese biggetjes: zwarte & gladde haren en witte & gekroesde haren
