Hoe ga je om met kinderen op school en met
hun ouders?
Woltjer, G. & Janssens, H. (2019). Hoe ga je om met kinderen op school en met hun
ouders? Groningen/Utrecht: Noordhoff Uitgevers.
Inhoudsopgave
§2.1 Een goede relatie en beïnvloeden van het zelfbeeld....................................................................................2
§2.2 Ik ben de moeite waard................................................................................................................................2
§2.3 Negatief zelfbeeld en compensatiegedrag...................................................................................................2
§2.4 Herkennen negatief zelfbeeld en compensatiegedrag.................................................................................3
§2.4.1 Herkennen negatief zelfbeeld..............................................................................................................3
§2.4.2 Herkennen compensatiegedrag...........................................................................................................3
§2.5 Eenzijdig zelfbeeld........................................................................................................................................4
§3.1 Een goede relatie en acceptatie...................................................................................................................4
§3.2 Het begrip acceptatie...................................................................................................................................4
§3.3 Doceer-leergebied...................................................................................................................................5
§3.4.1 Invloed van de leraar............................................................................................................................5
§3.4.2 Complimenten en kritiek......................................................................................................................6
§3.4.3 Beïnvloeding zelfbeeld..........................................................................................................................6
§4.1 Reflectie: een begripsbepaling.....................................................................................................................6
§4.2 Reflectie: zicht op jezelf t/m 4.2.2 Zicht op jezelf: attributies......................................................................7
§4.2.1 Bewustzijn.............................................................................................................................................7
§4.2.2 Zicht op jezelf: attributies.....................................................................................................................8
§8.1 Een goede relatie en luisteren......................................................................................................................8
§8.2 Uitzenden en opvangen van signalen..........................................................................................................8
§8.3 Taal van non-acceptatie...............................................................................................................................9
§8.5 Taal van acceptatie: actief luisteren............................................................................................................9
§8.6 Adviezen bij veelvoorkomende problemen................................................................................................10
§9.1 Een goede relatie en ik-boodschappen......................................................................................................10
, §2.1 Een goede relatie en beïnvloeden van het zelfbeeld
1. Oorzaken van het niet goed functioneren van kinderen zijn vaak terug te voeren op een
negatief zelfbeeld. Gevoelens als onzekerheid, afweer, teruggetrokkenheid en weinig
vertrouwen hebben komen vaak voor. Een goede relatie tussen leerling en leraar is een
voorwaarde voor het positief beïnvloeden van het zelfbeeld van de leerling.
§2.2 Ik ben de moeite waard
Het idee van het kind ’ik ben de moeite waard’ is een concretisering van het begrip
positief zelfbeeld. Een positief zelfbeeld bestaat uit vier aspecten:
1. Emotioneel aspect zelfbeeld– ik voel me veilig, heb vertrouwen en voel me zeker
Bij dit aspect gaat het vooral om de behoefte aan autonomie, het zich ontwikkelen tot
een zelfstandig wezen met een eigen verantwoordelijkheid. Hierdoor voelt het kind
zich veilig. Deze veiligheid wordt in eerste instantie door het gezin geboden.
2. Sociaal aspect zelfbeeld – ik ben aardig en lief
Bij dit aspect gaat het vooral om de behoefte aan het aangaan van relaties. Het
verwijst naar het zich veilig voelen bij een ander en het ontwikkelen van vertrouwen
in een ander. Een kind leert wie en hoe hij is door wat anderen tegen hem zeggen. De
aandacht van de leraar moet gericht zijn op de aardige en lieve dingen die de leerling
doet en zegt.
3. Cognitief aspect zelfbeeld – ik ben bekwaam
Bij dit aspect gaat het vooral om de behoefte aan competentie. Kinderen ontlenen
een gevoel van bekwaamheid aan wat ze (goed) doen. Als leraar is het belangrijk het
kind het gevoel te geven dat het wat kan. Dat kan door het belonen en stimuleren van
pogingen om dingen zelf te doen en dingen te benadrukken die zijn gelukt.
4. Lichamelijk aspect zelfbeeld – ik ben mooi, sterk en atletisch
Lichamelijke ontwikkeling neemt een belangrijke plaats in. Verstoring in de
lichamelijke ontwikkeling, gezondheidsproblemen en onhandigheid kunnen het
vertrouwen in het lichaam van het kind schaden.
§2.3 Negatief zelfbeeld en compensatiegedrag
‘Ik ben niet de moeite waard’
Er is sprake van een negatief zelfbeeld als een leerling een of meer aspecten van het
zelfbeeld als zodanig negatief ervaart, dat het zijn totale zelfbeeld bepaalt. Anders
gezegd: er is een min op een of meer aspecten van het zelfbeeld. Voor het kind is deze
min problematisch en het probeert daarom de min om te zetten in een plus door zijn
gedrag aan te passen.
Als dit niet lukt, heeft het kind geen perspectief dat zijn gedrag het bedoelde effect heeft.
Het ontbreken van dit perspectief zet het kind aan tot het vertonen van
compensatiegedrag.
Compensatiegedrag Het ombuigen van een negatief ervaren aspect van het zelfbeeld
naar een positief beeld, dan wel het zoeken naar positieve ervaringen in andere aspecten
van het zelfbeeld als tegenwicht voor het negatief ervaren zelfbeeld
Gedragingen: emotioneel, sociaal, cognitief, lichamelijk
Problematisch compensatiegedrag het natuurlijk compensatiegedrag wordt steeds
nadrukkelijker en onnatuurlijker, en wordt door de omgeving als probleem ervaren
Er zijn twee vormen van compensatiegedrag:
hun ouders?
Woltjer, G. & Janssens, H. (2019). Hoe ga je om met kinderen op school en met hun
ouders? Groningen/Utrecht: Noordhoff Uitgevers.
Inhoudsopgave
§2.1 Een goede relatie en beïnvloeden van het zelfbeeld....................................................................................2
§2.2 Ik ben de moeite waard................................................................................................................................2
§2.3 Negatief zelfbeeld en compensatiegedrag...................................................................................................2
§2.4 Herkennen negatief zelfbeeld en compensatiegedrag.................................................................................3
§2.4.1 Herkennen negatief zelfbeeld..............................................................................................................3
§2.4.2 Herkennen compensatiegedrag...........................................................................................................3
§2.5 Eenzijdig zelfbeeld........................................................................................................................................4
§3.1 Een goede relatie en acceptatie...................................................................................................................4
§3.2 Het begrip acceptatie...................................................................................................................................4
§3.3 Doceer-leergebied...................................................................................................................................5
§3.4.1 Invloed van de leraar............................................................................................................................5
§3.4.2 Complimenten en kritiek......................................................................................................................6
§3.4.3 Beïnvloeding zelfbeeld..........................................................................................................................6
§4.1 Reflectie: een begripsbepaling.....................................................................................................................6
§4.2 Reflectie: zicht op jezelf t/m 4.2.2 Zicht op jezelf: attributies......................................................................7
§4.2.1 Bewustzijn.............................................................................................................................................7
§4.2.2 Zicht op jezelf: attributies.....................................................................................................................8
§8.1 Een goede relatie en luisteren......................................................................................................................8
§8.2 Uitzenden en opvangen van signalen..........................................................................................................8
§8.3 Taal van non-acceptatie...............................................................................................................................9
§8.5 Taal van acceptatie: actief luisteren............................................................................................................9
§8.6 Adviezen bij veelvoorkomende problemen................................................................................................10
§9.1 Een goede relatie en ik-boodschappen......................................................................................................10
, §2.1 Een goede relatie en beïnvloeden van het zelfbeeld
1. Oorzaken van het niet goed functioneren van kinderen zijn vaak terug te voeren op een
negatief zelfbeeld. Gevoelens als onzekerheid, afweer, teruggetrokkenheid en weinig
vertrouwen hebben komen vaak voor. Een goede relatie tussen leerling en leraar is een
voorwaarde voor het positief beïnvloeden van het zelfbeeld van de leerling.
§2.2 Ik ben de moeite waard
Het idee van het kind ’ik ben de moeite waard’ is een concretisering van het begrip
positief zelfbeeld. Een positief zelfbeeld bestaat uit vier aspecten:
1. Emotioneel aspect zelfbeeld– ik voel me veilig, heb vertrouwen en voel me zeker
Bij dit aspect gaat het vooral om de behoefte aan autonomie, het zich ontwikkelen tot
een zelfstandig wezen met een eigen verantwoordelijkheid. Hierdoor voelt het kind
zich veilig. Deze veiligheid wordt in eerste instantie door het gezin geboden.
2. Sociaal aspect zelfbeeld – ik ben aardig en lief
Bij dit aspect gaat het vooral om de behoefte aan het aangaan van relaties. Het
verwijst naar het zich veilig voelen bij een ander en het ontwikkelen van vertrouwen
in een ander. Een kind leert wie en hoe hij is door wat anderen tegen hem zeggen. De
aandacht van de leraar moet gericht zijn op de aardige en lieve dingen die de leerling
doet en zegt.
3. Cognitief aspect zelfbeeld – ik ben bekwaam
Bij dit aspect gaat het vooral om de behoefte aan competentie. Kinderen ontlenen
een gevoel van bekwaamheid aan wat ze (goed) doen. Als leraar is het belangrijk het
kind het gevoel te geven dat het wat kan. Dat kan door het belonen en stimuleren van
pogingen om dingen zelf te doen en dingen te benadrukken die zijn gelukt.
4. Lichamelijk aspect zelfbeeld – ik ben mooi, sterk en atletisch
Lichamelijke ontwikkeling neemt een belangrijke plaats in. Verstoring in de
lichamelijke ontwikkeling, gezondheidsproblemen en onhandigheid kunnen het
vertrouwen in het lichaam van het kind schaden.
§2.3 Negatief zelfbeeld en compensatiegedrag
‘Ik ben niet de moeite waard’
Er is sprake van een negatief zelfbeeld als een leerling een of meer aspecten van het
zelfbeeld als zodanig negatief ervaart, dat het zijn totale zelfbeeld bepaalt. Anders
gezegd: er is een min op een of meer aspecten van het zelfbeeld. Voor het kind is deze
min problematisch en het probeert daarom de min om te zetten in een plus door zijn
gedrag aan te passen.
Als dit niet lukt, heeft het kind geen perspectief dat zijn gedrag het bedoelde effect heeft.
Het ontbreken van dit perspectief zet het kind aan tot het vertonen van
compensatiegedrag.
Compensatiegedrag Het ombuigen van een negatief ervaren aspect van het zelfbeeld
naar een positief beeld, dan wel het zoeken naar positieve ervaringen in andere aspecten
van het zelfbeeld als tegenwicht voor het negatief ervaren zelfbeeld
Gedragingen: emotioneel, sociaal, cognitief, lichamelijk
Problematisch compensatiegedrag het natuurlijk compensatiegedrag wordt steeds
nadrukkelijker en onnatuurlijker, en wordt door de omgeving als probleem ervaren
Er zijn twee vormen van compensatiegedrag:
