Samenvatting journalistieke nieuwsgaring en productie
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: van massamaatschappij naar netwerkmaatschappij........................................................4
1.1 Inleiding................................................................................................................................................4
1.2 Massamaatschappij: definiëring...............................................................................................................4
1.3 Netwerkmaatschappij: oorzaken en definiëring.....................................................................................5
Globalisering: space of flows......................................................................................................................6
1.4 Gevolgen van de netwerkmaatschappij voor de journalistiek.............................................................7
1.5 Tegengestelde visies op evolutie van journalistiek in de netwerkmaatschappij...............................7
(a) Pessimistische visie: commercialisering.........................................................................................7
(b) Optimistische visie: netwerkjournalistiek....................................................................................9
1.6 Conclusie.....................................................................................................................................................9
Hoofdstuk 2: journalistiek als beroep..........................................................................................................10
- Wie is de journalist?.....................................................................................................................................10
2.0.1 Inleiding..............................................................................................................................................10
2.0.2 Verschillende definities voor een journalist..................................................................................10
2.0.3 Invalshoek 1: definitie van een journalist gerelateerd aan journalistiek als beroep vs.
journalistiek als vakmanschap
11
2.0.4 Invalshoek 2: definitie van journalist gerelateerd aan recht versus ethiek..............................13
2.0.5 Rolopvattingen van professionele journalisten............................................................................13
2.0.6 Vervangt robotjournalistiek de journalist in de toekomst?.........................................................17
2.0.7 Conclusie...........................................................................................................................................17
- het profiel van de professionele journalist................................................................................................18
2..1 Inleiding..............................................................................................................................................18
2.2.3 De eerste profielstudies...................................................................................................................18
2.2.4. Het profiel van de Belgische journalist (2018)............................................................................19
2.2.5 Conclusie...........................................................................................................................................22
Hoofdstuk 3: Nieuwsproductie......................................................................................................................23
3.1 nieuwsselectie...........................................................................................................................................23
3.1.1 Inleiding..............................................................................................................................................23
3.1.2 Vroege sociologische periode: de journalist als individuele beslisser.....................................23
3.1.3 Middenperiode van sociologische studeis naar nieuwsselectie...............................................25
3.1.4 Late periode van sociologische studies........................................................................................26
3.1.5 Integratie verschillende periodes van sociologisch onderzoek.................................................28
3.1.6 Nieuwsselectie in de netwerkmaatschappij..................................................................................30
3.1.7 Conclusie...........................................................................................................................................33
3.2 Het brongebruik van journalisten...........................................................................................................34
3.2.1 Inleiding..............................................................................................................................................34
3.2.2 Historisch overzicht naar journalistieke bronnen.........................................................................34
3.2.3 Vroege sociologische periode: de journalist als individuele beslisser.....................................35
3.2.4 Middenperiode van sociologische studies naar nieuwsselectie...............................................35
3.2.5 Late periode van sociologische studies........................................................................................38
3.2.6 Journalistieke bronnen in de netwerkmaatschappij....................................................................40
2.3.7 Conclusie...........................................................................................................................................43
3.3 Framing in de nieuwsmedia....................................................................................................................44
3.3.1 Inleiding..............................................................................................................................................44
3.2.2 Het ontstaan en de evolutie van framing......................................................................................44
3.3.3 Media- versus audienceframes......................................................................................................45
3.3.4 Mediaframes verder uitgediept en onderzocht............................................................................47
3.3.5 Diverse frames in het framingproces............................................................................................48
, 3.3.6 Empirisch onderzoek naar mediaframes......................................................................................51
3.3.7 Conclusie...........................................................................................................................................52
Hoofdstuk 4: Het publiek als nieuwsconsument en nieuwsproducent..............................................53
4.1 Inleiding......................................................................................................................................................53
4.2 Nieuwsconsumptie: van massapubliek naar ‘the daily me’...............................................................53
De jonge nieuwsconsument: Kranten/Nieuws in de klas....................................................................54
De jonge nieuwsconsument: belangrijkste nieuwskanalen.................................................................55
Personalisering van nieuws: The Daily Me............................................................................................55
Nieuwe consumptiepatronen...................................................................................................................56
Nieuwsconsumptie als ‘experience’........................................................................................................57
4.3 Nieuwsproductie: het publiek als produser..........................................................................................57
(1) Burgerjournalistiek...........................................................................................................................57
(2) Participatieve journalistiek..............................................................................................................58
4.4 Conclusie...................................................................................................................................................59
Hoofdstuk 5: Businessmodellen van nieuwsorganisaties.....................................................................60
5.1 Inleiding......................................................................................................................................................60
5.2 Dagbladen.................................................................................................................................................60
5.2.2 Op zoek naar nieuwe inkomsten...................................................................................................63
5.3 Audiovisuele media..................................................................................................................................66
5.4 Net-native nieuwssites............................................................................................................................67
5.5 Conclusie...................................................................................................................................................67
Hoofdstuk 6: actueel debat: Fake news......................................................................................................68
6.1 Inleiding......................................................................................................................................................68
6.2 Fake news: nieuw sinds 2016?..............................................................................................................68
6.3 Fake news: waarom vandaag bovenaan de agenda?.......................................................................69
6.4 Fake news: definitie.................................................................................................................................69
6.4.1 Fake news als genre.......................................................................................................................70
6.4.2 Fake news als label.........................................................................................................................71
6.5 De impact van fake news........................................................................................................................71
6.6 Hoe en door wie kan fake nieuws worden aangepakt?.....................................................................71
6.7 Deepfakes: een beangstigend toekomstbeeld....................................................................................74
6.8 Conclusie...................................................................................................................................................75
, H1: van massamaatschappij naar netwerkmaatschappij
1.1. Inleiding
Journalistiek - kind van haar tijd
- Nieuws - een product van de historische, technologische, politieke, economische en
culturele factoren die typisch zijn vr een samenleving op een bep moment
- Fraude bloot proberen leggen, elites tot verantwoording proberen leggen
- Eerste grote verandering : begin 20ste eeuw, komst broadcasting – tv via andere drager nr
andere mensen gecommuniceerd
o Nieuws steeds sneller nr mensen brengen
- Grootste verandering : digitale technologie (zowel deelnemen als consumeren aan
nieuwsconsumptie) - essentie bleef hetzelfde, maar nieuws ziet er steeds anders uit
Nieuwe technologie -> bezorgdheid.
- Veel vragen over de effecten v nieuws op publiek (radio) of op dalende kwaliteit v nieuws (televisie)
Digitale technologieën zetten de samenleving wel op zijn kop
- In elektronische informatienetwerken : informatiestromen gedecentraliseerd,
multilineair, interactiever en informatieverspreiders vermenigvuldigen.
- Status quo ve maatschappij uitgedaagd door technologische vernieuwingen
- Impact (radio en televisie) versus disruptie (internet) en introductie netwerkmaatschappij
Nieuwsorganisaties :
- Kunnen defensief reageren (bv. Commercialisering)
- Of trachten zich zo goed mogelijk aan te passen (bv. Structurele transformatie).
1.2. Massamaatschappij: definiëring
Journalism studies :
- Jonge discipline
- Onderdeel van communicatiewetenschappen.
- Ontstaan bij de opkomt van de massamedia (kranten, einde 19de – begin 20ste eeuw).
- Eind 19de eeuw evolutie van kranten tot massamedium en in de loop van de 20ste
eeuw radio en televisie
- Het bestond uit bezorgdheid over impact v massamedia op het grote publiek, deze
worden meestal gegroepeerd als ‘massamaatschappijtheorie’.
Dankzij technologische, maatschappelijke en politieke ontwikkelingen -> kranten een massamedium
(ipv elitemedium):
- Afschaffing zegelbelasting
- Daling papierprijs
- Kiesrecht (meer interesse in politiek)
- Schoolplicht 1914 (daling analfabetisme)
Na radio & televisie - bezorgdheid over effecten van massacommunicatie op het publiek.
- Dit versterkte na WO1 (effecten propaganda).
4
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: van massamaatschappij naar netwerkmaatschappij........................................................4
1.1 Inleiding................................................................................................................................................4
1.2 Massamaatschappij: definiëring...............................................................................................................4
1.3 Netwerkmaatschappij: oorzaken en definiëring.....................................................................................5
Globalisering: space of flows......................................................................................................................6
1.4 Gevolgen van de netwerkmaatschappij voor de journalistiek.............................................................7
1.5 Tegengestelde visies op evolutie van journalistiek in de netwerkmaatschappij...............................7
(a) Pessimistische visie: commercialisering.........................................................................................7
(b) Optimistische visie: netwerkjournalistiek....................................................................................9
1.6 Conclusie.....................................................................................................................................................9
Hoofdstuk 2: journalistiek als beroep..........................................................................................................10
- Wie is de journalist?.....................................................................................................................................10
2.0.1 Inleiding..............................................................................................................................................10
2.0.2 Verschillende definities voor een journalist..................................................................................10
2.0.3 Invalshoek 1: definitie van een journalist gerelateerd aan journalistiek als beroep vs.
journalistiek als vakmanschap
11
2.0.4 Invalshoek 2: definitie van journalist gerelateerd aan recht versus ethiek..............................13
2.0.5 Rolopvattingen van professionele journalisten............................................................................13
2.0.6 Vervangt robotjournalistiek de journalist in de toekomst?.........................................................17
2.0.7 Conclusie...........................................................................................................................................17
- het profiel van de professionele journalist................................................................................................18
2..1 Inleiding..............................................................................................................................................18
2.2.3 De eerste profielstudies...................................................................................................................18
2.2.4. Het profiel van de Belgische journalist (2018)............................................................................19
2.2.5 Conclusie...........................................................................................................................................22
Hoofdstuk 3: Nieuwsproductie......................................................................................................................23
3.1 nieuwsselectie...........................................................................................................................................23
3.1.1 Inleiding..............................................................................................................................................23
3.1.2 Vroege sociologische periode: de journalist als individuele beslisser.....................................23
3.1.3 Middenperiode van sociologische studeis naar nieuwsselectie...............................................25
3.1.4 Late periode van sociologische studies........................................................................................26
3.1.5 Integratie verschillende periodes van sociologisch onderzoek.................................................28
3.1.6 Nieuwsselectie in de netwerkmaatschappij..................................................................................30
3.1.7 Conclusie...........................................................................................................................................33
3.2 Het brongebruik van journalisten...........................................................................................................34
3.2.1 Inleiding..............................................................................................................................................34
3.2.2 Historisch overzicht naar journalistieke bronnen.........................................................................34
3.2.3 Vroege sociologische periode: de journalist als individuele beslisser.....................................35
3.2.4 Middenperiode van sociologische studies naar nieuwsselectie...............................................35
3.2.5 Late periode van sociologische studies........................................................................................38
3.2.6 Journalistieke bronnen in de netwerkmaatschappij....................................................................40
2.3.7 Conclusie...........................................................................................................................................43
3.3 Framing in de nieuwsmedia....................................................................................................................44
3.3.1 Inleiding..............................................................................................................................................44
3.2.2 Het ontstaan en de evolutie van framing......................................................................................44
3.3.3 Media- versus audienceframes......................................................................................................45
3.3.4 Mediaframes verder uitgediept en onderzocht............................................................................47
3.3.5 Diverse frames in het framingproces............................................................................................48
, 3.3.6 Empirisch onderzoek naar mediaframes......................................................................................51
3.3.7 Conclusie...........................................................................................................................................52
Hoofdstuk 4: Het publiek als nieuwsconsument en nieuwsproducent..............................................53
4.1 Inleiding......................................................................................................................................................53
4.2 Nieuwsconsumptie: van massapubliek naar ‘the daily me’...............................................................53
De jonge nieuwsconsument: Kranten/Nieuws in de klas....................................................................54
De jonge nieuwsconsument: belangrijkste nieuwskanalen.................................................................55
Personalisering van nieuws: The Daily Me............................................................................................55
Nieuwe consumptiepatronen...................................................................................................................56
Nieuwsconsumptie als ‘experience’........................................................................................................57
4.3 Nieuwsproductie: het publiek als produser..........................................................................................57
(1) Burgerjournalistiek...........................................................................................................................57
(2) Participatieve journalistiek..............................................................................................................58
4.4 Conclusie...................................................................................................................................................59
Hoofdstuk 5: Businessmodellen van nieuwsorganisaties.....................................................................60
5.1 Inleiding......................................................................................................................................................60
5.2 Dagbladen.................................................................................................................................................60
5.2.2 Op zoek naar nieuwe inkomsten...................................................................................................63
5.3 Audiovisuele media..................................................................................................................................66
5.4 Net-native nieuwssites............................................................................................................................67
5.5 Conclusie...................................................................................................................................................67
Hoofdstuk 6: actueel debat: Fake news......................................................................................................68
6.1 Inleiding......................................................................................................................................................68
6.2 Fake news: nieuw sinds 2016?..............................................................................................................68
6.3 Fake news: waarom vandaag bovenaan de agenda?.......................................................................69
6.4 Fake news: definitie.................................................................................................................................69
6.4.1 Fake news als genre.......................................................................................................................70
6.4.2 Fake news als label.........................................................................................................................71
6.5 De impact van fake news........................................................................................................................71
6.6 Hoe en door wie kan fake nieuws worden aangepakt?.....................................................................71
6.7 Deepfakes: een beangstigend toekomstbeeld....................................................................................74
6.8 Conclusie...................................................................................................................................................75
, H1: van massamaatschappij naar netwerkmaatschappij
1.1. Inleiding
Journalistiek - kind van haar tijd
- Nieuws - een product van de historische, technologische, politieke, economische en
culturele factoren die typisch zijn vr een samenleving op een bep moment
- Fraude bloot proberen leggen, elites tot verantwoording proberen leggen
- Eerste grote verandering : begin 20ste eeuw, komst broadcasting – tv via andere drager nr
andere mensen gecommuniceerd
o Nieuws steeds sneller nr mensen brengen
- Grootste verandering : digitale technologie (zowel deelnemen als consumeren aan
nieuwsconsumptie) - essentie bleef hetzelfde, maar nieuws ziet er steeds anders uit
Nieuwe technologie -> bezorgdheid.
- Veel vragen over de effecten v nieuws op publiek (radio) of op dalende kwaliteit v nieuws (televisie)
Digitale technologieën zetten de samenleving wel op zijn kop
- In elektronische informatienetwerken : informatiestromen gedecentraliseerd,
multilineair, interactiever en informatieverspreiders vermenigvuldigen.
- Status quo ve maatschappij uitgedaagd door technologische vernieuwingen
- Impact (radio en televisie) versus disruptie (internet) en introductie netwerkmaatschappij
Nieuwsorganisaties :
- Kunnen defensief reageren (bv. Commercialisering)
- Of trachten zich zo goed mogelijk aan te passen (bv. Structurele transformatie).
1.2. Massamaatschappij: definiëring
Journalism studies :
- Jonge discipline
- Onderdeel van communicatiewetenschappen.
- Ontstaan bij de opkomt van de massamedia (kranten, einde 19de – begin 20ste eeuw).
- Eind 19de eeuw evolutie van kranten tot massamedium en in de loop van de 20ste
eeuw radio en televisie
- Het bestond uit bezorgdheid over impact v massamedia op het grote publiek, deze
worden meestal gegroepeerd als ‘massamaatschappijtheorie’.
Dankzij technologische, maatschappelijke en politieke ontwikkelingen -> kranten een massamedium
(ipv elitemedium):
- Afschaffing zegelbelasting
- Daling papierprijs
- Kiesrecht (meer interesse in politiek)
- Schoolplicht 1914 (daling analfabetisme)
Na radio & televisie - bezorgdheid over effecten van massacommunicatie op het publiek.
- Dit versterkte na WO1 (effecten propaganda).
4
