Gedrag en maatschappij
H1: introductie
De toekomst is geen wit blad!
🡺 Menselijke impact: klimaatverandering & verlies aan biodiversiteit
🡺 Verlies aan biodiversiteit voedt uitbraak van invasieve soorten
Nieuwe varianten van pathogenen dwingen ons de vraag te stellen of we ons voldoende snel kunnen
aanpassen 🡪 THE RED QUEEN STRATEGY
Vooruitgang heeft een prijskaartje
• Als kennis problemen kan veroorzaken, is het niet door onwetendheid dat we ze oplossen.
Isaac Asimov in: A guide to science (1978)
• Het meest trieste aspect van het huidige leven is dat de wetenschap sneller kennis opdoet dan
de maatschappij wijsheid opdoet.
1
,De pandemie en andere maatschappelijke problemen veroorzaken sociale dilemma’s
Sociaal dilemma = conflict tussen persoonlijk voordeel en collectief belang. Wanneer teveel
mensen uit eigenbelang handelen, verliest iedereen.
• In een sociaal dilemma kan men nooit eigen voordeel en gemeenschappelijke welvaart samen
realiseren.
• Andere voorbeelden: klimaatopwarming, carpooling, recycling, huishoudelijke taken,
groepswerken, …
Dit toont de paradox in ons. We kunnen niet kiezen tussen onszelf en anderen (collectief vs
individueel belang).
Een sociaal dilemma kan je pas oplossen als je genoeg anderen met je meekrijgt. We zijn sociale
wezens
Ook democratie is een sociaal dilemma
• Voorschriften en wetten komen tot stand via vertegenwoordiging van de maatschappij.
• Wanneer onvoldoende mensen deelnemen aan publiek debat (via stemrecht), riskeren de
voordelen van de democratie ondermijnd te worden door machtsmisbruik van enkelen.
• Democratische maatschappij kan niet bestaan zonder burgerzin.
Deelnemen aan publiek debat vraagt “fact checking”
Welke opvattingen staan we open voor?
En hoe gaan we om met de opvattingen van anderen waar we het niet mee eens zijn?
Gedrag- en maatschappijwetenschappen bieden inzicht in de sociale context die onze attitudes,
oordelen, en keuzes bepalen.
2
,Het ‘sociale’ versus het ‘individu’!
Rode draad van de cursus:
tweerichtingsverkeer
3
, Deel 1: gedrag
“ We are a social beast occupying a cognitive niche” (Steven Pinker Pinker)
1. Homo sapiens: een bijzonder paradox
- Intelligent
- Zelfzuchtig
- Strategisch
- Sociaal
- Hulpvaardig
- Meevoelend
We zijn coöperatief (samenwerken) EN we zijn destructief
Wie is de Homo sapiens?
• Ons gedrag is paradoxaal
• Onevenaarbaar succes in biomassa, flexibiliteit, creativiteit, maar ook een neiging tot geweld
en destructie, …
• Grote ecologische voetafdruk
Gedragswetenschappen zijn een huwelijk tussen rationalisme en empirie.
Rationalisme: theorievorming
Empirie: dataverzameling
Structuralisme (W. Wundt)
• Experimentele analyse v.d. onderdelen van het bewustzijn
• Systematische, objectieve observaties van bewuste ervaringen
Functionalisme (W. James)
• Onderzoekt functie v.h. bewustzijn
• Invloed van het Darwinisme; het bewustzijn heeft overlevingswaarde
🡺 Conflict leidt tot waaier van wetenschappelijke benaderingen
4
H1: introductie
De toekomst is geen wit blad!
🡺 Menselijke impact: klimaatverandering & verlies aan biodiversiteit
🡺 Verlies aan biodiversiteit voedt uitbraak van invasieve soorten
Nieuwe varianten van pathogenen dwingen ons de vraag te stellen of we ons voldoende snel kunnen
aanpassen 🡪 THE RED QUEEN STRATEGY
Vooruitgang heeft een prijskaartje
• Als kennis problemen kan veroorzaken, is het niet door onwetendheid dat we ze oplossen.
Isaac Asimov in: A guide to science (1978)
• Het meest trieste aspect van het huidige leven is dat de wetenschap sneller kennis opdoet dan
de maatschappij wijsheid opdoet.
1
,De pandemie en andere maatschappelijke problemen veroorzaken sociale dilemma’s
Sociaal dilemma = conflict tussen persoonlijk voordeel en collectief belang. Wanneer teveel
mensen uit eigenbelang handelen, verliest iedereen.
• In een sociaal dilemma kan men nooit eigen voordeel en gemeenschappelijke welvaart samen
realiseren.
• Andere voorbeelden: klimaatopwarming, carpooling, recycling, huishoudelijke taken,
groepswerken, …
Dit toont de paradox in ons. We kunnen niet kiezen tussen onszelf en anderen (collectief vs
individueel belang).
Een sociaal dilemma kan je pas oplossen als je genoeg anderen met je meekrijgt. We zijn sociale
wezens
Ook democratie is een sociaal dilemma
• Voorschriften en wetten komen tot stand via vertegenwoordiging van de maatschappij.
• Wanneer onvoldoende mensen deelnemen aan publiek debat (via stemrecht), riskeren de
voordelen van de democratie ondermijnd te worden door machtsmisbruik van enkelen.
• Democratische maatschappij kan niet bestaan zonder burgerzin.
Deelnemen aan publiek debat vraagt “fact checking”
Welke opvattingen staan we open voor?
En hoe gaan we om met de opvattingen van anderen waar we het niet mee eens zijn?
Gedrag- en maatschappijwetenschappen bieden inzicht in de sociale context die onze attitudes,
oordelen, en keuzes bepalen.
2
,Het ‘sociale’ versus het ‘individu’!
Rode draad van de cursus:
tweerichtingsverkeer
3
, Deel 1: gedrag
“ We are a social beast occupying a cognitive niche” (Steven Pinker Pinker)
1. Homo sapiens: een bijzonder paradox
- Intelligent
- Zelfzuchtig
- Strategisch
- Sociaal
- Hulpvaardig
- Meevoelend
We zijn coöperatief (samenwerken) EN we zijn destructief
Wie is de Homo sapiens?
• Ons gedrag is paradoxaal
• Onevenaarbaar succes in biomassa, flexibiliteit, creativiteit, maar ook een neiging tot geweld
en destructie, …
• Grote ecologische voetafdruk
Gedragswetenschappen zijn een huwelijk tussen rationalisme en empirie.
Rationalisme: theorievorming
Empirie: dataverzameling
Structuralisme (W. Wundt)
• Experimentele analyse v.d. onderdelen van het bewustzijn
• Systematische, objectieve observaties van bewuste ervaringen
Functionalisme (W. James)
• Onderzoekt functie v.h. bewustzijn
• Invloed van het Darwinisme; het bewustzijn heeft overlevingswaarde
🡺 Conflict leidt tot waaier van wetenschappelijke benaderingen
4
