Samenvatting ALLE notities uit de lessen

Overzicht van de beeldende kunsten: 1789 tot heden
1. Inleiding
 Wij bekijken EUROCENTRISCH, ANDROCENTRISCH en MODERNISTISCH canon
2. Neoclassicisme ( +/- 1770-1820)
 Post-factum term
o Geen bewuste beoefenaars van neoclassicisme
o Neo?
 Eerder al classicismes geweest
 Renaissance
 Barokclassicisme
 Ruimere term kunst gebaseerd klassieke oudheid
 Rococo:
o Veel textiel
o Geen kleren
o Decadent
o Erotisch
o Decoratief
o Sensueel
o La petite manière
 Klein qua boodschap
o Kritiek
 Madame de pompadour
 Verantwoordelijk voor Louis Quinze stijl
 Salons:
o Bijeenkomsten bij haar thuis
o Grote schrijvers, denkers die tijd werden uitgenodigd
 Verlichtingsdenkers
 Hier kritiek ontstaan op frivole rococo
a. Een nieuwe moraal ca. 1750-1780
 in context van Verlichtingsdenken
 kritiek op rococo-hofkunst
 Pleidooi voor
 nieuwe moraal in kunst: esthetisch + ethisch
 didactische kunst: vaderland, heldendaden
 ‘ware stijl’ : eenvoud, waarachtigheid > versobering
→ paradigmashift !!
 groeiend historisch bewustzijn, opkomst moderne archeologie
 initiatieven tot herstel historieschilderkunst via Surintendants des bâtiments du
roi (Lodewijk XVI)
 stimuleren door opdrachten uit te schrijven
 Louis Lagrené- Fabricius Luscinus weigert Pyrrhus’s giften
o Kleurgebruik leunt nog aan bij Rococo
o Meer idealiserend
 Geleidelijke opkomst ernstigere (historie) schilderkunst
 Inhoud: nieuwe onderwerpen

1

,  moraliserend: exempla virtutis: heldendaden oiv van nieuwe moraliteit
 oudheid en eigentijdse geschiedenis
 Vorm: niet meteen adequate vertaling
 ‘rococo classicisme’
 Historisering van genreschilderkunst
o JB Greuze – de gestrafte zoon
 Klein formaat + sober kleurenpalet
 monumentaliteit + theatraliteit
 (burgerlijke) morele waarden, moraliserend
o JB Greuze- Septimus Severus en Caracalla
 Vb van deugd uit de KO
 Sober decor
 Kledij uit KO
 Strenge structuur
 Fries opstelling
 Hele ondiepe ruimte
 Theaterdecor
 Weinig elementen aanwezig
 Basis nieuwe stijl
 Wel nog steeds klein formaat en sentimenteel
 Invloed Chardin, Poussin ( dood van Germanicus)
b. De oudheid als voorbeeld
 Naar KO kijken voor inhoud en vorm
 Antwoord op oproep nieuwe (historie) schilderkunst: terugkeer oudheid (inhoud &
vorm) > ‘archeologisch classicisme’
 Tegelijk ontstaan met moderne archeologie
 1738, 1748: Herculaneum, Pompeï, Griekse beschaving
 ‘antiquomanie’
 Mode van alles wat met de KO te maken heeft
 Vien – cupidoverkoopster
 Weinig figuren
 Weinig expressie op gelaten
 Statisch
 Sobere kleuren
 Mengs – Parnassus
 Lijkt eerder muurschildering dan plafondschilderwerk
 Verwijzing naar Apollo van Belvedere
 Borrowed attitude
 Figuren zeer sculpturaal weergegeven
 Johan Joachim Winckelman
 Archeoloog en theoreticus
 Griekse oudheid versmelten met ideeën van verlichting
 Theoretiseren
o Traktaten
 Gedanken über die Nachahmung…, 1755
 Geschichte der Kunst des Alterhums, 1764

2

,  Visie verlichte denker gekoppeld aan visie estheet
o Ratio en gevoel
 Edele eenvoud en kalme grandeur
o = ‘Edle Einfalt und stille Grösse’
 geïdealiseerde schoonheid in verleden (‘le beau ideal’)
o moderne, klassiek ogende werken
o Werken die Klassiek lijken, maar toch geen kopieën zijn
 Ca. 1780: doorbraak nieuwe, ernstigere (historie)schilderkunst (‘grand genre’) als reactie
op lichtzinnigheid rococo
 Onderwerp: voorkeur voor
 verhalen Griekse/ Romeinse oudheid
 (Romeinse) waarden/ deugden > moraliserend
 Antieke verleden als ‘le modèle idéal’
 Herkenbare stijl:
 Lineariteit
 somber kleurenpalet
 sobere compositie
 ondiepe achtergrond
 dramatiek, idealisering
 Internationaal fenomeen, nationale varianten
 Noël Hallé vs Kauffmann: Cornelia
 Kauffmann: gedempter pallet + fries opstelling
c. David
 Zuiverste vertegenwoordiger Franse neoclassicisme
 <> vroege werk
 Van Rococo stijl naar neoclassicisme
 Boucher (neef) & Vien (leraar)
 1775-80: Rome (Prix de Rome)
 Mocht naar Rome reizen
 > ‘neo-Poussinist’
 Opportunist: opdrachten <
 Ancien régime: Lod. XVI
 Revolutionairen (Jacobijnen) > eigentijdse geschiedenis
 Napoleon Bonaparte: hofschilder
 Politieke propaganda
 Scenes uit KO koppelen aan politieke actualiteit
 Later vooral eigentijdse geschiedenis
 Verheffen naar niveau van historieschilderkunst
 Succes in Parijs
 David, Belisarius (1781)
 Theaterscène precies
 Grote theatrale gebaren
 Belisarius valselijk veroordeeld voor verraad
o Blind gemaakt
o Bedelen
o Herkend door 1 van zijn vroegere soldaten
 Actualiteit

3

, o Link tussen verhaal van Belisarius
o Onderliggende boodschap
 Verkondiging van verlichting
o Gerechtigheid
 David, de eed van Horatti (1784)
 Zeer compact werk
 Zeer heldere compositie
 Theaterscène
 Aardse tinten, grijze kleuren
 Ene betekenisvolle moment
 Veruitwendigd door gebaren
 Vaderfiguur:
 Symbool Lodewijk de 16 de



 Strijd tegen Rome tegen Alba Longa
 Drie broers uitvaardigen
 Stoïcijnse houding
 Scheiding sferen
 Publieke sfeer en private sfeer
 Reactie op rococo
 R: verwijfde mannelijkheid
o Hakken, Kant, Pruiken
 Op gender vlak zaken opnieuw helder willen scheiden
 David, De Dood van Socrates, 1787
 Het betekenisvol moment waarop Socrates de gifbeker aanvaard
 Socrates zit stoïcijns klaar om gifbeker stoïcijns sterft
 Sterven terwijl blijven staan achter principes -- moraliteit
 Link actualiteit
 David, Lictoren brengen Brutus de lijken van zijn zonen (1789)
 Brutus ontdekt samenzwering tegen hem door zonen
 Laat zonen onthoofden in het belang van de republiek
 Genderscheiding
 Scheiding publiek en privaat
 In opdracht van Lodewijk de 16de
 Publiek revolutionair doek in het licht van de franse revolutie
 Leven parellel met Franse revolutie
 David - Marie-antoinette op weg naar de Guillotine, (1793)
 Observeert geschiedenis
 Laat kunst mee evolueren
 David – de dood van Marat
 Marat als gestorven held ( vermoord door Charlotte Corday)
 Eigenlijk krapuul, moordenaar
 David staat duidelijk aan zijn kant ( revolutionist)
o Bij radicale Jakobijnen (extreem-links)
 Briefje in zijn hand met vraag om vergiffenis
 Combinatie portret en historisch stuk over heel actuele gebeurtenis
 Zomeravond 1793
 Radicaal linkse journalist Marat

4