Inleiding psychologische
Hoofdstuk A: Inleidend hoofdstuk
TERM
dienstverlening
BETEKENIS
Substroming Tak binnen een psychologische hoofdstroming.
Kennis Intersectie tussen (geloof)overtuigingen en waarheid.
Interoceptie Gewaarwording van informatie van binnen het lichaam.
Klinische fase Fase in het ziekteverloop waarbij symptomen optreden.
Ziekte/Stoornis/Beperking Participatieprobleem op één of meerdere levensdomeinen.
Genezen Terugkeren naar een leven zonder ziekte noch symptomen.
Prodromale fase Fase in het ziekteverloop die voorafgaat aan de klinische fase.
Veerkracht Vermogen om zich aan te passen aan mentale druk en tegenslagen.
Patiënt Iemand met een hulpvraag met de nadruk op de ervaren lijdensdruk.
Vervolgfase Fase in het ziekteverloop waarbij genezing, remissie of herstel optreedt.
Vroeg-interventie Ingrijpen bij tekenen die mogelijks wijzen op de ontwikkeling van ziekte.
Mensbeeld Samenhangend geheel aan opvattingen van wat het betekent mens te zijn.
Fenomeen waarbij het samengaan van kleine onderdelen leidt tot grotere
Emergentie
gehelen.
Geheel van fysieke en mentale uitputting, cynisme ten aanzien van de job
Burn-out
en verminderde zelf-effectiviteit.
Tak binnen de filosofie die zich bezighoudt met de aard, de oorsprong en
Epistemologie
de limieten van de menselijke kennis.
Schade aangericht door interventies of behandelingen doordat de aanwe-
Iatrogene schade
zige symptomen werden gemedicaliseerd.
Preventie die inzet op het voorkomen van klachten of ziekten bij personen
Primaire preventie
die nog geen symptomen noch ziekte ervaren.
Preventie die inzet op vroegdetectie en vroeg-interventie bij patiënten die
Secundaire preventie
reeds ziek zijn maar nog geen symptomen ervaren.
Leren omgaan mét de ziekte of symptomen en hierbij streven naar functio-
Herstel
nele, persoonlijke en maatschappelijke verbetering.
Zoektocht naar kennis die de ware aard der dingen kan ontrafelen opdat
Wetenschap
de wereld meer voorspelbaar en beheersbaar wordt.
Mensbeeld die de mens beschouwt als een maakbare mechaniek en ervan
Mechanistisch mensbeeld
uitgaat dat het geheel gelijk is aan de som van de delen.
Complex mensbeeld die elk levend wezen beschouwt als uniek waardoor
Personalistisch mensbeeld
categoriaal denken en diagnosticeren weinig zinvol worden.
, Mechanistisch maatschappijmodel dat gelooft dat de sociaaleconomische
Meritocratie
positie van elk individu wordt bepaald door zijn/haar verdiensten.
Preventie die inzet op behandeling opdat de impact van de ziekte beperkt
Tertiaire preventie
en hanteerbaar blijft bij patiënten die symptomen én ziekte ervaren.
Preventie die inzet op het voorkomen van iatrogene schade bij patiënten
Quaternaire preventie
die symptomen rapporteren die niet tot een eigenlijke ziekte behoren.
Capaciteit om gevoelens van verwarring, onzekerheid, onduidelijkheid en
Negative capacity
onmacht te verdragen zonder krampachtig te reiken naar het waarom.
Psychologische discipline die zich buigt over psychologische processen en
Gezondheidspsychologie
gedragingen die gezondheid in stand houden, bevorderen of herwinnen.
Fenomeen waarbij de samenleving steeds meer ervaringen als aandoening
Medicalisering
bestempelt (overdiagnose) die moet worden bestreden met medicijnen.
Tak in de medische psychologie gekenmerkt door interdisciplinair werken
Behavioral medicine en behavioristisch gedachtegoed dat ervan uitgaat dat gedrag en emoties
zijn aangeleerd.
Complexe wisselwerking tussen ons bewustzijn en onze omgeving waarbij
Zelfbewustzijn ons lichaam de grens én verbinding tussen het vertrouwde/eigene en het
vreemde vormt.
Geheel van gezondheid, emotioneel welzijn, verbondenheid, constructieve
Quality of life/Levenskwaliteit sociale relaties, kwaliteitsvolle omgeving, zinvol werk, financieel welzijn en
persoonlijke veiligheid.
Meerzinnig model dat rekening houdt met de gelaagdheid van ons mens-
Bio-psycho-sociaal model zijn en de complexe wisselwerking tussen de biologische, persoonlijke en
sociaal-culturele dynamieken.
Mensbeeld die de mens aanziet vanuit een complexe wisselwerking tussen
Relationeel-holistisch
het bio-psycho-sociale en het onbepaalde/toeval en ervan uitgaat dat het
mensbeeld
geheel meer is dan de som van de delen.
Mensbeeld die de mens beschouwt als iets natuurlijks, het leven bekijkt als
Organistisch mensbeeld iets wezenlijks complex en beperkt te beïnvloeden en ervan uitgaat dat het
geheel meer is dan de som van de delen.
Effect waarbij een cliënt meer of ergere klachten ervaart doordat hij of zij
Nocebo-effect negatieve verwachtingen heeft tegenover de behandeling, bijvoorbeeld na
het meedelen van potentiële bijwerkingen.
Fenomeen waarbij het individu verantwoordelijk wordt gesteld voor diens
Individualisering gezondheidstoestand en bij een aandoening wordt beschuldigd dat hij/zij
niet voldoende voor zichzelf heeft gezorgd.
Tweede leerlijn binnen de psychologische bril die focust op de onderzoek-
Handelingsgerichte
competenties van een psychologisch consulent, zowel in context van het
diagnostiek
diagnostische proces als in praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek.
Eerste leerlijn binnen de psychologische bril die het fundament vormt van
het professioneel handelen van de psychologisch consulent en dus ook het
Psychologische grondhouding
dragend en verbindend kader waarbinnen ‘handelingsgerichte diagnostiek’
en ‘psychologische dienstverlening’ tot uiting komen.
, Dynamisch vermogen van personen om zich aan te passen en zelf regie te
voeren over hun fysiek, mentaal en sociaal welbevinden en niet louter de
Gezondheid afwezigheid van ziekte of invaliditeit (WHO) OF Complexe interactie tussen
biologische, sociale en psychologische aspecten, persoonlijke factoren en
externe omstandigheden (ICF).
Derde leerlijn binnen de psychologische bril die wijst op het faciliteren van
psychische en gedragsmatige veranderingsprocessen gericht op het voor-
Psychologische
komen en inperken van psychosociale problemen en/of het beschermen
dienstverlening
en bevorderen van gezondheid en welzijn, weerspiegeld in het dynamisch
counselingsmodel dat in preventieve én curatieve context wordt ingezet.
Hoofdstuk A: Inleidend hoofdstuk
TERM
dienstverlening
BETEKENIS
Substroming Tak binnen een psychologische hoofdstroming.
Kennis Intersectie tussen (geloof)overtuigingen en waarheid.
Interoceptie Gewaarwording van informatie van binnen het lichaam.
Klinische fase Fase in het ziekteverloop waarbij symptomen optreden.
Ziekte/Stoornis/Beperking Participatieprobleem op één of meerdere levensdomeinen.
Genezen Terugkeren naar een leven zonder ziekte noch symptomen.
Prodromale fase Fase in het ziekteverloop die voorafgaat aan de klinische fase.
Veerkracht Vermogen om zich aan te passen aan mentale druk en tegenslagen.
Patiënt Iemand met een hulpvraag met de nadruk op de ervaren lijdensdruk.
Vervolgfase Fase in het ziekteverloop waarbij genezing, remissie of herstel optreedt.
Vroeg-interventie Ingrijpen bij tekenen die mogelijks wijzen op de ontwikkeling van ziekte.
Mensbeeld Samenhangend geheel aan opvattingen van wat het betekent mens te zijn.
Fenomeen waarbij het samengaan van kleine onderdelen leidt tot grotere
Emergentie
gehelen.
Geheel van fysieke en mentale uitputting, cynisme ten aanzien van de job
Burn-out
en verminderde zelf-effectiviteit.
Tak binnen de filosofie die zich bezighoudt met de aard, de oorsprong en
Epistemologie
de limieten van de menselijke kennis.
Schade aangericht door interventies of behandelingen doordat de aanwe-
Iatrogene schade
zige symptomen werden gemedicaliseerd.
Preventie die inzet op het voorkomen van klachten of ziekten bij personen
Primaire preventie
die nog geen symptomen noch ziekte ervaren.
Preventie die inzet op vroegdetectie en vroeg-interventie bij patiënten die
Secundaire preventie
reeds ziek zijn maar nog geen symptomen ervaren.
Leren omgaan mét de ziekte of symptomen en hierbij streven naar functio-
Herstel
nele, persoonlijke en maatschappelijke verbetering.
Zoektocht naar kennis die de ware aard der dingen kan ontrafelen opdat
Wetenschap
de wereld meer voorspelbaar en beheersbaar wordt.
Mensbeeld die de mens beschouwt als een maakbare mechaniek en ervan
Mechanistisch mensbeeld
uitgaat dat het geheel gelijk is aan de som van de delen.
Complex mensbeeld die elk levend wezen beschouwt als uniek waardoor
Personalistisch mensbeeld
categoriaal denken en diagnosticeren weinig zinvol worden.
, Mechanistisch maatschappijmodel dat gelooft dat de sociaaleconomische
Meritocratie
positie van elk individu wordt bepaald door zijn/haar verdiensten.
Preventie die inzet op behandeling opdat de impact van de ziekte beperkt
Tertiaire preventie
en hanteerbaar blijft bij patiënten die symptomen én ziekte ervaren.
Preventie die inzet op het voorkomen van iatrogene schade bij patiënten
Quaternaire preventie
die symptomen rapporteren die niet tot een eigenlijke ziekte behoren.
Capaciteit om gevoelens van verwarring, onzekerheid, onduidelijkheid en
Negative capacity
onmacht te verdragen zonder krampachtig te reiken naar het waarom.
Psychologische discipline die zich buigt over psychologische processen en
Gezondheidspsychologie
gedragingen die gezondheid in stand houden, bevorderen of herwinnen.
Fenomeen waarbij de samenleving steeds meer ervaringen als aandoening
Medicalisering
bestempelt (overdiagnose) die moet worden bestreden met medicijnen.
Tak in de medische psychologie gekenmerkt door interdisciplinair werken
Behavioral medicine en behavioristisch gedachtegoed dat ervan uitgaat dat gedrag en emoties
zijn aangeleerd.
Complexe wisselwerking tussen ons bewustzijn en onze omgeving waarbij
Zelfbewustzijn ons lichaam de grens én verbinding tussen het vertrouwde/eigene en het
vreemde vormt.
Geheel van gezondheid, emotioneel welzijn, verbondenheid, constructieve
Quality of life/Levenskwaliteit sociale relaties, kwaliteitsvolle omgeving, zinvol werk, financieel welzijn en
persoonlijke veiligheid.
Meerzinnig model dat rekening houdt met de gelaagdheid van ons mens-
Bio-psycho-sociaal model zijn en de complexe wisselwerking tussen de biologische, persoonlijke en
sociaal-culturele dynamieken.
Mensbeeld die de mens aanziet vanuit een complexe wisselwerking tussen
Relationeel-holistisch
het bio-psycho-sociale en het onbepaalde/toeval en ervan uitgaat dat het
mensbeeld
geheel meer is dan de som van de delen.
Mensbeeld die de mens beschouwt als iets natuurlijks, het leven bekijkt als
Organistisch mensbeeld iets wezenlijks complex en beperkt te beïnvloeden en ervan uitgaat dat het
geheel meer is dan de som van de delen.
Effect waarbij een cliënt meer of ergere klachten ervaart doordat hij of zij
Nocebo-effect negatieve verwachtingen heeft tegenover de behandeling, bijvoorbeeld na
het meedelen van potentiële bijwerkingen.
Fenomeen waarbij het individu verantwoordelijk wordt gesteld voor diens
Individualisering gezondheidstoestand en bij een aandoening wordt beschuldigd dat hij/zij
niet voldoende voor zichzelf heeft gezorgd.
Tweede leerlijn binnen de psychologische bril die focust op de onderzoek-
Handelingsgerichte
competenties van een psychologisch consulent, zowel in context van het
diagnostiek
diagnostische proces als in praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek.
Eerste leerlijn binnen de psychologische bril die het fundament vormt van
het professioneel handelen van de psychologisch consulent en dus ook het
Psychologische grondhouding
dragend en verbindend kader waarbinnen ‘handelingsgerichte diagnostiek’
en ‘psychologische dienstverlening’ tot uiting komen.
, Dynamisch vermogen van personen om zich aan te passen en zelf regie te
voeren over hun fysiek, mentaal en sociaal welbevinden en niet louter de
Gezondheid afwezigheid van ziekte of invaliditeit (WHO) OF Complexe interactie tussen
biologische, sociale en psychologische aspecten, persoonlijke factoren en
externe omstandigheden (ICF).
Derde leerlijn binnen de psychologische bril die wijst op het faciliteren van
psychische en gedragsmatige veranderingsprocessen gericht op het voor-
Psychologische
komen en inperken van psychosociale problemen en/of het beschermen
dienstverlening
en bevorderen van gezondheid en welzijn, weerspiegeld in het dynamisch
counselingsmodel dat in preventieve én curatieve context wordt ingezet.
