DISCIPLINARITEIT, RESEARCH DESIGN &
ONDERZOEKSFASEN
INHOUDSOPGAVE
1. Disciplinariteit.......................................................................................................................................... 3
1.1 Disciplines .............................................................................................................................................. 3
1.2 Inter- en transdisciplinair onderzoek ..................................................................................................... 3
1.3 Vijf vormen van wetenschappelijke samenwerking ............................................................................... 4
1.4 Types kennis & epistemologie................................................................................................................ 6
1.4.1 Indeling volgens wijze van ontstaan en overdracht .......................................................................... 6
1.4.2 Epistemologische aspecten ............................................................................................................... 7
1.4.3 Validiteit .......................................................................................................................................... 10
1.4.4 Type kennis: Indeling volgens het onderwerp / inhoud .................................................................. 11
2. Waarom en meerwaarde ....................................................................................................................... 13
2.1 Wicked problems ................................................................................................................................. 13
2.2 Meerwaarde ........................................................................................................................................ 16
3. Research design ..................................................................................................................................... 17
3.1 Onderzoeksparadigma’s ...................................................................................................................... 17
3.2 Kwantitatief onderzoek ....................................................................................................................... 18
3.3 Kwalitatief onderzoek .......................................................................................................................... 19
3.4 Mixed methods .................................................................................................................................... 20
4. Onderzoeksfasen: probleem én oplossingsgericht ................................................................................. 23
4.1 Onderzoeksplan – projectvoorstel ....................................................................................................... 23
4.1.1 Opbouw ........................................................................................................................................... 23
4.1.2 Tips and trics ................................................................................................................................... 26
4.2 Methodologische aspecten .................................................................................................................. 26
4.2.1 Generieke fasen & toolgroepen ...................................................................................................... 26
4.2.2 Framework (in milieu-onderzoek) ................................................................................................... 27
4.2.3 Systeemdenken ............................................................................................................................... 29
4.3 Organisatorische aspecten .................................................................................................................. 38
4.4 Tacit knowledge ................................................................................................................................... 40
4.4.1 Participatie ...................................................................................................................................... 41
4.4.2 Bouwstenen participatie ................................................................................................................. 43
4.4.3 Concrete werkvormen afhankelijk van doel.................................................................................... 49
5. Ervaringen en belemmeringen ............................................................................................................... 53
5.1 Ervaren succesfactoren ........................................................................................................................ 53
5.1.1 competenties .................................................................................................................................. 53
5.1.2 methodieken ................................................................................................................................... 54
5.1.3 Wetenschappelijke reputatie en erkenning .................................................................................... 55
5.2 Belemmeringen .................................................................................................................................... 55
1
,5.2.1 Gebrek aan prestige in de klassieke academie................................................................................ 55
5.2.2 Natuurwetenschappers vs sociaalwetenschappers en andere paradigmatische
spraakverwarringen...................................................................................................................................... 55
5.2.3 institutionele barrières .................................................................................................................... 56
5.2.4 Ontbreken en verdeling van geld .................................................................................................... 56
5.2.5 Ontbreken van competenties bij onderzoekers en andere maatschappelijke partijen .................. 57
5.2.6 Moeizame mobilisatie van stakeholders ......................................................................................... 57
5.2.7 kwaliteit ........................................................................................................................................... 57
5.2.8 Wetenschappelijk publiceren → moeilijk! ...................................................................................... 58
2
,1. DISCIPLINARITEIT
1.1 DISCIPLINES
Academische disciplines verschillen in:
• Onderwerp
• Aanpak, procedures,
onderzoeksmethoden en technieken
• Syntax, de opbouw van de argumenten,
de assumpties
• Centrale concepten en theorieën
• Beroepsgroep en maatschappelijk
draagvlak
→ Resulteert in verschillende
onderzoeksparadigma’s.
1.2 INTER- EN TRANSDISCIPLINAIR ONDERZOEK
Interdisciplines: bv. milieuwetenschappen, bio-technologie, stedenbouw, ontwikkelingsstudies,
geneeskunde… → verschillende definities
Interdisciplinariteit
= Combineren en integreren van verschillende wetenschappelijke concepten, axioma’s en methoden van
een groep van gerelateerde disciplines om gezamenlijk doel te bereiken.
= Samenwerking tussen onderzoekers met een fundamenteel verschillende achtergrond. Dit moet
leiden tot nieuwe innovatie kennis en concepten die bijdragen aan het realiseren van een gezamenlijk
onderzoeksdoel.
• Gecontesteerde issues, complexe issues
• Kennis en expertise uit verschillende disciplines: naar een gezamenlijk doel werken/gezamenlijk
probleem oplossen
• Actie na disciplinaire inzichten: integratie (gemeenschappelijke integratie leidt tot nieuwe
innovaties)
• Onderzoeksproces is pragmatisch
Resultaat van integratie:
• Cognitieve vooruitgang en groter begrip van de issues
• Nieuwe kennis, nieuwe concepten, nieuwe methoden, nieuw product
Transdisciplinariteit (nog een stap verder)
• Kennis van maatschappelijke stakeholders
o Ook met stakeholders en burgers aan de slag gaan
• Rol van stakeholders in het onderzoeksproces
3
, • Meest gebruikt voor tastbare, ongestructureerde problemen (milieu en veiligheidsproblemen
zijn dit meestal wel) → mensen zijn hierin betrokken
1.3 VIJF VORMEN VAN WETENSCHAPPELIJKE SAMENWERKING
Typologie = indeling in types, een onderverdeling op basis van bepaalde kenmerken
Kenmerken Disciplinariteit Types
Afhankelijkheid Multidisciplinair Kennisuitwisseling
Perspectief Wederzijdse beïnvloeding
Communicatie Interdisciplinair Basisintegratie
Beïnvloeding Doelintegratie
Integratie Transdisciplinair Gestuurde integratie
Stakeholder-betrokkenheid
Onderlinge kennisuitwisseling
• Zelfde probleemstelling
• Onafhankelijk
• Eigen perspectief
• Communicatie tussen
o Begrip voor ander perspectief
o Inzichten uitwisselen
• Multidisciplinair
• Bv. in kaart brengen van milieu-effecten bij mobiliteitswerken
Wederzijdse beïnvloeding
• Zelfde probleemstelling
• Onderlinge afhankelijkheid
• Communicatie
o Begrip
o Inzichten
o Beïnvloeding
• Multidisciplinair
• Bv. voor het uitwerken van een simulatiemodel voor
klimaatsopwarming is er eerst onderzoek naar alternatieven in het
gedrag van mensen noodzakelijk. Het onderzoek naar gedrag zal
de doorrekening van alternatieven bijsturen.
Doelintegratie
• Onderlinge afhankelijkheid kan
• Zelfde probleemstelling, gemeenschappelijk doel
• Communicatie
o Begrip
o Inzichten
o Beïnvloeding
o Perspectieven afstemmen
4
ONDERZOEKSFASEN
INHOUDSOPGAVE
1. Disciplinariteit.......................................................................................................................................... 3
1.1 Disciplines .............................................................................................................................................. 3
1.2 Inter- en transdisciplinair onderzoek ..................................................................................................... 3
1.3 Vijf vormen van wetenschappelijke samenwerking ............................................................................... 4
1.4 Types kennis & epistemologie................................................................................................................ 6
1.4.1 Indeling volgens wijze van ontstaan en overdracht .......................................................................... 6
1.4.2 Epistemologische aspecten ............................................................................................................... 7
1.4.3 Validiteit .......................................................................................................................................... 10
1.4.4 Type kennis: Indeling volgens het onderwerp / inhoud .................................................................. 11
2. Waarom en meerwaarde ....................................................................................................................... 13
2.1 Wicked problems ................................................................................................................................. 13
2.2 Meerwaarde ........................................................................................................................................ 16
3. Research design ..................................................................................................................................... 17
3.1 Onderzoeksparadigma’s ...................................................................................................................... 17
3.2 Kwantitatief onderzoek ....................................................................................................................... 18
3.3 Kwalitatief onderzoek .......................................................................................................................... 19
3.4 Mixed methods .................................................................................................................................... 20
4. Onderzoeksfasen: probleem én oplossingsgericht ................................................................................. 23
4.1 Onderzoeksplan – projectvoorstel ....................................................................................................... 23
4.1.1 Opbouw ........................................................................................................................................... 23
4.1.2 Tips and trics ................................................................................................................................... 26
4.2 Methodologische aspecten .................................................................................................................. 26
4.2.1 Generieke fasen & toolgroepen ...................................................................................................... 26
4.2.2 Framework (in milieu-onderzoek) ................................................................................................... 27
4.2.3 Systeemdenken ............................................................................................................................... 29
4.3 Organisatorische aspecten .................................................................................................................. 38
4.4 Tacit knowledge ................................................................................................................................... 40
4.4.1 Participatie ...................................................................................................................................... 41
4.4.2 Bouwstenen participatie ................................................................................................................. 43
4.4.3 Concrete werkvormen afhankelijk van doel.................................................................................... 49
5. Ervaringen en belemmeringen ............................................................................................................... 53
5.1 Ervaren succesfactoren ........................................................................................................................ 53
5.1.1 competenties .................................................................................................................................. 53
5.1.2 methodieken ................................................................................................................................... 54
5.1.3 Wetenschappelijke reputatie en erkenning .................................................................................... 55
5.2 Belemmeringen .................................................................................................................................... 55
1
,5.2.1 Gebrek aan prestige in de klassieke academie................................................................................ 55
5.2.2 Natuurwetenschappers vs sociaalwetenschappers en andere paradigmatische
spraakverwarringen...................................................................................................................................... 55
5.2.3 institutionele barrières .................................................................................................................... 56
5.2.4 Ontbreken en verdeling van geld .................................................................................................... 56
5.2.5 Ontbreken van competenties bij onderzoekers en andere maatschappelijke partijen .................. 57
5.2.6 Moeizame mobilisatie van stakeholders ......................................................................................... 57
5.2.7 kwaliteit ........................................................................................................................................... 57
5.2.8 Wetenschappelijk publiceren → moeilijk! ...................................................................................... 58
2
,1. DISCIPLINARITEIT
1.1 DISCIPLINES
Academische disciplines verschillen in:
• Onderwerp
• Aanpak, procedures,
onderzoeksmethoden en technieken
• Syntax, de opbouw van de argumenten,
de assumpties
• Centrale concepten en theorieën
• Beroepsgroep en maatschappelijk
draagvlak
→ Resulteert in verschillende
onderzoeksparadigma’s.
1.2 INTER- EN TRANSDISCIPLINAIR ONDERZOEK
Interdisciplines: bv. milieuwetenschappen, bio-technologie, stedenbouw, ontwikkelingsstudies,
geneeskunde… → verschillende definities
Interdisciplinariteit
= Combineren en integreren van verschillende wetenschappelijke concepten, axioma’s en methoden van
een groep van gerelateerde disciplines om gezamenlijk doel te bereiken.
= Samenwerking tussen onderzoekers met een fundamenteel verschillende achtergrond. Dit moet
leiden tot nieuwe innovatie kennis en concepten die bijdragen aan het realiseren van een gezamenlijk
onderzoeksdoel.
• Gecontesteerde issues, complexe issues
• Kennis en expertise uit verschillende disciplines: naar een gezamenlijk doel werken/gezamenlijk
probleem oplossen
• Actie na disciplinaire inzichten: integratie (gemeenschappelijke integratie leidt tot nieuwe
innovaties)
• Onderzoeksproces is pragmatisch
Resultaat van integratie:
• Cognitieve vooruitgang en groter begrip van de issues
• Nieuwe kennis, nieuwe concepten, nieuwe methoden, nieuw product
Transdisciplinariteit (nog een stap verder)
• Kennis van maatschappelijke stakeholders
o Ook met stakeholders en burgers aan de slag gaan
• Rol van stakeholders in het onderzoeksproces
3
, • Meest gebruikt voor tastbare, ongestructureerde problemen (milieu en veiligheidsproblemen
zijn dit meestal wel) → mensen zijn hierin betrokken
1.3 VIJF VORMEN VAN WETENSCHAPPELIJKE SAMENWERKING
Typologie = indeling in types, een onderverdeling op basis van bepaalde kenmerken
Kenmerken Disciplinariteit Types
Afhankelijkheid Multidisciplinair Kennisuitwisseling
Perspectief Wederzijdse beïnvloeding
Communicatie Interdisciplinair Basisintegratie
Beïnvloeding Doelintegratie
Integratie Transdisciplinair Gestuurde integratie
Stakeholder-betrokkenheid
Onderlinge kennisuitwisseling
• Zelfde probleemstelling
• Onafhankelijk
• Eigen perspectief
• Communicatie tussen
o Begrip voor ander perspectief
o Inzichten uitwisselen
• Multidisciplinair
• Bv. in kaart brengen van milieu-effecten bij mobiliteitswerken
Wederzijdse beïnvloeding
• Zelfde probleemstelling
• Onderlinge afhankelijkheid
• Communicatie
o Begrip
o Inzichten
o Beïnvloeding
• Multidisciplinair
• Bv. voor het uitwerken van een simulatiemodel voor
klimaatsopwarming is er eerst onderzoek naar alternatieven in het
gedrag van mensen noodzakelijk. Het onderzoek naar gedrag zal
de doorrekening van alternatieven bijsturen.
Doelintegratie
• Onderlinge afhankelijkheid kan
• Zelfde probleemstelling, gemeenschappelijk doel
• Communicatie
o Begrip
o Inzichten
o Beïnvloeding
o Perspectieven afstemmen
4
