Samenvatting Schadevergoedingsrecht

NB: alle onderzoeksmethoden kunnen zowel een positivistische als een normatieve benadering hebben
er




SCHADEVERGOEDINGSRECHT
Prof. Marc Kruithof




2022 - 2023

,Hoofdstuk 1. Inleiding
1. Rechtstheoretisch uitgangspunt
 Studieobject = bestaand recht (= lex lata  lex ferenda)
o Juridische realiteit = beslissingen in concrete rechterlijke situaties (= rechtspraak)
 Wat je kan waarnemen (2 dingen die waarneembaar zijn: (1) tekst (zien) & (2)
mondeling/ gedraging (horen))
o Recht = sociaal feit = systematiek in rechtspraak/ sociale praktijk -->
voorspelbaarheid (O.W. HOLMES)
 Voorwerp v/d studie (rechtmatigheden die toelaten te voorspellen wat de
uitkomst gaat zijn, zonder naar motivering te kijken)
 Theorie (positieve, niet normatieve) = rechtsleer = doctrine
o = poging om realiteit te vatten in aantal onderling consistente wetmatigheden
o = talige (in woorden en syntax) weergave van recht
o Motivering in rechterlijke beslissing = doctrine ≠ recht (ontologisch)
 Doctrine = theorievorming over de praktijk
 Rechtsregel
o ≠ empirisch waarneembaar (wet = tekst = bron van recht --> ≠ recht)
o Bestaat (‘toont zich’) alleen in werking ervan (‘toepassing’)
o Geformuleerde regel = theoretische constructie die bestaande recht zou weergeven
 Praktijk: discussie mogelijk over welke regel het recht het meest accuraat weergeeft


2. Situering (civiele) aansprakelijkheid
Begrip aansprakelijkheid
 Art. 5.3, lid 1 BW: “Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling, uit een oneigenlijk contract, uit
de buitencontractuele aansprakelijkheid of uit de wet.” (aansprakelijkheid = bron van verbintenissen)
 Aansprakelijkheid
o = basis voor recht/ plicht schadeloosstelling (dédommagement)
o Aansprakelijkheid = verbintenis (art. 5.1 BW: “rechtsband op grond waarvan een
schuldeiser v/e schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering v/e prestatie mag eisen”)
 Prestatie = schadeloosstelling
 SE = degene die schade lijdt
 SA = aansprakelijke
 Bron AH (verbintenis) = rechtsregel (regel van objectief recht) + (rechts)feit

Rechtsfeit
 Délits et quasi-délits in terminologie art. 1370, lid 4, oud BW
o “De verbintenissen die hun oorsprong vinden in de eigen daad van degene die verbonden is,
ontstaan ofwel uit oneigenlijke contracten, ofwel uit misdrijven of oneigenlijke misdrijven”
 Structuur gangbare doctrinale analyse (hoe juristen aansprakelijkheid analyseren)
o Constitutieve bestanddelen/ elementen van rechtsfeit
 Schade
 Veroorzaakt door (= causaliteit)
 Aansprakelijkheid genererend feit (AGF)
o = bestaansvoorwaarden voor AH

2

,  Misdrijf = fout >< vroeger: délit is er alleen maar als er schade veroorzaakt is
(foutieve gedraging zonder schade volstaat niet om AH te doen ontstaan)


Contractueel vs. extracontractueel
Contractuele aansprakelijkheid
 = alternatief/ complement voor (dwang)uitvoering contractuele verbintenis
 --> (secundaire) verbintenis tot reparatie of compensatie van schade t.g.v. wanprestatie (=
niet-uitvoering primaire verbintenis)


Buitencontractuele aansprakelijkheid
 --> (primaire) verbintenis tot reparatie of compensatie van schade die niet gevolg is van niet-
nakoming contractuele verbintenis
 Subjectieve of foutaansprakelijkheid = schade door eigen fout
 Objectieve aansprakelijkheid = schade door ander rechtsfeit dan eigen fout

Regelgeving
 Oud BW
o Art. 1382 – 1383 oud BW: schade door eigen fout
o Art. 1384 oud BW: schade door personen waarvoor men moet instaan
o Art. 1385 oud BW: schade door dieren
 Bevatte vroeger ook verkeersschade door motorvoertuigen aangezien
voertuigen nog niet bestonden (verkeersschade ontstond door paarden, eigenaar
v/h paard = aansprakelijk, nu hetzelfde maar met auto’s: eigenaar auto =
aansprakelijk, maar hebben ze in praktijk niet gedaan want dier zou auto omvatten –
gevolg: tot jaren ’90 geduurd voor dat men oplossing had)
 Was ontzettend belangrijk
o Art. 1386 oud BW: schade door gebouwen
 Aanvulling oud BW: art. 1386bis
o Vroeger: pas veroordeelt als je zonde begaan hebt
 Aansprakelijkheidsrecht = rechtersrecht
o Opstellers BW 1804 probeerden geen nieuw recht te creëren, maar het algemene
morele idee (waarden) te weergeven via een wettekst
 Vroeger hielden mensen zich niet aan wat strikt in de wet stond
 Manier waarop rechters verantwoorden is anders
o Vage norm in wet >< concrete regels in rechtspraktijk
o Differentiatie norm naargelang categorieën gevallen (Fallengruppen)
o Aanpassing en uitbreiding betekenis wet (vb. art. 1384, lid 1 oud BW: schade door zaken)
 Voorbereiding nieuw BW
o Door Commissie tot Hervorming v/h Aansprakelijkheidsrecht
o Recentste publiek bekendgemaakte ontwerptekst = 2019 (zie Ufora-cursus)
o Op slides verwezen naar (nog) niet gepubliceerde ontwerptekst februari 2023 (‘CHA’)
 Afzonderlijke wetten inzake aansprakelijkheid
o Vb. productaansprakelijkheid: WAP
o Vb. Brand & ontploffing: Wet 30-07-1979
 Aansprakelijkheidsbepalingen in diverse wetten

3

, o Vb. bestuurdersaansprakelijkheid in WVV
o Vb. prospectusaansprakelijkheid in Prospectuswet
 Harmonisatie EU
o Productaansprakelijkheid: PLD
o Aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen: RL 2009/103/EG
 Internationale verdragen
o Specifiek: luchtverkeer (Verdrag 1952-10-07), nucleair (Verdrag 1960-02-29), milieu...
o EVRM: ‘aansprakelijkheid’ staat (‘billijke genoegdoening’ in art. 41 EVRM)
o EU: art. 340 VWEU & Francovich (ECLI:EU:C:1991:428): overheidsaansprakelijkheid

Belgisch federalisme
 Civiel recht (incl. aansprakelijkheid) = residuaire bevoegdheid
o (Vooralsnog) federaal (art. 35 Gw.)
 Arbitragehof nr. 61/2004
o Gewesten bevoegd om maatregelen bij niet-naleving bodemsanering te voorzien
 Maatregel = nietigheid van overdracht (in casu beëindiging huur) =>
cumulatieve toepassing gewestelijke en federale regelingen
o Aangenomen dat dit ook geldt voor aansprakelijkheidsregels
 Toenemend beslag gewestelijke/ gemeenschapsregels
o Milieusaneringskosten
o Onderwijs
o Overheidsaansprakelijkheid
o Overheidspersoneel en politieke mandatarissen

European tort law
 EU geen specifieke bevoegdheid voor aansprakelijkheidsrecht
 EU wel impliciete bevoegdheid
o Rechtstreekse harmonisatie in mate nodig voor interne markt
 Free access to market (EU moet maatregelen nemen om vrije toegang tot de
interne markt te creëren)
 Level playing field
o Onrechtstreekse harmonisatie: reflexwerking via invulling vage norm
 Europa kan de AH van financiële instellingen niet regelen, maar wel het gedrag =>
AH v/d financiële instellingen => laatste jaren naar elkaar gegroeid
 Werk aan ius commune
o European group on Tort Law, Principles of European Tort Law, Wenen: Springer;
2005, 282 p. (‘PETL’) (principes die worden ingeroepen door de memorie van toelichting bij
de ontwerptekst)
o C. Von Bar & E. Civile (red), Principles, Definitions and Model Rules of European
Private Law – Draft Common Frame of Reference München: Sellier, 2009, 6563 p.
(‘DCFR’) (heel het vermogensrecht waar men op Europees niveau geprobeerd heeft om een
voorstel v/e Europees BW te schrijven)


Functie aansprakelijkheidsrecht (1)
Relevantie v/d functie v/e juridische regeling:

4