Samenvatting Psychologie: inleiding

Psychologie
INLEIDING IN DE PSYCHOLOGIE



1. WAT IS PSYCHOLOGIE ( NIET)?
 Psychologie als wetenschap onderscheidt zich van de “huis-tuin- en keuken psychologie” die
we doorgaans vinden in populaire magazines
 Een psycholoog is geen ziener of visionair
 Psychologie houdt zich niet enkel bezig met het begrijpen van psychische problemen of
“abnormale processen”
 Psychologie is de empirische wetenschap van gedrag en mentale processen


1.1 DEFINITIE
 ‘Psychologie is de wetenschappelijke studie van het gedrag en de mentale activiteiten
van het individu’

1.2 WETENSCHAP EN INTUÏTIE
 Psychologie betwijfelt ongefundeerde beweringen van pseudowetenschappen (bv.
astrologie, toekomstvoorspellingen, handlezen, theorieën uit de middeleeuwen,…)
 Pseudowetenschappen: elke benadering om fenomenen uit de werkelijkheid te verklaren die
geen beroep doet op de wetenschappelijke methode
o Vb keisnijding = men ging er van uit dat krankzinnigheid werd veroorzaakt door
verstening van de hersenen  oplossing: schedel opensnijden ‘dokter’ haalde steentje
uit jaszak en deed alsof het uit de hersenen kwam  ‘genezen’

 Psychologie is niet:
o Pure speculatie over de menselijke natuur (= filosofie)
o Een verzameling van volkswijsheden waarvan “iedereen toch weet” dat ze waar zijn
(=“common sense”)

 Beide doen uitspraken op basis van ervaringsgegevens
 Twee verschillen
o Op vlak van verzamelen van gegevens
 Wetenschap vertrekt uit veel gegevens, intuïtie weinig
o Op vlak van verwerken van gegevens (snelle verbanden tov systematisch)
 Wetenschap verwerkt systematisch, intuïtie zoekt snelle verbanden tussen
gegevens
 Een wetenschappelijke aanpak kenmerkt zich door een empirische manier van werken!



1
Margot Minta
SRW: 2022-2023
Psychologie

,2. GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHOLOGIE
 Korte geschiedenis, maar lang verleden = psychologie als wetenschap bestaat nog niet zo
lang maar mensen altijd geboeid geweest

Socrates: waarom?
Plato: wat is de realiteit?
Aristoteles: empirische werkelijkheid (gebaseerd op ervaring of op bewijs uit de praktijk)
Galenus (129-199 n.C): lichaamssappen en persoonlijkheid
 4 verschillende sappen:
o Gele gal: prikkelbare mensen
o Zwarte gal: negatieve mensen
o Bloed: energieke mensen
o Slijm: taaie mensen
 Afhankelijk van de samenstelling van deze sappen had men een andere
persoonlijkheid
 Deelt mensen in hokjes



Ernst Kretschmer (1888-1964)
 Leptosome type
o Mensen men een leptosome lichaamsbouw zijn relatief lang en mager
o Meestal zijn het intellectuelen met een nuchtere inborst, maar beslist ook
met emotioneel (zeer) gevoelige snaren.

 Atletische type
o Mensen met een atletische lichaamsbouw hebben, althans volgens Kretschmer, brede
schouders, maar zijn niet echt lang van postuur..
o Doorgaans is het atletische type assertief. Iemand die altijd zijn woordje klaar heeft en
ad rem is, soms zelfs op het agressieve af.

 Pyknische type
o Het pyknische individu heeft een gedrongen lichaamsbouw, een korte nek en een rond
en vaak blozend gezicht. Hebben veel lichaamsvet en weinig spieren.
o Mensen met een pyknische lichaamsbouw zijn vriendelijk, sociaal en hebben een open
karakter. Doorgaans kan iedereen er goed mee door een deur.



Frenologie
 Franz Joseph Gall (1758 –1828)
 Duits hersenonderzoeker en arts. Hij was een pionier in de studie van het
lokaliseren van psychische functies in het brein en een grondlegger van
de frenologie.
 Aanleg en karakter worden door de groei van bepaalde hersendelen bepaald.

2
Margot Minta
SRW: 2022-2023
Psychologie

,  Het karakter afleiden uit de vorm van de schedel
o Plat vlak: normale mate van karakter
o Bult: hoge mate van karakter
o Inkeping/deuk: karakter in hele lage mate



2.1 STROMINGEN BINNEN DE PSYCHOLOGIE
(psychologie vanaf nu gezien als wetenschap)

19e eeuw: structuralisme
 Wilhelm Wundt (1832-1920)
 Eerste ‘psycholoog’
 1879: eerste psychologisch wetenschappelijk lab in Leipzig
 Psychologie als nieuwe experimentele wetenschap
 Elementen van de bewuste waarneming (bv prikkels)
o Doel = structuur van de geest analyseren (= de weg die prikkels afleggen doorheen het
lichaam)
o Methode = introspectie
 Vroeg aan proefpersonen om in zichzelf te kijken en te beschrijven hoe de weg
van een prikkel verloopt doorheen het lichaam
o Vb introspectie bij structuralisten:
 Uit welke aparte indrukken bestaat pijngewaarwording?
 Proefpersoon kreeg zachte speldenprik in de huid toegediend. Vervolgens moest
die persoon bij zichzelf nauwkeurig proberen observeren wat er in zijn geest
omging. Uit de beschrijvingen van de proefpersoon probeerde de onderzoeker
dan af te leiden uit welke elementaire deeltjes de pijngewaarwording was
opgebouwd, en hoe dit overeen kwam met andere gewaarwordingen (bvb.
koude/jeuk)



19e eeuw: functionalisme
 William James (1842-1910)
 Amerikaanse tegenreactie op structuralisme
 Focus op functie en doelen van gedrag (↔ structuur): hoe lossen mensen problemen op?
o Introspectie (= kijken wat in jezelf gebeurt)
 Vb. proefpersoon moet puzzel oplossen en zijn strategieën uitleggen
o Externe observatie
 Vb. onderzoeker observeert tijdens puzzel welke fouten pp maakt
o Eerste dierproeven
 Vb. Hoe zoekt rat zijn weg in een doolhof, en hoe is dit vergelijkbaar met hoe de
mens dit doet?


3
Margot Minta
SRW: 2022-2023
Psychologie

, 20e eeuw: opkomst behaviorisme
 Studie van enkel uitwendig waarneembaar gedrag
 Klassieke conditionering (KC) pionier: Ivan Pavlov (1849-1936)




 John Watson (1878 – 1958)
 = grondlegger behaviorisme
 Verder onderzoek naar KC
 Radicaal: enkel studie van uiterlijk waarneembare
 Innerlijke buiten beschouwing
 Elk gedrag: S-R verbinding (stimulus-respons)
o Alles is volledig aangeleerd
 Geest = onbereikbare ‘black box’


Gestaltpsychologie
 1930, Duitsland
 Reactie op structuralisme Wundt
o ‘het geheel is meer dan de delen’ bij perceptie
o Menselijke waarneming gericht op gehelen = GESTALT
 Reactie op strikt behaviorisme
o Leren niet enkel door trial and error, ook inzichtelijk (AHA-erlebnis)
o Leren ook mogelijk zonder dat effect zichtbaar is in gedrag


Neobehaviorisme/cognitieve psychologie
 Opkomst rond 1930
 Zelfde basisassumptie als behavioristische stroming
 Maar: herontdekking van het innerlijke = innerlijke bestaat
 S-O-R opvatting van het gedrag
 O = organisme = black box = innerlijke
o Aandacht
o Geheugen
o Behoeften
o Verlangens
o Emoties

4
Margot Minta
SRW: 2022-2023
Psychologie