6. COMMUNICATIE, INTEGRATIE EN HOMEOSTASE
1. CEL-CEL COMMUNICATIE
- Lokaal
Gap junctions: signalen kunnen via connexines worden doorgegeven aan naburige
cellen
Direct cel-cel contact: oppervlakkige moleculen van het membraan van de ene cel
maken contact met oppervlakkige moleculen van het membraan van een andere cel
Autocriene/paracriene signalen door cytokines (signaalmoleculen)
o Autocrien: de cel die het chemische signaal uitstuurt, reageert er zelf of
o Paracrien: een naburige cel van de cel die het chemisch signaal stuurt,
reageert
- Lange afstand (door cytokines)
Hormonaal (endocrien): hormonen worden door endocytose in de bloedbaan
gestuurd, alleen cellen met receptoren voor dat hormoon reageren op het signaal
Neurologisch (neurocrien)
o Neurohormonen (hormonen vrijgelaten door neuronen) worden vrijgelaten
in de bloedbaan, zodat cellen met receptoren voor dat hormoon kunnen
reageren op het signaal
o Neurotransmitters (chemische stoffen gesecreteerd door neuronen die
diffunderen naar de doelwitcel via een smalle spleet
2. SIGNAALPATHWAYS
Signaalmolecule= cytokine= first messenger
↓ bindt op*
Membraan receptor proteïne*
- (ion)kanaalreceptor: de binding van een ligand zorgt voor een opening of sluiting van het
kanaal
- G-proteïne gekoppelde receptor (GPCR): de binding van een ligand zorgt voor een opening
van een ionkanaal of verandert enzymactiviteit (als het actief is)
transmembranair membraanproteïne met aan de cytoplasmatische zijde een G-proteïne
(actief als het gebonden is aan GTP en inactief als het gebonden is aan GDP)
G-proteïnen zijn gebonden aan amplifier enzymen: activeert moleculen, die meer
moleculen activeert…
GPCR-cAMP pathway:
1. Een signaalmolecuul bindt op een G-proteïne gekoppelde receptor, waardoor
de G-proteïne geactiveerd wordt
2. G-proteïne zet adenylyl cyclase, een amplifier enzyme aan
3. adenylyl cyclase zet ATP om in cyclische AMP
4. cAMP activeert proteïne kinase A
5. kinase A fosforyleert andere proteïnen, wat leidt tot een cellulair antwoord
GPCR-PLC pathway:
1. Een signaalmolecule activeert de receptor en de G-proteïne
2. G-proteïne activeert fosfolipase C (PLC), een amplifier enzym
3. PLC zet membraan fosfolipiden om in diaclycerol (DAG), die in het membraan
blijft en IP3, die diffundeert in het cytoplasma
1. CEL-CEL COMMUNICATIE
- Lokaal
Gap junctions: signalen kunnen via connexines worden doorgegeven aan naburige
cellen
Direct cel-cel contact: oppervlakkige moleculen van het membraan van de ene cel
maken contact met oppervlakkige moleculen van het membraan van een andere cel
Autocriene/paracriene signalen door cytokines (signaalmoleculen)
o Autocrien: de cel die het chemische signaal uitstuurt, reageert er zelf of
o Paracrien: een naburige cel van de cel die het chemisch signaal stuurt,
reageert
- Lange afstand (door cytokines)
Hormonaal (endocrien): hormonen worden door endocytose in de bloedbaan
gestuurd, alleen cellen met receptoren voor dat hormoon reageren op het signaal
Neurologisch (neurocrien)
o Neurohormonen (hormonen vrijgelaten door neuronen) worden vrijgelaten
in de bloedbaan, zodat cellen met receptoren voor dat hormoon kunnen
reageren op het signaal
o Neurotransmitters (chemische stoffen gesecreteerd door neuronen die
diffunderen naar de doelwitcel via een smalle spleet
2. SIGNAALPATHWAYS
Signaalmolecule= cytokine= first messenger
↓ bindt op*
Membraan receptor proteïne*
- (ion)kanaalreceptor: de binding van een ligand zorgt voor een opening of sluiting van het
kanaal
- G-proteïne gekoppelde receptor (GPCR): de binding van een ligand zorgt voor een opening
van een ionkanaal of verandert enzymactiviteit (als het actief is)
transmembranair membraanproteïne met aan de cytoplasmatische zijde een G-proteïne
(actief als het gebonden is aan GTP en inactief als het gebonden is aan GDP)
G-proteïnen zijn gebonden aan amplifier enzymen: activeert moleculen, die meer
moleculen activeert…
GPCR-cAMP pathway:
1. Een signaalmolecuul bindt op een G-proteïne gekoppelde receptor, waardoor
de G-proteïne geactiveerd wordt
2. G-proteïne zet adenylyl cyclase, een amplifier enzyme aan
3. adenylyl cyclase zet ATP om in cyclische AMP
4. cAMP activeert proteïne kinase A
5. kinase A fosforyleert andere proteïnen, wat leidt tot een cellulair antwoord
GPCR-PLC pathway:
1. Een signaalmolecule activeert de receptor en de G-proteïne
2. G-proteïne activeert fosfolipase C (PLC), een amplifier enzym
3. PLC zet membraan fosfolipiden om in diaclycerol (DAG), die in het membraan
blijft en IP3, die diffundeert in het cytoplasma
